Pracownia Badań nad Filmem i Kulturą Audiowizualną Centrum im. W. Brandta

13/07/2026

"Holofiction", czyli ikonografia Holocaustu w filmie fabularnym: nowa książka na rynku niemieckim.

POV Magazine:
"Holofiction stawia pytanie, czy oglądanie filmów rzeczywiście pozwala nam lepiej zrozumieć Holokaust, czy też jedynie oswaja nas z tradycjami filmowymi, które zajmują się tą tematyką".

24/06/2026

New Film History I New Cinema History - lektura o dwóch siostrach :)

New Film History jako osobny nurt badań ukształtowało się w latach 80. XX w. jako krytyczna rewizja tradycyjnej (starej) historii filmu. Ponad dwadzieścia lat później termin New Cinema History zaczął być stosowany na określenie badań skupionych głównie na praktykach chodzenia do kina, prezentacji i odbiorze filmów, a także badaniach publiczności filmowej. Skoro dzieli je tak duża różnica wieku oraz częściowo odmienne zainteresowania, to dlaczego w polskim dyskursie filmoznawczym są one tak często utożsamiane? W artykule opublikowanym w dziale „Do dyskusji” Andrzej Dębski próbuje wskazać przyczyny tego terminologicznego zamieszania.
***
New Film History emerged as a distinct research trend in the 1980s as a critical re-examination of traditional (old) film history. More than twenty years later, the term New Cinema History began to be used to describe research focusing primarily on the practices of cinema-going, the presentation and reception of films, as well as studies of film audiences. Given that they are separated by such a significant age gap and have partly differing interests, why are they so often conflated in Polish film studies discourse? In his article published in the ”For Discussion” section, Andrzej Dębski attempts to identify the causes of this terminological confusion.
https://czasopisma.ispan.pl/index.php/kf/article/view/4753

13/05/2026

Wir laden herzlich zur Teilnahme an einer wissenschaftlichen Konferenz ein:

🎓 DEFA – die Kinematographie eines Landes, das nicht mehr existiert, oder: Was ist aus jenen Jahren geblieben?

📍 Ort:
Willy‑Brandt‑Zentrum der Universität Wroclaw

📅 Termin:
26.–27. Oktober 2026

📝 Anmeldungen:
bis 10. Juli 2026

ℹ️ Informationen:
- https://tiny.pl/y-48wkp3d
- im Anhang

12/05/2026

Serdecznie zapraszamy do udziału w konferencji naukowej:

🎓 DEFA – kinematografia kraju, którego nie ma, albo: co pozostało z tamtych lat?

📍 Miejsce:
Centrum im. W. Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego

📅 Termin:
26–27 października 2026

📝 Zgłoszenia:
do 10 lipca 2026

ℹ️ Informacje:
- https://tiny.pl/y-48wkp3d
- w załączeniu

09/04/2026

Jest już nowy numer Kwartalnik Filmowy :)

W nim m.in. recenzja książki Macieja Peplinskiego "Niebyła utopia. Filmowa fantastyka naukowa w Niemieckiej Republice Demokratycznej" (2024), która ukazała się w serii "Niemcy - Media - Kultura" pod patronatem Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. W. Brandta. Autorem recenzji zatytułowanej "Kosmiczna historia NRD" jest Piotr Sitarski z UŁ.

W tomie znalazł się też artykuł Andrzeja Dębskiego z Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. W. Brandta na temat nurtów New Film History (Nowa Historia Filmu) i New Cinema History (Nowa Historia Kina).

Ciekawych artykułów jest więcej, zachęcamy do lektury :)

Jesteśmy sentymentalną redakcją, więc na wiosnę wybieramy zieleń.
Najnowszy numer o filmoznawstwie i humanistyce - zapraszamy do lektury.
https://czasopisma.ispan.pl/index.php/kf/issue/view/257

21/03/2026

Niedawno ukazała się ciekawa książka o pionierkach "za kamerą" w okresie Republiki Weimarskiej: WEIMAR WEIBLICH.

Kim były scenarzystki, reżyserki, producentki, kostiumografki, architektki wnętrz, które w okresie Republiki Weimarskiej pracowały w branży filmowej? Jakie wykształcenie odebrały i jak zdobywały fach? Jakie tematy podejmowały i jakie innowacje im zawdzięczamy? Jak wyjaśnić ich marginalizację w historii filmu? Książka zgłębia te oraz inne pytania, przedstawiając sylwetki licznych pionierek kina w Niemczech.

