20/05/2025
„RODZINA XXI WIEKU W PRAWIE XX WIEKU”*
SPRAWOZDANIE Z III OGÓLNOPOLSKIEJ KONFERENCJI NAUKOWEJ „PRZEOBRAŻENIA WSPÓŁCZESNEJ RODZINY – PROBLEMY PRAWNE I UWARUNKOWANIA SPOŁECZNE,
TORUŃ 15-16 MAJA 2025 R.
15 i 16 maja 2025 r. odbyła się trzecia edycja Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej organizowanej przez Katedrę Prawa Cywilnego WPiA UMK w Toruniu (kierowaną przez prof. UMK dr hab. Tomasz Justyńskiego LL.M.) pod hasłem „Przeobrażenia współczesnej rodziny – potrzeby prawne i uwarunkowania społeczne”. Tym razem już stacjonarnie i tym razem nie 8 marca w Dniu Kobiet ale 15 maja w Międzynarodowym Dniu Rodziny (ustanowionym przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 20 września 1993 r. - rezolucja nr 47/237).
Podobnie jak dotąd, organizatorzy wyznaczyli ambitny cel. Była nim interdyscyplinarna debata o zmianach zachodzących w rodzinie. Dlatego do udziału zaproszeni zostali nie tylko (chociaż przede wszystkim) prawnicy, ale także psychologowie, socjologowie, pedagodzy, ekonomiści oraz przedstawiciele innych dyscyplin; udział wzięli zarówno wybitni teoretycy prawa rodzinnego i spadkowego, jak i znakomici praktycy.
Inicjatywa została wsparta przez najważniejsze organy Państwa zajmujące się rodziną i prawem rodzinnym. Życzenia owocnych obrad nadeszły z Ministerstwa Sprawiedliwości (od Podsekretarzyni Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości – Zuzanny Rudzińskiej-Bluszcz) oraz od Przewodniczącej Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego – prof. Magdaleny Szafranek.
W Konferencji wzięli udział przedstawiciele 22 organizacji i ośrodków akademickich. W Toruniu obradowali: reprezentanci Ministerstwa Sprawiedliwości, Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, Izby Notarialnej w Krakowie, Izby Notarialnej w Gdańsku, Izby Adwokackiej w Warszawie, Stowarzyszenia Mediatorów Rodzinnych, Centrum Badań nad Prawem Dotyczącym Rodziny Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, Wilamowscy Adwokaci Spółka Partnerska, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Szczecińskiego, Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Akademii Wymiaru Sprawiedliwości w Warszawie, Akademii Sztuki Wojennej w Warszawie oraz pracownicy Katedry Prawa Cywilnego WPiA UMK w Toruniu.
Spektrum analizowanych zagadnień było prawdziwie imponujące. Wystąpienia 31 referentów podzielone zostały na sześć paneli eksperckich oraz dwa panele młodych badaczy.
Najpierw były więc wystąpienia tych uczestników konferencji, którzy niejako „z lotu ptaka” i interdyscyplinarnie prezentowali to, co aktualnie dzieje się w polskich a także zagranicznych rodzinach. Zaprezentowana została perspektywa demograficzna, socjologiczna oraz punkt widzenia terapeuty rodzinnego. Były też konstrukcyjne determinanty kodyfikacji prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz znaczenie konstytucji w procesie stanowienia i stosowania prawa.
Potem referenci „zajęli się” małżeństwem (a przede wszystkim jego zawieraniem, w tym rodzącym szczególne problemy i niebezpieczeństwa, zawieraniem przez osoby starsze), kwestiami rejestracji związków oraz na ich alternatywą – czyli rejestrowanym związkiem partnerskim (w tym szczególnie osób odmiennej płci).
Ważnym i mocno obecnym w ramach obrad obszarem badawczym były relacje pomiędzy rodzicami a dziećmi. Począwszy od ich powstania (czyli od kwestii medycznie wspomaganej prokreacji oraz adopcji), poprzez sposób wykonywania władzy rodzicielskiej (wychowanie dziecka do odpowiedzialności, dostęp dziecka do świadczeń medycznych) oraz szeroko rozumianą alimentację (w tym tzw. alimenty natychmiastowe), kończąc na pytaniu o rolę i kompetencje „trzeciego rodzica”. Była też ochrona dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem.
Były również problemy z zakresu prawa majątkowego, w tym przede wszystkim zagadnienia rozliczeń mienia wniesionego do fundacji rodzinnej (stanowiącego majątek wspólny małżonków).
