دانشگاه هرات

21/02/2026

بدون شرح…

19/01/2026

با زور و این تفکر عقب‌گرا نمی‌شود بر جامعه تحصیلکرده حکومت کرد. مثال زنده اش را در حکومت اسلامی کشور همسایه مان ایران که چند آب نسبت به طالبان شسته تر و ریشته دار تر هستند، می بینیم که به زور نمی‌شود عقیده و تفکری را به زور بر‌ مردم تحمیل کرد.

19/01/2026

نیکتایی محصلان ‌و عملکرد مسئولان

در این روزها ویدیوی نشر شده که تعدادی از مسئولان در ولایت هرات، وارد یک محفل فراغت شده و محصلان فارغ از دانشکده ی طب را وادار به باز نمودن و برداشتن نیکتایی های شان می‌کنند که این موضوع واکنش های زیادی را در قبال داشته است.

اولا باید بدانیم که پوشیدن نیکتایی یا کراوات پدیده ی جدیدیست که بنابر شواهد تاریخی به قرن ۱۷ میلادی بر میگردد و به این خاطر هیچ حکم صریحی پیرامون آن از زمان پیامبر اکرم و صحابه ی کرام و فقهای متقدم وجود ندارد.
علمای معاصر جهان اسلام پیرامون پوشیدن نیکتایی دیدگاه‌های متفاوتی دارند و این تفاوت دیدگاه خود دلیل محکمی است مبنی بر اینکه حکم صریح و قطعی پیرامون پوشیدن نیکتایی از زمان پیامبر اکرم، صحابه کرام و فقهای سلف وجود ندارد، به این خاطر تفاوت دیدگاه‌های فقهای معاصر پیرامون پوشیدن نیکتایی یک امر اجتهادی است که هر دسته مطابق نوع نگاهش به پدیده های فرهنگی ملت های مختلف صدور حکم نموده اند.

دسته ی از علما که در رأس آنها علمای شبه قاره ی هند که تابع مکتب دیوبند می باشند، پوشیدن نیکتایی را حرام دانسته و استدلال شان هم این است که نیکتایی نماد صلیب بوده و بنا بر روایت مشهوری که از رسول خدا نقل شده “ من تشبه بقوم فهو منهم، هرکسی خود را شبیه قومی کند از جمله ی آنهاست”، پوشیدن نیکتایی را شامل این وعید دانسته و به این نظر اند که مسلمانان باید از پوشیدن آن پرهیز کنند.

در جمهوری اسلامی ایران هم پس از انقلاب ۱۳۵۷، فروش نیکتایی در ایران ممنوع اعلام شد زیرا برخی از روحانیون آن زمان، آن را نمادی از فرهنگ غربی یا حتی نماد صلیب می دانستند و نمی خواستند در پوشش رسمی جای داشته باشد.
اما بعدها از آن شدت کاسته شده و صرفا نپوشیدن آن بیشتر جنبه ی رسمی-اداری اختیار نموده و تقریبا به فرهنگ رسمی در ادارات مبدل شده بود ولی در زمینه هیچ قانون جزایی وجود نداشته که در صورت پوشیدن آن توسط مردم، نهاد رسمی مداخله کند و یا به تعبیر شرع، نهی از منکر نماید، به این خاطر فعلا در اکثر فروشگاههای لوکس و مارکتهای لباس فروخته می‌شود و عام مردم در محافل خاصی که دارند آن را می پوشند.

از جانب دیگر دسته ی بزرگی از علمای عرب که در رأس شان علمای الازهر مصر و هیئت دائمی فتاوای عربستان سعودی قرار دارند، پوشیدن نیکتایی را بلا مانع و جایز میدانند زیرا میگویند دلیلی بر منع و ناجایز بودن پوشیدن نیکتایی وجود ندارد.