"Weimar, weiblich" widmet sich einem weitgehend unbekannten Kapitel der deutschen Filmgeschichte – dem weiblichen Filmschaffen hinter der Kamera zu Zeiten der Weimarer Republik.
Die "Neue Frau" ist das zentrale Schlagwort in Bezug auf das Geschlechterverhältnis in den 1920er Jahren. Die selbstbewusste Frau, die ihr Leben eigenständig gestaltet, wird zum Leitbild der jungen Generation. Dies hat auch Auswirkungen auf die Frauen, die in der Filmindustrie tätig werden. Nach dem Ersten Weltkrieg bot der Film vielen von ihnen neue berufliche Möglichkeiten. Doch wer waren die Drehbuchautorinnen, Regisseurinnen und Produzentinnen, Kostümbildnerinnen und Filmarchitektinnen, die in der Zeit der Weimarer Republik zahlreiche Filme schufen? Welche Ausbildung hatten sie durchlaufen und wie eroberten sie sich das neue Metier? Welche Themen griffen sie auf und welche Innovationen verdanken wir ihnen? Unter welchen Bedingungen arbeiteten sie, wie vernetzten und stärkten sie sich gegenseitig und wie erklärt sich ihre filmgeschichtliche Marginalisierung? Der reich mit Bildmaterial und Dokumenten ausgestattete Band ergründet diese und weitere Fragen und stellt eine Vielzahl von Pionierinnen vor.

Zum Buch: https://www.etk-muenchen.de/search/Details.aspx?ISBN=9783689300647

04/03/2026

"Kino der Subversion" - nowa książka o Fassbinderze.

09/01/2026

Niemal w tym samym czasie ukazały się dwie książki dotyczące kultury filmowej w PRL i NRD:
- "Rozpowszechnianie filmów w PRL w latach 1957–1989" (autorzy: Konrad Klejsa, Jarosław Grzechowiak, Emil Sowiński);
- "Sehnsucht nach Vergnügen. Das Kino der DDR zwischen Kontrolle und Freiheit" ["Tęsknota za przyjemnością. Kino NRD między kontrolą a wolnością", autor: Joseph Garncarz].

Pierwsza publikacja jest kontynuacją "Rozpowszechniania filmów w Polsce Ludowej w latach 1944-1956" (2022). Obie części dają wgląd w sektor rozpowszechniania oraz działalności kin w PRL.

Druga (niemiecka) publikacja dotyczy podobnej problematyki, tj. politycznej kontroli nad kinematografią oraz rozpowszechniania filmów, a także preferencji filmowych widzów.

Powyższe publikacje są względem siebie komplementarne, ukazując w jaki sposób funkcjonowało kino w tzw. Krajach Demokracji Ludowej.

Linki do wydawnictw:
- PL: https://tiny.pl/4t-z46rrm
- DE: https://tiny.pl/40z_y15br

28/12/2025

28 grudnia: ponoć tego dnia obchodzimy 130-lecie kina...

Nie bez przyczyny tego dnia Muzeum Kinematografii w Łodzi opublikowało ankietę "13 filmów na 130 lat kina" obejmującą "najlepsze filmy" i "najlepsze filmy polskie": https://tiny.pl/bwmj7_xy

Jest jeden dobry powód, żeby celebrować te narodziny właśnie tego dnia: był to pierwszy płatny pokaz z użyciem kinematografu braci Lumière, a właśnie oni przyczynili się w znacznym stopniu do popularyzacji kinematografii w pierwszej połowie 1896 roku, czego dowodzi publikacja Deaca Rossella "Chronology of the Birth of Cinema 1833–1896": https://tiny.pl/5f9k-gh9

Ale:
- nie oni nakręcili pierwszy film,
- nie oni założyli pierwsze studio filmowe,
- nie oni pierwsi zaczęli prezentować filmy publiczności,
- nie oni zorganizowali pierwszy płatny sens filmowy na dużym ekranie (w rocznicę tego pokazu świętujemy 130 lat kina),
- nie oni wymyślili nazwę "cinématographe"...

