16/03/2026
ਇਕ ਕਲਮ, ਇਕ ਪਲ, ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪਲ/ਅਹਿਸਾਸ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਛਾਪ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਉੱਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਲ ਸਿਰਫ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਜਾਂ ਮਾਨਣ੍ਹ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਇਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਖਾਸ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ, ਜਦੋਂ 7 ਫਰਵਰੀ 2026 ਦਾ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਦਰਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੰਸਥਾ ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਐਵਾਰਡ ‘ਪੰਜਾਬ ਰਤਨ’ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਪੱਤਰ, 1,25,000/- ਰੁਪਏ ਨਕਦ ਰਾਸ਼ੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਮੋਮੈਂਟੋ, ਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਕਲਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
‘ਪੰਜਾਬ ਰਤਨ’ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਏ। ਹੋਇਆ ਇੰਞ ਕਿ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸ. ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਵੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੌਂਸਿਲ ਦੇ ਮਾਡਲ ਉੱਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਆਪ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਨਮਾਨ ਕਿਸ ਮਾਣਯੋਗ ਵੱਡੀ ਹਸਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ, ‘ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸ ਮਾਇਨਾਜ਼ ਹਸਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੋਗੇ।
ਜਦੋਂ ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨਗੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਧ ਵੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਿਛੋਕੜ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵਲਵਲਾ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਆਦਰਸ਼ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਸ. ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਹੱਥੋਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਇਸ ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਡਾ. ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ. ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹਨ। ਜੌਹਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਛਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਚਿੰਤਕ, ਉੱਤਮ ਅਧਿਆਪਕ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਹਸਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਦੱਸਣਗੇ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ, “ਜੇ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਸਹਿਮਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਭਵਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਾਲ ਵਿਚ ਡਾ. ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਐਲਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ‘ਪੰਜਾਬ ਰਤਨ’ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਵਾਲਾ ਪਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਨਮਾਨ ਬਖਸ਼ਣ ਵੇਲੇ ਸ. ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨੇ ਰੰਗਾ ਪੈੱਨ ਮੈਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਹੁਣ 98 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਪੈੱਨ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੇਗਾ। ਸ. ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਤੋਂ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਪੈੱਨ ਭਾਵ ਕਿ ਕਲਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਿਚ ਕਲਮ ਕਿੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੌਹਲ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਕਲਮ ਰੂਪੀ ਪੈੱਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਮਹਿਜ ਕੋਈ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਮਾਣ ਰੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਦੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ।
ਸੱਚੀਓਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਉੱਪਰ ਹੱਥ ਧਰਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਵੱਡੀ ਹਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ, ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਰਦਾਰ ਜੌਹਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਚਿਰ-ਸਦੀਵੀ ਜੀਵੰਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।
ਕਲਮ ਸਦਾ ਤੋਂ ਗਿਆਨ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਲਮ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਦੀ ਨਹੀਂ, ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਜੌਹਲ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਕਲਮ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਅਖੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਨਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਨਵੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਕਲਮ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਯਾਦਗਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਉਹ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ, ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਕਲਮ ਜੀਵਨ-ਦਰਸ਼ਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਪੂਰਾ ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂ।
