23/09/2026
เมื่อ “การสร้างรูป” เป็นส่วนหนึ่งของ “การสร้างความรัก” ในบทเพลง 💕
บทความชวนคิดโดย อาจารย์เจษฎา ศรีวัฒนเมธากุล
“รักแท้ รักที่อะไร ตับไตไส้พุง…” หลายคนอาจสงสัยและเกิดคำถามขึ้นว่าคืออะไร ? 🎶🎶🎶
ทุกคนเคยสังเกตไหมว่า ในขณะที่เรากำลังฟังเพลงที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับความรัก ผู้แต่งเพลงมักไม่ได้นำเสนอความรักอย่างตรงไปตรงมาเพียงว่า “ฉันรักเธอ” หรือ “เธอรักฉัน” แต่ผู้แต่งเพลงกลับที่จะเลือกเล่าและถ่ายทอดความรักผ่านอวัยวะต่าง ๆ ของมนุษย์ ด้วยเหตุนี้จึงเป็นจุดเริ่มต้นของเรื่องชวนคิดที่ผมกำลังจะพาทุกคนไปพบกับความน่าสนใจของแนวคิดหนึ่งในภาษาศาสตร์ปริชาน (Cognitive Linguistics) ที่เรียกว่า “การสร้างรูป” (Embodiment)
หากพูดถึงเพลงที่เกี่ยวข้องกับความรัก ไม่มีใครไม่รู้จักเพลง “รักแท้… ยังไง” ของน้ำชา ชีรณัฐ แต่ผมเชื่อว่าอีกหลาย ๆ คนมักไม่คุ้นเคยกับชื่อเพลงนี้ หรืออาจไม่รู้จักชื่อนักร้องเลยก็ได้ สิ่งเหล่านี้มิได้เป็นเรื่องที่แปลกแต่ประการใด บางครั้งผมก็มักจำเนื้อร้องของเพลงในท่อนฮุก (hook) ได้มากกว่าชื่อเพลงและชื่อนักร้องเสียอีก ท่อนสั้น ๆ ของเพลงที่ทำหน้าที่ “เกี่ยว” หรือตรึงความสนใจของผู้ฟังให้ฝังแน่นอยู่กับเพลง และหลังจากนั้นเพลงก็จะติดหูจนกลายเป็นกระแสยอดนิยมบนโลกออนไลน์ เรื่องชวนคิดในบทความนี้ “รักแท้ รักที่อะไร ตับไตไส้พุง…” จึงเป็นเสมือนปฐมบทที่จะอธิบายและตีแผ่ว่า ข้อเท็จจริงของการสร้างรูป สร้างเพียงแค่รูปตามชื่อ หรือสร้างทุกสรรพสิ่งที่เกี่ยวข้องกับมนุษย์กันแน่ ?
ร่างกายของมนุษย์เป็นองค์ประกอบหนึ่งที่ภาษาศาสตร์ปริชานนำมาใช้อธิบายมโนทัศน์ของผู้คนผ่านการใช้ภาษา นักจิตวิทยาชื่อ Gibbs (2005) มุ่งศึกษาและวิจัยเชิงทดลองในสาขาภาษาศาสตร์จิตวิทยา สิ่งที่เขานำเสนอจึงสนับสนุนเรื่องการสร้างรูปได้ในเชิงประจักษ์ เขากล่าวว่าการสร้างรูปเป็นสิ่งหนึ่งที่มนุษย์ใช้ทำความเข้าใจบทบาทของร่างกายในชีวิตประจำวันตามการรู้คิดเชิงสถานการณ์ (ร่างกายจะเปลี่ยนแปลงไปตามสถานการณ์ที่มนุษย์เข้าไปมีปฏิสัมพันธ์) นอกจากนี้เขายังแสดงรายละเอียดที่เข้าใจได้ง่ายด้วยการตั้งคำถามว่า “ร่างกายของมนุษย์มีอิทธิพลต่อวิธีคิดและการพูดอย่างไร”
จากที่ Gibbs ได้กล่าวไว้ ผมขอแบ่งออกเป็น 2 ประเด็นเพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจง่ายมากยิ่งขึ้น ข้อที่หนึ่ง “ร่างกายของคนเรามีอิทธิพลต่อวิธีคิดอย่างไร” และข้อที่สอง “ร่างกายของคนเรามีอิทธิพลต่อการใช้ภาษาอย่างไร” ทั้ง 2 ข้อที่กล่าวไปนั้นได้รับการตีแผ่ออกมาในรูปของบทเพลง (ตามชื่อหัวข้อที่ผมชวนทุก ๆ คนคิด) จากการแยกประเด็นข้างต้น ผู้อ่านคงจะเห็นว่าร่างกายของมนุษย์เป็นสิ่งสำคัญที่เชื่อมโยงกับวิธีคิด (ระบบความคิด) และการใช้ภาษา (การสื่อสารโดยเฉพาะอย่างยิ่งการสื่อสารที่ใช้ถ้อยคำ)
