Polskie Towarzystwo Fizyczne Oddział Kraków

21/08/2026

Co dzieje się ze spalonymi kośćmi tysiące lat po pochówku? 🦴

Międzynarodowy zespół badaczy z Polski i Portugalii przeanalizował szczątki ludzkie pochodzące z prehistorycznych popielnic odkrytych na Pomorzu. W badaniach wykorzystano m.in. spektroskopię w podczerwieni (FT-IR) na linii badawczej CIRI w Centrum SOLARIS.

Naukowcy odkryli, że głównym czynnikiem wpływającym na przemiany zachodzące w spalonych kościach po pochówku jest dostępność wody wewnątrz urny. Analizy wykazały wyraźne różnice między szczątkami przechowywanymi w urnach zamkniętych i otwartych, co pozwala lepiej zrozumieć procesy zachodzące w dawnych pochówkach.

Autor: Karolina Kosowska, Opiekun Infrastruktury Badawczej CIRI

Więcej informacji o wynikach badań znajdziecie na naszej stronie w zakładce "badania": synchrotron.uj.edu.pl

___

What happens to cremated bones thousands of years after burial? 🦴

An international team of researchers from Poland and Portugal analyzed human remains recovered from prehistoric burial urns discovered in Pomerania, Poland. The study employed a range of analytical techniques, including Fourier Transform Infrared (FT-IR) spectroscopy at the CIRI beamline of the SOLARIS Centre.

The researchers found that the availability of water inside the urn is the primary factor influencing the changes that occur in cremated bones after burial. The analyses revealed clear differences between remains preserved in sealed and open urns, providing new insights into the processes affecting ancient burials over time.

Author: Karolina Kosowska, CIRI Beamline Scientist

For more information about the study and its findings, visit the Research section of our website: synchrotron.uj.edu.pl

21/08/2026

21/08/2026

Obrazowanie medyczne może dostarczać informacji nie tylko o budowie tkanek, ale także o zachodzących w nich procesach na poziomie molekularnym. Jednym z nowych kierunków badań jest wykorzystanie w tym celu pozytonium.

Zespół prof. Pawła Moskala i prof. Ewy Stępień z naszego Wydziału rozwija metodę pozwalającą obrazować czas życia pozytonium w organizmie. Naukowcy uzyskali pierwsze kliniczne obrazy czasu życia pozytonium w mózgu człowieka, wykorzystując opracowany na Uniwersytecie Jagiellońskim tomograf J-PET.

Czas życia pozytonium jest wrażliwy na środowisko molekularne, w którym dochodzi do jego anihilacji. Jego pomiar może więc stanowić dodatkowe źródło informacji o badanych tkankach.

Metodę i wyniki zespołu opisano w części „Positronium imaging in PET” artykułu „Positron annihilation spectroscopy”, opublikowanego w „Nature Reviews Methods Primers”. Prof. Paweł Moskal i prof. Ewa Stępień są współautorami publikacji.
https://www.nature.com/articles/s43586-026-00511-5

Ryc. Pierwsze kliniczne obrazy czasu życia pozytonium w mózgu człowieka uzyskane za pomocą tomografu J-PET.
Źródło: Science Advances (2024), CC BY 4.0.

14/08/2026

Wakacje to idealny czas na odkrywanie niezwykłych miejsc! 💡 NCPS Solaris otwiera swoje drzwi, a to fantastyczna okazja, by pokazać dzieciakom (i sobie!), jak wygląda świat zaawansowanych technologii od kuchni. Bez nudy, z mnóstwem inspiracji – świetny punkt na mapie letnich, rodzinnych wypraw w Krakowie. Warto skorzystać! 🌟

Zapraszamy na wakacyjne zwiedzanie Synchrotron SOLARIS! 🧡

To rzadka okazja, by zajrzeć za kulisy działania synchrotronu i dowiedzieć się, jak powstają badania, które zmieniają nasze otoczenie i poprawiają jakość życia.