برای اینکه بدانیم دیدگاه کدام گروه در این مورد به صواب و با واقعیت نزدیک تر است، ناگزیر که تاریخچه ی پیدایش نیکتایی و علت پیدایش آن را مورد بررسی قرار داده و ضوابط و قواعدی را که علما برای تحریم یک شیئ در نظر گرفته اند را بیان نماییم تا خواننده ی متن پاسخ مسئولانه تری دریافت کرده باشد.

نیکتایی که در فرانسوی به آن “کراوات” میگویند برای نخستین بار در قرن ۱۷ در زمان جنگ‌های اروپا، توسط سربازان کروات یا کرواسی پوشیده شده است.
انگیزه ی پوشش نیکتایی توسط سربازان کرواسی در زمان جنگ، سه چیز بوده است:
1. بستن یخن
2. تشخیص سربازان کرواسی و شناخت شان در حین جنگ
3. گرم نگه داشتن گردن و سینه در برابر سرما و بستن زخم‌ها

بعدا در قرن ۱۸ و ۱۹ اشراف و بزرگان اروپایی آن را پذیرفته و پس از آن به نماد نظم، رسمیت و آراستگی مردان تبدیل شده و در قرن ۲۰ وارد پوشش اداری و دیپلماتیک شده است.
این خلاصه ی از تاریخچه ی پوشش نیکتایی بوده که در آن هیچ انگیزه ی دینی و مذهبی وجود نداشته و بلکه یک پدیده ی فرهنگی می باشد.
حال پرسش اصلی این است که آیا می توانیم پوشش غیر مسلمانان، آنهم که ریشه ی مذهبی و دینی نداشته است، را حرام بگوییم و سپس به نهی عملی آن توسط نهاد رسمی در جامعه ی اسلامی پرداخته و منع اش کنیم؟

پاسخ این پرسش، بخش‌های متعددی دارد زیرا نهی یک امر یا یک پدیده از جانب یک حکومت گاها به نسبت حرام بودن و مجاز نبودن شرعی آن امر است، گاهی به نسبت یک رمز شعاری سیاسی حکومت متخاصم با آن حکومت است و گاهی هم بعنوان سد ذریعه در پدیده های فرهنگی جهت حفظ فرهنگ جامعه ی بخصوصی می باشد.

پوشش نیکتایی که حالا تبدیل به لباس جهانی شده، تقریبا از هر سه عامل فوق خالی و به دور می باشد زیرا حرمت شرعی آن در میان مجامع علمی جهان اسلام اتفاقی نیست و بنابر قاعده ی مشهور در مذهب امام شافعی: لا يُنكَر المختلف فيه، در امور مورد اختلاف حکم به تحریم قطعی داده نمی‌شود، به این معنی که اگر فقیهان معتبر اختلاف جدی داشته باشند صدور حکم “حرام قطعی” جایز نیست.

و از جانب دیگر وقتی در پیدایش نیکتایی بنابر شهادت تاریخ هیچ عامل و انگیزه ی دینی و عقیدتی وجود نداشته و هم اکنون هم در تمام کشورهای غربی کسی آن را نماد دینداری و مذهب نمی داند، دلیل صریح و صحیح بر حرمت آن چیست؟
و آیا صرفا به اینکه یک پدیده ی فرهنگی از کشورهای غیر اسلامی بوده، می توانیم به لحاظ شرعی آن را حرام قطعی دانسته و سپس دستگاه رسمی حکومت را در نهی آن مسئول بدانیم؟
و پرسش اساسی دیگر اینکه محدوده و قواعد نهی منکر از منظر فقه اسلامی چیست و آیا امور اجتهادی در دایره ی نهی از منکر داخل می‌شوند؟

در پاسخ باید گفت که قاعده ی مشهور فقهی است که “ الأصل في الأشياء الإباحة یعنی اصل در اشیاء و پدیده ها اباحت (جایز بودن ‌و حلال بودن) آنها است مگر اینکه برای حرمت آن دلیل شرعی معتبر و روشن وجود داشته باشد.