Były też ważne problemy układające się „na styku” prawa rodzinnego i spadkowego (odrzucenie spadku przez rodziców w imieniu małoletniego, tzw. dziedziczenie rachunków bankowych, zachowek). W tym kontekście pojawiły się propozycje konkretnych zmian w zakresie pozycji prawnej dziecka jako spadkodawcy.
Nie zabrakło rozważań na temat rodzinnego prawa procesowego – zarówno świeckiego, jak i kościelnego. Wystąpienia dotyczyły tu wyzwań stojących przed sądownictwem rodzinnym, roli dziecka w postępowaniach rozwodowych, nowych technologii w „rodzinnym” postępowaniu cywilnym, postępowania w sprawach o uprowadzenie dziecka za granicę, wykorzystania mediacji w sprawach rodzinnych, kanonicznego prawa małżeńskiego procesowego oraz nieadekwatności procedur wieku XX w odniesieniu do rodziny wielu XXI.
Wzorem ubiegłego roku Organizatorzy zaproponowali wyodrębnienie specjalnej Sesji Młodych Badaczy. Daje ona szansę zaprezentowania wyników badań wyróżniającym się studentom i doktorantom. Rada Programowa wybrała w tym roku trzy najlepsze studenckie propozycje. Również one prezentowały bardzo wysoki poziom merytoryczny, co pozwala z nadzieją patrzeć na kontynuację i dalszy rozwój doktryny prawa rodzinnego.
Absolutne novum stanowiła natomiast sesja posterowa. Z inicjatywy prof. Tomasza Justyńskiego idea graficznego przedstawiania problemów badawczych, powszechnie przyjęta w naukach ścisłych, została – z wielkim sukcesem – przeniesiona na grunt nauk prawnych. Zaprezentowane zostały plakaty dotyczące szczególnie aktualnych problemów prawa rodzinnego a sześcioosobowa Komisja Konkursowa dokonała ich ewaluacji (uwzględniając aktualność problemu badawczego, jego merytoryczną treść oraz także walory graficzne). Najwyżej oceniono pracę studenta IV roku prawa (UMK) Szymona Cysewskiego dotyczącą transseksualizmu i transrodzicielstwa (I miejsce; nagrodę pieniężną w kwocie 800 zł ufundowała Izba Notarialna w Krakowie). Drugie miejsce zajął Michał Poczwardowski (V rok prawa UMK), który zaprezentował plakat na temat umownej adopcji (przypadła mu nagroda pieniężna w kwocie 600 zł ufundowana przez Izbę Notarialną w Gdańsku). Trzecie miejsce zajął Łukasz Wilga (IV rok prawa UMK), który przedstawił prawnokarną ochronę rodziny. Wszyscy zwycięzcy otrzymali nagrody książkowe od wydawnictwa Wolters Kluwer oraz od Kancelarii Wilamowscy Adwokaci Spółka Partnerska z Inowrocławia.
Konferencja objęta została licznymi patronatami honorowymi. Obradowała więc „pod skrzydłami: Ministra Sprawiedliwości, Rzecznika Praw Obywatelskich, Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, Dziekana Wydziału Prawa i Administracji UMK w Toruniu, Izby Notarialnej w Krakowie, Izby Notarialnej w Gdańsku, Okręgowej Izby Radców Prawnych w Toruniu, Iustitii Oddział Toruński, kancelaria Wilamowscy Adwokaci Spółka Partnerska z Inowrocławia, Stowarzyszenia Mediatorów Rodzinnych, Fundacji Instytut Prawa Szkolnictwa Wyższego i Nauki, Fundacji Pracownia Dialogu w Toruniu, Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Prezydenta Miasta Torunia oraz Wydawnictwa Wolters Kluwer. Patronat medialny nad wydarzeniem sprawował Krakowski Przegląd Notarialny.
Co także ważne, wydarzenie naukowe zostało wsparte finansowo przez: Izbę Notarialną w Krakowie oraz Izbę Notarialną w Gdańsku.
Tomasz Justyński
Ewa Kabza
* Parafraza tytułu wystąpienia konferencyjnego mec. Krzysztofa Wilamowskiego „Rodzina wieku XXI w procedurach wieku XX”.
Ministerstwo Sprawiedliwości
Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15
Izba Notarialna w Krakowie
Izba Notarialna w Gdańsku
Okręgowa Izba Radców Prawnych w Toruniu
Wydział Prawa i Administracji UMK
Iustitia Oddział Toruński
Stowarzyszenie Mediatorów Rodzinnych
Instytut Prawa Szkolnictwa Wyższego i Nauki
Wolters Kluwer Polska
Fundacja Pracownia Dialogu
Kujawsko-Pomorskie
Urząd Miasta Torunia