📅27. sierpnia (czwartek), godz. 15:30
Zapisy: [email protected] - liczba miejsc ograniczona‼️

📍 Narodowe Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS,
ul. Czerwone Maki 98, Kraków, Kampus Uniwersytet Jagielloński

Tours available also in English 🇬🇧

08/08/2026

Od zajęć w Niepołomicach po międzynarodowe salony naukowe w Wiedniu! 🚀 Ogromne gratulacje dla obu Pań. Piękny przykład na to, dokąd może zaprowadzić prawdziwa pasja do gwiazd! ✨

24/07/2026

25/06/2026

Gratulujemy!👏

🤩 Z ogromną dumą informujemy, że dr Adriana Wawrzyniak, Zastępczyni Dyrektora ds. Akceleratorów w Synchrotron SOLARIS, została wybrana na stanowisko Chair-Elect (Wiceprzewodniczącej i przyszłej Przewodniczącej) grupy Accelerator Group European Physical Society (EPS-AG).

To jedno z kluczowych gremiów reprezentujących europejskie środowisko związane z technologiami akceleratorowymi i dużymi infrastrukturami badawczymi. EPS-AG odgrywa również istotną rolę w organizacji konferencji International Particle Accelerator Conference (IPAC), najważniejszego globalnego wydarzenia w tej dziedzinie.

Dr Wawrzyniak od 2023 roku działa w zarządzie EPS-AG, angażując się m.in. w programy wsparcia dla studentów oraz w prace komitetów organizacyjnych i naukowych IPAC. Aktywnie wspiera rozwój młodych naukowców oraz międzynarodowej współpracy w obszarze akceleratorów.

W SOLARIS odpowiada za rozwój, utrzymanie i modernizację infrastruktury akceleratorowej, a także koordynację zespołów technicznych i realizację międzynarodowych projektów badawczych.

Ten wybór to wyraz uznania dla jej dotychczasowych osiągnięć oraz potwierdzenie rosnącej roli Polski i Centrum SOLARIS na europejskiej mapie naukowej.

Serdecznie gratulujemy i życzymy dalszych sukcesów! 👏

___

We are proud to announce that Dr Adriana Wawrzyniak, Deputy Director for Accelerators at the National Synchrotron Radiation Centre SOLARIS, has been elected Chair-Elect of the European Physical Society Accelerator Group (EPS-AG).

EPS-AG is one of the key bodies representing the European scientific and technical community working on accelerator technologies and large-scale research infrastructures. It also plays a major role in organizing the International Particle Accelerator Conference (IPAC), the world’s leading event dedicated to particle accelerators.

Dr Wawrzyniak has been a member of the EPS-AG Board since 2023, contributing to student grant programs, the organization and scientific committees of IPAC, and actively supporting early-career researchers and the broader accelerator community.

At SOLARIS, she oversees the strategic development, operation, and modernization of accelerator systems, as well as coordinating technical and engineering teams. She is also involved in international research projects and collaborations with leading European accelerator laboratories.

Her election is a strong recognition of her achievements and highlights the growing role of Poland and SOLARIS in the European accelerator landscape.

Congratulations and best wishes for continued success! 👏

28/05/2026

Najbliższe Konwersatorium Fizyczne OK PTF odbędzie się w dniu 28 maja 2026r. o godz. 16:15 w systemie hybrydowym: w sali A-1-06 Wydziału WFAIS, na III Kampusie UJ, ul. Łojasiewicza 11, 30-348 Kraków oraz na platformie ZOOM.

Prof. Steven Bass (Kitzbühel Centre for Physics, Kitzbühel, Austria) wygłosi referat: „Particle Physics and Gravitational Waves as complementary windows on the Universe”.

Konwersatorium będzie równocześnie seminarium organizowanym w ramach projektu FAIR - Facility for Antiproton and Ion Research.