یعنی زمانی علما حکم به حرام بودن یک شیئ می‌دهند که نصّ صحیح و صریحی از قرآن کریم و یا سنت نبوی موجود باشد و یا مجتهدین امت اسلامی بر حرام بودن آن اجماع و اتفاق نظر کرده باشند، در حالیکه در این سه مصدر و منبع معرفتی ما هیچ حکم صریحی راجع به حرام بودن پوشش نیکتایی وجود ندارد و فقط یک جنبه ی استدلال نزد قائلین به حرمت نیکتایی باقی می ماند و آن بحث قیاس است که در آن پدیده ی نو بر پدیده ی گذشته ی که مطابق نص حرام شده و اینها با هم وجه مشترک دارند، قیاس کرده می‌شود که در این مورد هم بنابر شهادت تاریخ وجه مشترک قوی میان لباس عقیدتی غیر مسلمانان که نص قائل بر حرمت و عدم جواز ان است با نیکتایی وجود ندارد زیرا نیکتایی ریشه دینی و عقیدتی نداشته و ندارد.
اینجاست که یک مسلمان باید بر تحریم یک پدیده ی فرهنگی کمی دقت بیشتر نماید تا مبادا شامل سخن دسته ی از علما شود که گفته اند: سخت‌گیری بیش از حد در تحریم بدون داشتن دلیل محکم و صریح، نسبت ناروا به دین خداوند می باشد و همانطور که حرام ساختن امور حلال ناپسند می باشد، به همان پیمانه و بلکه بیشتر از آن در حوزه ی اثرگذاری، امر جایز و حلال را، حرام ساختن ناپسند و ناروا می باشد زیرا تحریم یک پدیده ی آسان نبوده و بلکه اصدار سنگین ترین درجه ی حکم ممنوعیت می باشد و صرفا بخاطر احساس و ظن و گمان نمی‌شود که دایره ی زیست و زندگی و تعاملات فرهنگی را تنگ نمود.

از جانب دیگر اگر صرفا به این استدلال شود که بنابر دلیل فرهنگی جهت سد ذریعه آن را ناروا میدانیم، پاسخ چنین داده می‌شود که حتی علمای مالکی و حنبلی که قائل بر “سد ذریعه” بعنوان یکی از ادله ی استنباط احکام می باشند، دایره ی آن را چنان وسیع ندانسته اند که اموری را که منجر به حرامی هم نشود، آن را شامل در دایره ی سد ذریعه بدانند و در نهایت صرفا قضیه و استدلال سیاسی موضوع باقی می ماند که یک حکومت گاهی سیاستا نه دیانتا به منع یک پدیده میپردازد که این موضوع در قضیه پوشیدن نیکتایی جای تأمل دارد زیرا خود حکومت چنین نگاه سیاسی به موضوع ندارد بلکه کنش مانعین پوشش نیکتایی ریشه در برداشت فقهی دارد که محل اختلاف و بحث می باشد.
و در موارد ی که محل اختلاف و اجتهاد قرار دارند، امر به معروف و نهی از منکر خود مورد اختلاف است که آیا در چنین مواردی امر منکر بشود یا خیر و امام غزالی در کتاب گرانسنگ خود إحیاء علوم الدین، جلد دوم بخش امر به معروف و نهی از منکر می‌گوید: چیزی که محل اختلاف معتبر فقهاست، منکر شمرده نمی‌شود و بالفرض اگر ما آن را بنابر دیدگاه فقهای متبوع خود، منکر هم بدانیم، نهی آن بصورتیکه خود سبب منکر بزرگ‌تری شود، درست نبوده و به صلاح نمی باشد.