สรุปได้ว่ามนุษย์ไม่ได้คิดและใช้ภาษาโดยแยกออกจากร่างกายหรือประสบการณ์ทางร่างกาย (bodily experience) แต่การรับรู้ทางร่างกายในลักษณะการเคลื่อนไหว รวมถึงการมีปฏิสัมพันธ์กับสรรพสิ่งต่าง ๆ ครั้งแล้วครั้งเล่าจนเป็นปกติ ล้วนมีส่วนสร้างความเข้าใจและความหมายทางภาษาที่สัมพันธ์กันอย่างเป็นระบบ
ความชัดเจนของการสร้างรูปกระจ่างอย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้นเมื่อ Evans (2007) อธิบายว่าการสร้างรูปเป็นแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับร่างกาย ทั้งทางด้านสรีรวิทยา (Physiology) และกายวิภาคศาสตร์ (Anatomy) หากกล่าวโดยสังเขป สรีรวิทยาเป็นศาสตร์ที่ศึกษารูปแบบและโครงสร้างอวัยวะส่วนต่าง ๆ ของมนุษย์ รวมถึงการจัดวางตำแหน่งอวัยวะอย่างเป็นระบบ เช่น มือ แขน และผิวหนัง แต่ละส่วนจะถูกกำหนดวางไว้ส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกาย ขณะที่กายวิภาคศาสตร์เป็นการจัดระบบที่อยู่ภายในร่างกาย รวมถึงโครงสร้างทางประสาท เช่น สมองและระบบประสาทอื่น ๆ แนวคิดเรื่องการสร้างรูปจึงมีบทบาทสำคัญเป็นพื้นฐานในทฤษฎีภาษาศาสตร์ปริชานที่จะอธิบายเรื่องดังกล่าว
เมื่อผู้อ่านได้อ่านมาถึงส่วนนี้ของบทความ แง่มุมหนึ่งที่เกิดขึ้นในระหว่างที่ผมกำลังเขียนบทความนี้อยู่ เป็นข้อสังเกตหนึ่งเกี่ยวกับการสร้างรูปที่ผมจะลองให้ผู้อ่านทุกท่านคิดตาม จากความสำคัญที่ Gibbs และ Evans อธิบายไปก่อนหน้า ทำให้ผมได้ผุดความคิดหนึ่งของการสร้างรูปว่า “การสร้างรูปไม่ได้พิจารณาเฉพาะร่างกายส่วนที่บุคคลทั่วไปมองเห็นเพียงภายนอกเท่านั้น เช่น ดวงตา หู จมูก ปาก มือ แขน ขา ฯลฯ แต่แนวคิดนี้จะหมายรวมถึงโครงสร้างที่อยู่ภายในร่างกายด้วย เช่น สมอง เส้นประสาท รวมถึง ‘ตับ ไต ไส้ พุง’ ” ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในบทเพลงที่ผมได้ยกขึ้นนำเสนอตั้งแต่เริ่มต้นบทความ
“รักแท้ รักที่อะไร ตับไตไส้พุง…” จากเนื้อเพลงบางส่วนแสดงให้เห็นว่าร่างกายมนุษย์สัมพันธ์กับการสร้างรูปและเชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิดต่อการใช้ภาษา เพื่อให้เห็นภาพแนวคิดนี้ชัดเจน ผมขอยกตัวอย่างจากงานของ Kövecses (2010) ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่จุดประกายความคิดของผมนำมาสู่การเขียนบทความนี้ ตัวอย่างดังกล่าวช่วยให้เราเห็นว่า “ภาษาและร่างกายเชื่อมโยงกันอย่างไร”