Już 20 maja 1895 roku bracia Latham zorganizowali w Nowym Jorku płatną projekcję filmową na dużym ekranie, pokazując walkę bokserską "Young Griffo vs. Charles Barnett" przy użyciu aparatu o nazwie Eidoloscope: https://tiny.pl/hmh6g32f

A jeszcze wcześniej, bo w 1892 roku, Émile Reynaud wyświetlił swoje filmy w paryskim Musee Grevin przy użyciu tzw. Theatre Optique. Do 1900 roku obejrzało je 500 tys. widzów. Wprawdzie nie były to filmy nagrane na taśmie celuloidowej, tylko malowane ręcznie, ale były to przecież filmy animowane. Można je zobaczyć na załączonym fragmencie, który pochodzi z filmu ARTE pt. "Die Wiege des Kinos" (2011): https://tiny.pl/btxck58s

Lumièrowie upowszechniali kinematografię w sposób koncesyjny (udzielali licencji na wynajem własnych aparatów i filmów). Było to drogie dla najemców (70% przychodów ze sprzedaży biletów musieli płacić Lumièrom), więc w obliczu tańszej konkurencji ten system zaczął się załamywać. Do końca 1896 roku w Europie sprzedano 300 aparatów produkcji Pierre-Victora Continsousy, 200 Roberta Paula i 63 Oskara Messtera. Do tego dochodzi trudna do oszacowania liczba innych kinematografów, które można było zakupić w Paryżu, Londynie bądź Berlinie.

14 listopada 2026 roku, z okazji pierwszej projekcji przy użyciu kinematografu braci Lumière w Krakowie (1896), będziemy zapewne celebrować "pierwszą" projekcję filmową na "ziemiach polskich" (czyli tych, które weszły w skład II RP)...

Warto przy tej okazji pamiętać, że na ziemiach Polski dawnej (tj. przed 1939 rokiem) i dzisiejszej (po 1945 roku) - jeszcze przed Krakowem - filmy grano w Warszawie, Łodzi, Wilnie, Lwowie, Wrocławiu, Szczecinie, Gdańsku, Głogowie, Legnicy i Jeleniej Górze. A we Wrocławiu użyto aparatu braci Lumière, który nie był jedynym kinematografem prezentowanym w tym mieście w 1896 roku. Można o tym przeczytać w artykule: https://tiny.pl/5rnd1n_9

27/12/2025

"EIN WALZERTRAUM", czyli "Czar walca" (Niemcy 1925) w reż. Ludwiga Bergera, z udziałem Willy'ego Fritscha, Mady Christians i Xeni Desni, można obejrzeć na ARTE do 14 marca 2026 roku: https://tiny.pl/djp2_vmy

Film jest prawdziwym rarytasem kina weimarskiego. Kojarzy się je powszechnie z wybitnymi dziełami niemieckiego ekspresjonizmu, tymczasem popularne kino tego okresu jest słabo znane. "Czar walca", który berlińską premierę miał 18 grudnia 1925 toku, był jednym z najpopularniejszych filmów niemieckich 1926 roku (we Wrocławiu uplasował się na trzecim miejscu wśród najchętniej oglądanych filmów, wyświetlany był premierowo przez cztery tygodnie w liczącym 900 miejsc kinie Tauentzien-Theater). Film zrekonstruowano na jego stulecie: odnowiona wersja miała premierę 5 grudnia 2025 roku w Teatrze Miejskim w Moguncji. Muzykę skomponował Diego Ramos Rodríguez, łącząc swoje nowe kompozycje z cytatami z dzieł Oscara Strausa i Johanna Straussa. Jednym z bohaterów filmu jest właśnie walc.

Świadectwem popularności Mady Christians wśród wrocławskich widzów są relacje z jej wizyty we Wrocławiu w grudniu 1929 roku. Załączony anons informuje o seansach filmu dźwiękowego "Ciebie tylko kochałem" w Glorii (czwarty tydzień z rzędu) oraz starszego, niemego "Czaru walca" w Deli. W obu kinach aktorka występowała na scenie i śpiewała piosenki, a prasa w taki sposób pisała o jej występie w Deli:
"Widzimy ją 'niemą' w jej pięknym filmie 'Czar walca', i gdy tam na ekranie wszystko zmierza do szczęśliwego końca, Mady występuje [na scenę] osobiście i zaczyna śpiewać, tak pięknie i czysto, i ciepło, jak rzadko kiedy to słyszeliśmy. Swoją pierwszą piosenką porwała wrocławską publiczność bez reszty, a gdy na bis zaintonowała 'Ciebie tylko kochałem', aplauz rozrósł się do rozmiarów niespotykanych".