جوانی که در این شرایط سخت کاری، ادامه ی تحصیل می‌دهد و جامعه به تخصص و تحصیل وی نیازی چون اکسیجن دارد، شایسته ی تقدیر و تحسین می باشد تا جان بگیرد و عزم را بر خدمت و سازندگی جامعه جزم کند، نه اینکه در محفل فراغتش که بزم شادی و خوشحالیست و اکثریت خانواده های شان در آن اشتراک نموده اند، بر عزت نفس او خدشه وارد نموده و از همان اوان فراغت، جو رشد و پیشرفت را برای خود، خفقان ‌و نفسگیر پندارد و این شیوه ی نهی سبب منکرات بزرگ‌تری که گمان بد بر دین و علما و عقده و کینه گرفتن نسبت به آنها شود.

شیوه ی دعوت به خوبی‌ها و نهی از بدی‌ها در دهها آیت و حدیث بصورت واضح و روشن هم بصورت نظری و هم عملی بیان گردیده که به کار بستن آنها، دعوت را زیبا، جاذبه اش را قوی و مردم را با دعاة هماهنگ می سازد و از مجموعه ی آن ایات و روایات به دو نمونه عملی اشاره می‌کنم:

1. خداوند به حضرت موسی و هارون دستور می‌دهد که با فرعون به شیوه نرم گفتگو کنند و دعوتش دهند در حالیکه فرعون ادعای خدایی داشت.
2. مردی به داخل مسجد النبی می اید، ادرار می‌کند ولی پیامبر اکرم صحابه را از اینکه بر او خشم کنند و یا جریان ادرار کردنش را قطع کنند، نهی می نمایند زیرا از یک طرف نهی کردن او، امکان ایجاد مریضی برایش داشت و از جانبی او را عقده مند می ساخت و او را از مجلس پیامبر و شنیدن دعوت شان دور می ساخت.
و پس از اینکه آن مرد تمام کرد، رسول خدا دستور دادند که بر ادرار او آب ریخته شود و خودش را هم به نرمی نصیحت نمودند.

به این خاطر، خواهش ما از مسئولین محترم این است که اولا دایره ی زندگی را بر جوانان ما، بر اساس یک دسته از دیدگاه‌ها و اجتهادات تنگ نسازند و از نظریات فقهای مختلف بهره بگیرند و ثانیا در مواردی که واقعا منکر اند و منکر بودن شان امر مُبَرَّز است، از شیوه ها و مناهج قرآنی و نبوی استفاده نمایند تا مبادا، بجای اینکه منکری را نهی کرده باشند، منکر بزرگ‌تر از آن را سبب شوند.

✍️سید محمد شیرزادی

19/01/2026

از علمای دین که صدای مردم با فرهنگ مان شدند، سپاس‌گزاریم.
امیدوار هستیم در مورد تحصیل بانوان در تمام سطوح مکتب و دانشگاه نیز صدای شان را بلند کنند.
مردم متدین افغانستان قدر علمای واقعی و روشنفکر را می‌دانند.

طالب جاهل‌ با تفکر قبیله ای و عقب‌گراش نمی‌تواند بر مردم افغانستان تفکرش را تحمیل کند.

حدود شرع و مرز مداخله در پوشش مردم

نگاهی فقهی به پوشیدن کوت‌ و شلوار و نیکتای
در روز های اخیر گزارش‌ هایی منتشر شد مبنی بر این‌ که در یکی از مجالس فارغ‌ التحصیلی جوانان، از سوی برخی مسئولان محترم امر به معروف و نهی از منکر، در مورد نوع پوشش فارغان ـ به‌ ویژه پوشیدن نیکتای همراه با کوت‌ و شلوار ـ مداخله صورت گرفته و از آنان خواسته شده است که نیکتای‌ های خود را بردارند، با این استدلال که پوشیدن نیکتای حرام و منکر است.
بر آن شدم تا نکات مهم این موضوع را از منظر شرعی، علمی و فقهی بیان کنم؛
تا مرز میان «دین» و «سلیقه» و «اجتهاد شخصی» به‌ روشنی تفکیک گردد.

