01/04/2026
KHI GIÁ XĂNG TĂNG, MỘT TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÃ LÀM GÌ?
Câu chuyện từ New Zealand và những suy nghĩ dành cho chúng ta.
Hãy thử tưởng tượng bạn là một sinh viên đại học ở Wellington — thủ đô của New Zealand. Sáng thức dậy, bạn mở điện thoại và thấy tin tức: giá xăng đang tăng chóng mặt, nguồn cung nhiên liệu toàn cầu bất ổn do xung đột ở Trung Đông. Câu hỏi đầu tiên hiện ra trong đầu bạn có thể là: "Mình sẽ đến trường bằng cách nào? Mình có đủ tiền không?"
Đó chính xác là điều mà hàng ngàn sinh viên và nhân viên tại Đại học Victoria Wellington (Te Herenga Waka) đang đối mặt vào đầu năm 2026.
Chuyện gì đang xảy ra ở New Zealand?
Thế giới đang trải qua một giai đoạn khá căng thẳng về nguồn cung nhiên liệu. Eo biển Hormuz — nơi mà khoảng 20% lượng tiêu thụ dầu của thế giới, tương đương 20 triệu thùng mỗi ngày, thường xuyên đi qua — đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi xung đột vũ trang. Điều này tác động trực tiếp đến New Zealand, một quốc gia nhỏ ở Nam Thái Bình Dương hiện phải nhập khẩu toàn bộ xăng dầu sau khi nhà máy lọc dầu Marsden Point đóng cửa vào năm 2022.
Trước tình hình đó, ngày 27 tháng 3 vừa qua, Chính phủ New Zealand đã ban hành Kế hoạch Nhiên liệu Quốc gia với bốn cấp độ ứng phó rõ ràng, tương ứng với mức độ rủi ro an ninh nhiên liệu khác nhau. Hệ thống này được ví như bốn cấp độ cảnh báo từng được áp dụng trong thời kỳ chống dịch Covid-19.
Hiện tại New Zealand đang ở Cấp độ 1 — "giai đoạn theo dõi" với khuyến cáo người dân sử dụng nhiên liệu thận trọng hơn. Ở cấp độ 2 sẽ khuyến khích tiết kiệm nhiên liệu, trong khi Cấp độ 3 sẽ ưu tiên nhiên liệu cho các dịch vụ thiết yếu, và Cấp độ 4 là can thiệp mạnh hơn vào chuỗi phân phối.
Ngay ở Cấp độ 1, Cơ quan Hiệu quả và Bảo tồn Năng lượng (EECA) đã triển khai chiến dịch thông tin để người dân tự nguyện tiết kiệm nhiên liệu và chi tiêu thông minh hơn.
Và trường đại học đã làm gì?
Thay vì chờ đợi tình hình rõ ràng hơn mới hành động, Ban lãnh đạo Đại học Victoria Wellington đã chủ động gửi thông báo tới toàn bộ cán bộ và sinh viên ngay khi New Zealand vừa bước vào Cấp độ 1.
Thông báo không dài, không nặng nề về số liệu. Nhưng nó ấm áp, cụ thể, và rất thực tế.
🚗 "Hãy đi chung xe với nhau"
Nhà trường đề xuất tổ chức hệ thống đi chung xe (carpooling) cho nhân viên, và hứa sẽ có thêm thông tin chi tiết trong tuần tiếp theo. Đây là một ý tưởng đơn giản nhưng thiết thực: thay vì mỗi người lái một xe, vài người cùng đi chung — vừa tiết kiệm xăng, vừa giảm kẹt xe, vừa có dịp trò chuyện trên đường đến trường.
Điều thú vị là, đây không phải là ý tưởng mới. Ngay trong Kế hoạch Nhiên liệu Quốc gia của New Zealand cũng nêu rõ: việc công chúng tự nguyện giảm tiêu thụ nhiên liệu có thể đạt được thông qua nhiều cách, trong đó có đi chung xe và sử dụng các phương thức giao thông khác. Trường đại học đã biến chính sách quốc gia thành hành động cụ thể ngay trong khuôn viên của mình.
🚲 Đi bộ, đạp xe, đi scooter — và còn được giảm giá!
Nhà trường nhắc nhở mọi người rằng có ba chương trình giảm giá dành riêng cho nhân viên khi sử dụng các phương tiện không dùng xăng như xe đạp và xe scooter. Đây là cách khéo léo biến "trách nhiệm môi trường" thành "lợi ích cá nhân" — bởi vì khi người ta thấy được lợi ích trực tiếp, họ sẽ hành động nhanh hơn nhiều.
🚌 Đi xe buýt và... được miễn thuế
Đây có lẽ là điểm đặc sắc nhất trong thông báo này. Nhà trường đang triển khai Chương trình Phương tiện Công cộng Miễn thuế (Extraordinary Scheme), cho phép nhân viên được trừ thẳng tiền vé xe buýt vào lương trước khi tính thuế. Nói đơn giản hơn: bạn đi xe buýt đến trường, và nhà nước gần như "hỗ trợ" một phần tiền vé của bạn qua cơ chế thuế.
