18/07/2026
GIÓI THIỆU NGHIÊN CỨU
Khi video không còn là bằng chứng đáng tin. Deepfake đang thách thức nền tư pháp hình sự như thế nào?
Các bạn sinh viên thân mến,
Chắc hẳn nhiều bạn đã từng nghe về các vụ lừa đảo bằng cuộc gọi video giả mạo khuôn mặt và giọng nói người thân. Đó chính là deepfake, công nghệ dùng trí tuệ nhân tạo để tạo ra hình ảnh, âm thanh và video giả giống thật đến mức khó phân biệt. Nhưng deepfake không chỉ là chuyện lừa đảo. Nó đang đặt ra một câu hỏi lớn hơn nhiều đối với những người học luật. Nếu bất kỳ video nào cũng có thể bị làm giả, thì tòa án còn có thể tin vào chứng cứ hình ảnh và âm thanh đến mức nào?
Bài viết Khoa Luật muốn giới thiệu hôm nay
Sandoval, M. P., de Almeida Vau, M., Solaas, J., & Rodrigues, L. (2024). Threat of deepfakes to the criminal justice system: A systematic review. Crime Science, 13, Article 41.
Nhóm tác giả thực hiện một tổng quan hệ thống, sàng lọc từ hơn một nghìn ba trăm công trình để chọn ra bốn mươi bốn nghiên cứu chất lượng nhất về mối đe dọa của deepfake đối với hệ thống tư pháp hình sự. Kết quả cho thấy deepfake gắn với ba nhóm tội phạm chính gồm nội dung khiêu dâm không có sự đồng thuận, lừa đảo tài chính và thao túng thông tin. Đáng chú ý hơn, bài viết chỉ ra ba thách thức trực tiếp đối với tòa án. Đó là sự xói mòn niềm tin vào chứng cứ và vào chính khái niệm sự thật, khó khăn trong việc quy kết trách nhiệm và xây dựng vụ án, và nguy cơ chứng cứ bị làm giả hoặc bị chỉnh sửa ngay trong quá trình tố tụng.
Điều thú vị là mối nguy không chỉ nằm ở video giả được đưa vào tòa án. Sự tồn tại của deepfake còn khiến người ta có thể nghi ngờ cả những video thật, và bên có lợi ích liên quan hoàn toàn có thể tuyên bố một chứng cứ bất lợi là sản phẩm giả mạo. Bài viết cũng đề xuất nhiều giải pháp, từ hoàn thiện pháp luật, phát triển công nghệ phát hiện deepfake, đào tạo thẩm phán và luật sư, cho đến việc xây dựng lại các quy tắc xác thực và đánh giá giá trị chứng minh của chứng cứ điện tử.
Vì sao sinh viên Luật nên đọc bài này?
Thứ nhất, bài viết chạm đến một vấn đề nền tảng của luật tố tụng. Lâu nay video và hình ảnh thường được xem là loại chứng cứ khách quan và đáng tin cậy. Deepfake buộc chúng ta phải xem xét lại giả định đó và suy nghĩ về cách pháp luật chứng cứ cần thay đổi trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Thứ hai, đây là một ví dụ điển hình về phương pháp tổng quan hệ thống, một phương pháp nghiên cứu ngày càng được sử dụng trong luật học. Các bạn đang làm khóa luận hoặc nghiên cứu khoa học sinh viên có thể học cách nhóm tác giả xây dựng câu hỏi nghiên cứu, thiết kế từ khóa tìm kiếm, sàng lọc tài liệu và bảo đảm tính khách quan trong quá trình lựa chọn.
Thứ ba, chủ đề rất thời sự với Việt Nam. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã ghi nhận dữ liệu điện tử là một nguồn chứng cứ, và thực tiễn nước ta đã xuất hiện không ít vụ lừa đảo sử dụng công nghệ giả mạo hình ảnh và giọng nói. Câu hỏi về cách thu thập, kiểm tra và đánh giá loại chứng cứ này chắc chắn sẽ ngày càng nóng trong cả nghiên cứu lẫn thực tiễn xét xử.
Một câu hỏi để cùng suy nghĩ
Giả sử trong một vụ án hình sự, bị cáo khẳng định đoạn video ghi lại cảnh mình thực hiện hành vi phạm tội là sản phẩm deepfake do người khác dựng lên để hãm hại. Theo quy định về kiểm tra và đánh giá chứng cứ trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ phải làm gì để xác định tính xác thực của đoạn video đó? Và nếu không thể kết luận chắc chắn, nguyên tắc suy đoán vô tội sẽ được vận dụng ra sao?
----------------------
Đường dẫn DOI của bài viết: https://doi.org/10.1186/s40163-024-00239-1
Trang bài viết trên Springer: https://link.springer.com/article/10.1186/s40163-024-00239-1
Background This systematic review explores the impact of deepfakes on the criminal justice system. Deepfakes, a sophisticated form of AI-generated synthetic media, have raised concerns due to their potential to compromise the integrity of evidence and judicial processes. The review aims to assess th...