۱. آیا از نظر شرعی حق مداخله در نوع لباس مردم را داریم؟

اصل مسلم در شریعت اسلام این است که اشیاء و امور در اصل مباح‌ اند، مگر آن‌که نصّ صریحی از قرآن کریم یا سنت صحیح، حرمت آن را ثابت کند. این قاعده مشهور فقهی چنین بیان شده است:

«الأصل في الأشياء الإباحة»
یعنی اصل مباح بودن هست
قرآن کریم با صراحت می‌ فرماید:

﴿قُلْ أَرَأَيْتُم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ لَكُم مِّن رِّزْقٍ فَجَعَلْتُم مِّنْهُ حَرَامًا وَحَلَالًا ۚ قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ﴾
(سوره یونس، آیه ۵۹)
ترجمه:
بگو: آیا دیده‌اید آنچه را خداوند برای شما به‌ عنوان روزی نازل کرده، پس بخشی از آن را حرام و بخشی را حلال قرار داده‌اید؟ بگو: آیا خدا به شما اجازه داده، یا بر خدا افترا می‌بندید؟

و نیز می‌فرماید:

﴿قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ﴾
(سوره اعراف، آیه ۳۲)

ترجمه:
بگو: چه کسی زینت‌ های الهی را که برای بنده گانش آفریده حرام کرده است؟

بر اساس این آیات، یک اصل کلان فقهی و اعتقادی تثبیت می‌شود:

هیچ‌ کس حق ندارد چیزی را که خداوند حرام نکرده است، به نام دین حرام اعلام کند.

بنابر این، تا زمانی که لباسی حدود شرعی را نقض نکند ـ مانند:
• عریانی،
• تشبّه مرد به لباس مخصوص زنان یا بالعکس،
• یا لباس شهرت ـ
مداخله در آن فاقد هر گونه مبنای شرعی است.

۲. حکم پوشیدن کوت‌ و شلوار و نیکتای از دیدگاه فقه اسلامی

در فقه اسلامی، برای لباس مردان چند شرط کلی ذکر شده است:
• پوشانیدن عورت
• عدم تشبّه به لباس زنان
• نداشتن قصد فخر، تکبر یا شهرت افراطی
• نبودن نصّ شرعی بر حرمت آن لباس

پوشیدن کوت‌ و شلوار همراه با نیکتای هیچ‌ یک از این شروط را نقض نمی‌کند؛ زیرا:
• عورت را به‌ طور کامل می‌پوشاند
• لباس مخصوص جنس مخالف نیست
• نماد فسق یا عقیده دینی خاصی محسوب نمی‌ شود
• در عرف امروز، لباسی رسمی، آراسته و محترمانه است

بسیاری از علمای معاصر اهل‌سنت، از جمله علمای الازهر، علمای شبه‌ قاره، ترکیه و جهان عرب، چنین پوششی را مباح و جایز دانسته‌ اند و هیچ فتوای معتبر و اجماعی بر حرمت نیکتای وجود ندارد.

۳. ادعای «تشبّه به غیرمسلمانان»؛ بررسی علمی و فقهی

برخی استدلال می‌کنند که پوشیدن نیکتای، تشبّه به غیر مسلمانان است. در پاسخ باید گفت:

اولاً:
تشبّه حرام در فقه، مربوط به اموری است که:
• مختص شعائر دینی غیر مسلمانان باشد، یا
• نشانه هویت اعتقادی آنان شمرده شود.

در حالی‌که نیکتای:
• نه شعار دینی است،
• و نه علامت یک عقیده خاص؛
بلکه لباسی عرفی، عمومی و جهانی است.

ثانیاً:
اگر صرف «شباهت ظاهری» ملاک حرمت باشد، پس باید گفت:
• استفاده از تلفن، تلویزیون، موتر و انترنت
• استفاده از میز، چوکی، قلم، مکتب و دانشگاه

بسیاری از این موارد از کشور .های غیر مسلمانان آمده‌ اند یا مخترع آن غیری مسلمان هست ؛ پس چرا مورد استفاده قرار می‌گیرند؟

در حالی‌که پیامبر اکرم ﷺ خود از ابزار، شیوه‌ ها و امکانات اقوام دیگر استفاده می‌کردند، بی‌ آن‌ که آن را حرام بدانند.
معیار در اسلام، محتوا و نیت است، نه منشأ ظاهری.

۴. زینت، آراستگی و زیبایی در اسلام

رسول الله ﷺ می‌فرمایند:

«إِنَّ اللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ»
(حدیث)
آراستگی، نظم و زیبایی نه‌ تنها ممنوع نیست، بلکه مورد پسند شریعت اسلام است. پوشیدن کوت‌ و شلوار و نیکتای تمیز، مرتب و آراسته، مصداق روشن زینت و زیبایی مشروع است.

نتیجه‌گیری
• ما هیچ حق شرعی برای مداخله در لباس مردم، فراتر از نصوص صریح، نداریم.
• کوت‌وشلوار و نیکتای از دیدگاه قرآن، سنت و فقه اهل‌سنت مباح و بدون اشکال شرعی است.
• ادعای تشبّه در این مورد، فاقد مبنای علمی و فقهی می‌باشد.
• دین اسلام، دین عقل، فطرت، سهولت و کرامت انسان است؛ نه دین تحمیل سلیقه‌ها.

امر به معروف، زمانی ارزشمند و مؤثر است که بر علم، حکمت و نصّ روشن استوار باشد؛ نه بر برداشت‌ های شخصی و تنگ‌نظرانه.

عبدالصمد قاضی‌زاده

13/12/2025

این دستاورد هنری و فرهنگی را خجسته باد می‌گوییم

سازمان فرهنگی و آموزشی ملل متحد (یونسکو) اعلام کرده است که «سبک مینیاتوری بهزاد هروی» در فهرست میراث فرهنگی ناملموس جهان به نام افغانستان ثبت شده است.

این نهاد در اکس نوشته این ثبت تازه، جایگاه مکتب هرات و نقش تاریخی آن در شکل‌دهی به هنر نگارگری منطقه را برجسته می‌کند.

مینیاتوری یا نگارگری، از مهم‌ترین شاخه‌های هنر تصویری در حوزه فرهنگ فارسی‌زبان است؛ هنری که با جزئیات دقیق، روایت‌های ادبی و ترکیب‌بندی‌های نمادین شناخته می‌شود. به گفته کارشناسان، این شیوه هنری قرن‌ها ابزار انتقال فرهنگ، تاریخ و ادبیات در منطقه بوده است.

کمال‌الدین بهزاد هروی، نگارگر برجسته سده نهم و دهم هجری، یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های این هنر به شمار می‌رود. او بنیان‌گذار مکتب هرات دانسته می‌شود؛ مکتبی که با ظرافت کم‌نظیر، رنگ‌بندی پیچیده و روایت‌پردازی تصویری، شهرت جهانی یافته است. آثار بهزاد اکنون در موزیم‌های معتبر جهان نگهداری می‌شود و سبک او الهام‌بخش هنرمندان در افغانستان، ایران، ترکیه و شبه‌قاره هند بوده است.

یونسکو در توضیح این ثبت گفته است که شیوه بهزاد بخشی از «میراث زنده» افغانستان است و همچنان از سوی هنرمندان کشور آموزش و بازتولید می‌شود.

10/11/2025

24/10/2025

سخن درست، پاسخ نداره

04/07/2024

همراه شو عزیز، همراه شو عزیز !

تنها نمان به درد، کاین درد مشترک

هرگز جدا جدا، درمان نمی‌شود

دشوار زندگی، هرگز برای ما

بی رزم مشترک، آسان نمی‌شود

تنها نمان به درد، همراه شو عزیز

همرا شو، همراه شو

همراه شو عزیز !

The message of an Afghan girl to her people wants them to fight against the terrorist group called (Tali.ban) who are an extremist and foreign group with our culture. unfortunately this Terrorist group gouverne Afghanistan since 2021 illegally and have banned schools and universities for girls and women.