ตัวอย่างที่ (1) “the heart of the problem” หากแปลตามรูปภาษา หมายถึง “หัวใจของปัญหา” วลีนี้ใช้ถ้อยคำเปรียบเทียบ โดยเปรียบ “หัวใจ” (heart) เป็นอวัยวะที่สำคัญซึ่งอวัยวะนี้อยู่ภายในร่างกายและเป็นสิ่งสำคัญที่สุด หากพิจารณาวลีโดยเปรียบเทียบจะหมายถึง “สิ่งสำคัญที่สุดของปัญหา” และตัวอย่างที่ (2) “the head of the department” หากแปลตามรูปภาษา หมายถึง “หัวของแผนก” วลีนี้ใช้ถ้อยคำเปรียบเทียบ โดยเปรียบ “หัว” (head) เป็นอวัยวะส่วนที่อยู่สูงที่สุดและสำคัญที่สุด ในที่นี้อาจหมายรวมถึงสมอง (จากคำอธิบายก่อนหน้า การสร้างรูปมีความหมายครอบคลุมถึงอวัยวะที่มองไม่เห็นภายนอก) กล่าวโดยรวมแล้ว “หัว” จึงมีบทบาทควบคุมและสั่งการร่างกาย แสดงให้เห็นว่าเป็น “ผู้รับผิดชอบหลัก” ของแผนก นั่นเอง
ผมได้อธิบายให้ผู้อ่านทุกท่านเห็นเป็นแนวทางในเบื้องต้นแล้วว่า “การสร้างรูป” สำคัญและมีบทบาทอย่างไรกับมนุษย์ ? ทำไมคนเราต้องเข้าใจสิ่งเหล่านี้ ? และผมอธิบายไปเพื่อสิ่งใด ?
คำตอบที่ชัดเจนที่สุดคือ “หากเราเข้าใจการสร้างรูป เราก็จะเข้าใจว่าอวัยวะส่วนต่าง ๆ ของร่างกายมนุษย์สัมพันธ์กับระบบมโนทัศน์อย่างไร และระบบมโนทัศน์นั้นตีแผ่ภาษาออกมาเช่นไร” กระบวนการรับรู้ การเข้าใจ และการประมวลผลเป็นปรากฏการณ์ในปริชานที่เป็นระบบ สอดคล้องกับ Berlucchi และ Aglioti (2010) ที่แสดงความเห็นสนับสนุนการสร้างรูปซึ่งบ่งบอกถึง “ร่างกายในสมอง” (body in the mind) ชัดเจนที่สุดในขณะนั้น เนื่องจาก “ร่างกายในสมอง” อาศัยการมีส่วนร่วมของร่างกายแต่ละส่วน รวมถึงการปฏิสัมพันธ์ระหว่างส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย โดยมีสมองเป็นกลไกสำคัญที่จะประสานและควบคุมกระบวนการสร้างรูป เช่นเดียวกับที่ Putnam (1982) ศึกษาเรื่อง “สมองอยู่ในถัง” (brains in a vat) โดยสร้างสถานการณ์สมมติขึ้นด้วยวิธีการทดลองแยกสมองออกจากร่างกายมนุษย์แล้วเก็บไว้ในถัง ผู้อ่านจะพบว่าร่างกายจะไม่สามารถมีปฏิกิริยาตอบสนองได้หากสมองและอวัยวะส่วนต่าง ๆ แยกออกจากกัน
เมื่อ “การสร้างรูป” เป็นส่วนหนึ่งของ “การสร้างความรัก” ในบทเพลง ความรักเป็นสิ่งนามธรรมที่มนุษย์มองไม่เห็น ผู้แต่งเพลงมักตีแผ่ภาษาออกมาเป็นชื่ออวัยวะเพื่อให้ผู้ฟังเข้าใจความรักที่เป็นสิ่งรูปธรรม อาจอนุมานได้ว่าผู้แต่งเพลงกำลัง “สร้างความรัก” ให้เกิดขึ้นโดยมีรากฐานมาจากการ “สร้างรูป” หากเราทุกคนลองฟังเพลง “รักแท้… ยังไง” ก็จะพบว่าผู้แต่งเพลงกำลังสื่อสารให้เห็นว่าในบางครั้งขณะที่เราฟังเพลง กระบวนการรับรู้และเข้าใจมีส่วนสำคัญต่อความรู้สึกที่จะเข้าถึงอย่างลึกซึ้ง หรือเข้าไปมีส่วนร่วมในบทเพลงนั้นด้วยเหตุผลของเนื้อเพลงทำให้ผู้ฟังเห็นภาพและคล้ายว่าจับต้องเพลงได้จริง
“รักแท้ รักที่อะไร ตับไตไส้พุง…” หากพิจารณาอวัยวะส่วนต่างๆ ได้แก่ ตับ ไต ไส้ และพุง ล้วนเป็นอวัยวะภายในช่องท้อง หรือเกี่ยวข้องกับช่องท้อง มนุษย์มีอวัยวะส่วนต่าง ๆ เป็นองค์ประกอบที่หลอมเข้าด้วยกันเป็นองค์รวมที่สมบูรณ์ โดยที่แต่ละอวัยวะต่างมีหน้าที่และกลไกการทำงานที่แตกต่างกัน กล่าวคือ
(1) “ตับ” มีหน้าที่กำจัดสารพิษ กรองของเสีย และสร้างน้ำดี (2) “ไต” มีหน้าที่กรองเลือดเพื่อขับของเสียและน้ำส่วนเกินออกจากร่างกาย (3) “ไส้” ผมจะอธิบายและตีความออกเป็น 2 มุมมองคือ มุมมองที่ 1 หมายถึง “ลำไส้เล็ก” มีหน้าที่ย่อยอาหารและดูดซึมอาหาร มุมมองที่ 2 หมายถึง “ลำไส้ใหญ่” มีหน้าที่ดูดซึมน้ำและ
แร่ธาตุ สร้างและเก็บกากอุจจาระ รวมถึงเป็นที่อยู่ของจุลินทรีย์ดี (4) “พุง” หรือช่องท้อง หรือหน้าท้อง ขึ้นอยู่กับการเรียกในแต่ละบุคคล เป็นอวัยวะที่เรามองเห็นได้จากภายนอก มีหน้าที่เป็นแหล่งสะสมพลังงานสำรองและเป็นเกราะป้องกันอวัยวะภายใน
ผู้อ่านลองคิดไปพร้อม ๆ กันกับผมนะครับ เราเห็นการเลือกคำของผู้แต่งเพลง “รักแท้… ยังไง” ซึ่งนำเสนอข้อเท็จจริงการมีอยู่ของอวัยวะในร่างกายมนุษย์ และเป็นรากฐานของความเข้าใจสิ่งนามธรรม โดยเลือกใช้ความเปรียบในเรื่องความรัก เพราะ “การสร้างความรัก” จาก “ตับไตไส้พุง” เปรียบเสมือน “การสร้างรูป” ที่ไม่ได้ทำให้ผู้อ่านเห็นเพียงแค่ภาพและนึกออกเท่านั้น แต่แนวคิดนี้กำลังจะบอกหรืออธิบายให้ผู้คนรู้ว่า อวัยวะร่างกายสัมพันธ์กับระบบปริชาน (ระบบความคิด) อย่างไร ? และที่เหนือไปกว่านั้น มนุษย์ตีแผ่ภาษาที่สะท้อนให้เห็นมโนทัศน์ได้อย่างไร ? ผมคิดว่าผู้แต่งเพลงก็คงมีกระบวนการสร้างสรรค์บทเพลงที่ไม่ต่างกัน… ทุกคนคิดเหมือนกับผมไหม ?
บทความเรื่องนี้เป็นงานเขียนชวนคิดที่ผมได้เลือกแนวคิดทางภาษาศาสตร์ปริชานมานำเสนอเพียงบางประเด็นเท่านั้น การสร้างรูปยังมีรายละเอียดที่ซับซ้อนอีกมาก ภาษาศาสตร์ปริชานไม่เพียงจะทำให้คุณเข้าใจระบบความคิดของคนในสังคม แต่ยังทำให้เข้าใจตนเองเป็นเบื้องต้น และหากผู้อ่านท่านใดสนใจเรื่องชวนคิดของผม บทความตอนต่อไปกำลังเดินทางมาในอีกไม่ช้า…
เอกสารอ้างอิง
Berlucchi, G. & Aglioti, S. M. (2010). “The body in the brain revisited”. Experimental Brain
Research, 200(1), 25-35. https://www.researchgate.net/publication/26751610_The_Body_in_the_Brain_Revisited
Evans, V. (2007). A Glossary of Cognitive Linguistics. Edinburgh University Press.
Gibbs, R. W. (2005). Embodiment and Cognitive Science. Cambridge University Press.
Kövecses, Z. (2010). Metaphor: A Practical Introduction (2nd Ed.). Linguistic Agency.
Putnam, H. (1982). Reason, Truth, and History. Cambridge University Press.
