08/01/2026
[TÍNH CÁCH: PERSONALITY]
Theo mô hình Big Five (Năm nhân tố lớn) của Paul Costa và Robert McCrae, tính cách không phải là những trạng thái tạm thời mà là những đặc điểm tâm lý cốt lõi (dispositions) có tính ổn định cao trong suốt cuộc đời của một cá nhân.
Dưới đây là các điểm chính trong quan điểm của họ:
🔸1. Tính ổn định (Stability)
Costa và McCrae lập luận rằng sau tuổi 30, các nét tính cách của con người trở nên rất ổn định [2]. Dù môi trường thay đổi, cách một người suy nghĩ, cảm nhận và phản ứng thường tuân theo một khuôn mẫu nhất quán.
🔸2. Ba thành phần cấu thành
• Suy nghĩ (Cognition): Cách cá nhân xử lý thông tin, niềm tin và thái độ (ví dụ: người có điểm Cởi mở cao thường có tư duy linh hoạt).
• Cảm xúc (Affect): Cách cá nhân trải nghiệm và biểu hiện cảm xúc (ví dụ: người có điểm Tâm lý bất ổn cao thường dễ lo âu).
• Hành vi (Behavior): Những hành động cụ thể và cách tương tác với thế giới bên ngoài (ví dụ: người Hướng ngoại thường chủ động giao tiếp).
🔸3. Năm nhân tố chính (OCEAN)
• O (Openness to Experience - Cởi mở với trải nghiệm): Mức độ sáng tạo, tò mò, trí tưởng tượng, và sẵn sàng trải nghiệm điều mới.
• C (Conscientiousness - Tận tâm): Sự có tổ chức, trách nhiệm, kỷ luật và hướng tới mục tiêu.
• E (Extraversion - Hướng ngoại): Mức độ hòa đồng, năng động, và tìm kiếm sự kích thích từ bên ngoài.
• A (Agreeableness - Dễ chịu): Lòng tốt, sự hợp tác, tin tưởng và đồng cảm.
• N Neuroticism - Bất ổn cảm xúc): Xu hướng trải qua các cảm xúc tiêu cực như lo âu, buồn bã, căng thẳng.
🔸4. Nguồn gốc sinh học
Một điểm đặc biệt trong lý thuyết của Costa & McCrae là họ tin rằng các nét tính cách này có nguồn gốc sinh học mạnh mẽ (tức di truyền), giúp giải thích tại sao chúng duy trì được sự ổn định tương đối bất chấp những tác động từ văn hóa hay giáo dục.
Nội dung liên quan: Bảng hỏi đánh giá NEO-PI-R (NEO Personality Inventory-Revised) (Công cụ đánh giá)
🔹Source/nguồn:
McCrae, R. R., & Costa, P. T., Jr. (2008). The five-factor theory of personality. In O. P. John, R. W. Robins, & L. A. Pervin (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (3rd ed., pp. 159–181). The Guilford Press.
https://www.researchgate.net/publication/286535058_The_Five-Factor_Model_Five-Factor_Theory_and_Interpersonal_Psychology
NEO-PI-R: https://www.researchgate.net/publication/285086638_The_revised_NEO_personality_inventory_NEO-PI-R
PDF | On Jan 1, 2008, Costa, P.T., Jr and others published The revised NEO personality inventory (NEO-PI-R) | Find, read and cite all the research you need on ResearchGate