Đây là minh chứng cho thấy chính sách tốt không nhất thiết phải tốn kém — chỉ cần thiết kế thông minh và quan tâm đến từng người trong cộng đồng.
🤝 Chăm lo cho sinh viên — không phải chờ đến khi họ "gõ cửa"
Có lẽ phần cảm động nhất trong thông báo này là cách nhà trường đề cập đến sinh viên. Họ không chỉ nói "sinh viên có thể đến gặp bộ phận tư vấn nếu cần". Họ nói thẳng với toàn thể cán bộ: "Hãy chú ý đến những áp lực mà nhiều sinh viên đang trải qua — vì sinh viên thường dễ bị tổn thương hơn."
Và họ đã có sẵn nhiều tầng hỗ trợ cụ thể:
• Tủ thực phẩm cộng đồng cung cấp túi thực phẩm miễn phí cho sinh viên khó khăn
• Phân phát sản phẩm vệ sinh miễn phí tại tất cả các cơ sở
• Xe buýt miễn phí giữa các cơ sở khác nhau của trường
• Quỹ hỗ trợ khẩn cấp (Student Hardship Fund) — được xét duyệt hàng tuần
Chỉ riêng trong năm 2025, trường đã nhận được 408 đơn xin hỗ trợ từ Quỹ Khó khăn Hàng tuần. Tính đến tháng 3 năm nay, đã có 102 đơn được nộp. Quỹ này hỗ trợ sinh viên trong nhiều trường hợp: chi phí y tế cao, thay đổi việc làm, chi phí đi lại và học tập, hoặc các vấn đề gia đình bất ngờ.
Ngoài ra, nhà trường còn mời cán bộ tự nguyện đóng góp qua chương trình trích lương định kỳ (Kīwai) — một dòng nhỏ từ lương mỗi tháng, tích lũy lại thành nguồn lực thực sự cho sinh viên khó khăn.
🌿 Tại sao câu chuyện này đáng để chúng ta suy nghĩ?
Khi đọc thông báo này, có thể một số người sẽ nghĩ: "New Zealand khác Việt Nam mà, làm sao áp dụng được?"
Điều đó không sai. Nhưng có những điều rất phổ quát mà bất kỳ trường đại học nào — dù ở Wellington hay Hà Nội, Đà Nẵng hay TP. Hồ Chí Minh — đều có thể học hỏi:
▪️ Thứ nhất, khi có biến động bên ngoài (giá xăng tăng, lạm phát, thiên tai...), một thông báo chân thành, kịp thời sẽ giúp cộng đồng cảm thấy được đồng hành và không đơn độc.
▪️ Thứ hai, hỗ trợ sinh viên hiệu quả nhất là hỗ trợ trước khi họ rơi vào khủng hoảng, không phải sau. Và quan trọng hơn, hỗ trợ đó phải dễ tiếp cận, không kỳ thị, và được truyền thông thường xuyên.
▪️ Thứ ba, chính sách xanh — đi chung xe, xe buýt, xe đạp — không chỉ là "bảo vệ môi trường" theo nghĩa trừu tượng. Khi được gắn với lợi ích thiết thực (giảm tiền xăng, ưu đãi thuế, giảm giá mua xe đạp), nó trở thành lựa chọn tự nhiên của mọi người.
▪️ Thứ tư, sức mạnh của cộng đồng nội bộ là rất lớn. Khi nhân viên tự nguyện đóng góp một phần nhỏ từ lương của mình để hỗ trợ sinh viên, đó không chỉ là hành động tài chính — đó là văn hóa.
❓ Một câu hỏi nhỏ để kết
Nếu ngày mai giá xăng ở Việt Nam tăng thêm 30%, trường đại học của bạn sẽ làm gì?
Sẽ gửi một thông báo ân cần đến toàn thể sinh viên và cán bộ không? Sẽ có sẵn một quỹ hỗ trợ khẩn cấp chờ để kích hoạt không? Sẽ khuyến khích ai đó đi xe buýt, đạp xe, hay đi chung xe không?
Có lẽ câu trả lời cho câu hỏi đó — không chỉ phụ thuộc vào ban lãnh đạo. Nó còn phụ thuộc vào chính chúng ta, những người đang sống và học tập trong cộng đồng đó mỗi ngày.
📌 Nguồn tham khảo chính thức: Kế hoạch Nhiên liệu Quốc gia New Zealand 2024 — Bộ Quốc phòng Dân sự New Zealand (civildefence.govt.nz) | Thông cáo chính phủ New Zealand về bốn cấp độ ứng phó nhiên liệu — Beehive.govt.nz | Cập nhật tình hình nhiên liệu — Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm New Zealand (mbie.govt.nz) | Quỹ Hỗ trợ Sinh viên gặp Khó khăn — Đại học Victoria Wellington (wgtn.ac.nz)
📌 Ảnh: Trung tâm thủ đô Wellington, New Zealand.