Streszczenie:
Particle physics and gravitational waves provide complementary probes of the deep structure of the Universe. Gravitational waves from the mergers of neutron stars and black holes are sensitive to the structure of dense quark matter (GSI/FAIR related physics) and to different dark matter scenarios. Measurements of stochastic gravitational waves backgrounds can teach us about possible first order phase transitions in the early Universe, including providing sensitivity to the TeV scale which is of key interest to future particle collider experiments. Gravitational waves measurements will also give new probes of the evolution and expansion of the Universe, complementary to measurements with electromagnetic radiation. This seminar explores the physics synergies between the science opportunities provided by next generation gravitational waves measurements and particle physics experiments in the next decade and beyond when GSI/FAIR, HL-LHC, LISA and the Einstein telescope will be running timewise in parallel.

For extra details, see the Perspectives article by
Steven D. Bass, Laura Baudis, Gianfranco Bertone, Oliver Buchmueller, Babette Döbrich, Reinhard Genzel, Anne M. Green, Klaus Helbing, Michèle Heurs, Karl Jakobs, Markus Klute, Samaya Nissanke, Hiranya Peiris, Albino Perego, Stefan Pokorski, Matthias Schott, Stefano Vitale, Georg Weiglein, Jochen Weller, https://arxiv.org/pdf/2603.25578

Link do spotkania: https://zoom.us/j/97101995507?pwd=HwtyQYq7qKuZNbGjhNOP3aA9YJOLmT.1

26/05/2026

W piątek zakończyły się obchody 10-lecia działalności Synchrotron SOLARIS 👇

Dziesięć lat temu w Krakowie uruchomiono pierwszy polski synchrotron. Dziś Narodowe Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS jest jedną z najważniejszych infrastruktur badawczych w Europie Środkowo-Wschodniej, współpracującą z naukowcami z całego świata. Jubileusz 10-lecia SOLARIS to jednak nie tylko okazja do podsumowania sukcesów Centrum, ale także moment przypomnienia, jak silnie jego historia związana jest z Wydziałem Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego.

To właśnie środowisko naukowe Instytutu Fizyki UJ stworzyło fundament pod budowę synchrotronu w Krakowie. W 2009 roku powołano Zakład Promieniowania Synchrotronowego, którego celem było – jak podkreśla sama jednostka – „zintensyfikowanie prac nad budową synchrotronu SOLARIS”. Był to jeden z kluczowych kroków prowadzących do powstania nowoczesnego centrum badawczego na III Kampusie UJ.

Z WFAIS od początku związani byli także ludzie tworzący SOLARIS. Szczególną rolę odegrał prof. Marek Stankiewicz – fizyk związany z Instytutem Fizyki UJ i wieloletni dyrektor Centrum SOLARIS. To właśnie jego nazwisko pojawia się wśród osób, które doprowadziły do realizacji projektu pierwszego polskiego synchrotronu.

W kwietniu 2026 roku prof. Marek Stankiewicz został uhonorowany medalem Plus ratio quam vis – najwyższym odznaczeniem Uniwersytetu Jagiellońskiego. W uzasadnieniu podkreślono jego wkład w rozwój badań synchrotronowych oraz budowę i rozwój Centrum SOLARIS. Informację o przyznaniu wyróżnienia opublikował Uniwersytet Jagielloński, wskazując profesora jako jednego z twórców sukcesu tej strategicznej infrastruktury badawczej.

Dzisiejszy SOLARIS to laboratorium prowadzące badania z zakresu fizyki, chemii, biologii, materiałoznawstwa, medycyny czy ochrony dziedzictwa kulturowego. Z infrastruktury korzystają również badacze WFAIS, a pracownicy Zakładu Promieniowania Synchrotronowego nadal uczestniczą w rozwoju linii badawczych i działalności naukowej Centrum. Powiązania między Wydziałem a SOLARIS mają więc nie tylko charakter historyczny, ale pozostają żywe także dziś.

Trudno jednak opowiadać historię SOLARIS bez Wydziału FAIS, z którego wywodziła się idea budowy synchrotronu i środowisko naukowe, które przez lata konsekwentnie ją rozwijało. Jubileusz Centrum jest więc również ważnym momentem dla całej społeczności Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ.