https://www.facebook.com/1522345331148886/

Thần Học Cao Đài

Home
Australia
Diggers Rest, VIC
Thần Học Cao Đài

Directions

Thần học phát xuất câu hỏi có hay không sự tồn tại thế giới thần linh, về quan hệ giữa thế giới ấy và các thế giới còn lại, gồm cả thế giới loài người.

16/10/2026

ĐỨC TIN VÀ KHÔN NGOAN LÀ KHO CHÍ BỬU

PHẦN MỞ ĐẦU

Trong bài Phương luyện Kỷ, Đức Hộ Pháp có một câu rất ngắn: đức tin và khôn ngoan là "kho chí bửu", ngoài ra là "của bỏ", là "đồ vô giá".[1] Đọc lướt thì dễ gật đầu cho qua, vì lời khuyên giữ đức tin và sống khôn ngoan nghe quen đến mức ai cũng đồng ý. Đọc chậm lại mới thấy câu này hơi gắt. Ngài không bảo đó là hai điều quý trong nhiều điều quý. Ngài xếp tất cả những thứ còn lại vào hàng bỏ đi. Một lời xếp hạng như vậy phải có lý do, mà lý do thì không nằm sẵn trong câu.

Chuyên khảo này đi tìm lý do ấy. Người viết không có ý giải nghĩa hai chữ "đức tin" và "khôn ngoan" cho thật mạch lạc, cũng không muốn dừng ở chỗ ca ngợi chúng. Câu hỏi cụ thể hơn: trong cách Đức Hộ Pháp hình dung con người, đức tin và khôn ngoan đứng ở vị trí nào, làm công việc gì, mà đáng được gọi là báu vật? Muốn trả lời thì phải đi vào cấu trúc con người và con đường đắc Đạo trong thần học Cao Đài, nơi các khái niệm Linh Tâm, Thiên Lương, Thiên Tín, Khí – điển lực, trí lự và Tinh – Khí – Thần cùng xuất hiện.

Những khái niệm ấy không nằm gọn trong một bài. Chúng rải ra qua nhiều đoạn thuyết đạo, trải gần hai mươi năm, mỗi đoạn soi vào một góc, và đôi khi cùng một chữ mà sắc thái nghiêng đi chút ít. Việc của chuyên khảo là đặt các đoạn cạnh nhau, xem chúng khớp ở đâu, chưa khớp ở đâu, rồi mới tính đến chuyện nối chúng thành một hệ thống.

Luận đề trung tâm của chuyên khảo như sau. Đức tin và khôn ngoan là kho chí bửu vì chúng đảm nhiệm hai việc bổ túc cho nhau trong đời sống hướng Đạo. Đức tin, mà Đức Hộ Pháp chia thành Tự Tín, Tha Tín và Thiên Tín, lập mối tương quan giữa con người với Chí Tôn và với nguyên lý thiêng liêng của sự sống. Khôn ngoan giúp con người nhận thức, phân định và hành động trong thế giới hữu hình. Khi đức tin đi vào đời sống qua việc thi hành bài học từ bi, bác ái của Chí Tôn và qua Thiên Lương, khi khôn ngoan thuận theo Linh Tâm, và khi con người thực hành sự tương đắc Tinh – Khí – Thần, hai phẩm tính ấy trở thành điều kiện quan trọng của công phu tu dưỡng và của con đường đắc Đạo.

Luận đề dựa trên bốn mệnh đề liên kết với nhau.

Mệnh đề bản thể: con người có Linh Tâm, là "Nhứt điểm linh" do Chí Linh mà có.[2]

Mệnh đề nhận thức: con người "nhờ nương theo" điểm linh tâm mà khôn ngoan hơn vạn vật, và trí lự khôn ngoan thuận theo Linh Tâm mà nẩy nở.[3]

Mệnh đề thần học: Thiên Tín, tức trọn đức tin nơi Chí Tôn, đặt những năng lực hữu hình của con người dưới sự hướng dẫn của nguyên lý thiêng liêng, để chúng không cuốn con người theo "cơ tự diệt".[4]

Mệnh đề thực hành: Thiên Lương là tâm lành của Trời thu nhỏ nơi con người, nên tu dưỡng phải đưa đức tin và khôn ngoan đến chỗ thực hành bác ái, từ bi, nhơn nghĩa và bảo tồn sinh mạng.

Về bố cục, sau phần Dẫn nhập (đặt câu hỏi và nói rõ cách đọc), chuyên khảo đi qua bảy phần.

Phần I bàn về Linh Tâm như căn nguyên thiêng liêng của con người.

Phần II theo dõi đức tin qua ba phương diện Tự Tín, Tha Tín, Thiên Tín.

Phần III xem khôn ngoan qua trí lự và điển lực.

Phần IV nối Linh Tâm với Thiên Lương và lòng Trời, tức nối nguồn gốc với đời sống đạo đức.

Phần V đặt hai báu vật vào sự tương đắc Tinh – Khí – Thần.

Phần VI hỏi ngược lại: thiếu một trong hai thì con đường tu dưỡng lệch đi thế nào.

Phần VII gom các kết quả thành một mô hình tổng hợp,

rồi phần Kết luận quay về đúng câu hỏi ở nhan đề.

Có hai điều cần nói trước. Điều thứ nhất, chuyên khảo phân biệt hai loại phát biểu: điều Đức Hộ Pháp trực tiếp khẳng định, và điều người viết suy ra hoặc đề xuất để nối các khẳng định ấy lại với nhau. Mô hình ở Phần VII thuộc loại thứ hai. Đó là một cách đọc, không phải trình tự nhân quả nguyên văn của Ngài. Chỗ nào văn bản chưa đủ để đi tiếp, người viết sẽ dừng lại và nói rõ là dừng.

Điều thứ hai là về một thuật ngữ. Chữ "Thiên Tâm" xuất hiện trong nhan đề và tên Phần IV, nhưng trong các văn bản mà chuyên khảo dựa vào, Đức Hộ Pháp không dùng chữ này; Ngài nói "lòng Trời". Vì vậy "Thiên Tâm" ở đây là thuật ngữ phân tích của chuyên khảo, dùng để chỉ lòng Trời với tư cách là chuẩn mực mà Linh Tâm phải thuận theo.[5]

CHÚ THÍCH

[1] Hộ Pháp, Phương luyện Kỷ – Đặng vào Con Đường Thứ Ba Đại-Đạo, Tòa-Thánh, ngày 14 tháng Giêng năm Đinh-Hợi (1947); mục "Phương-pháp trị tâm vì tâm là hình ảnh của Thiên-Lương"

[2] Hộ Pháp, thuyết đạo Linh Tâm trong lễ khánh thành Thánh Thất Kim Biên, ngày 15-7 Đinh Sửu (20-8-1937), trong Diễn văn và Thuyết đạo của Đức Hộ Pháp (1928–1940), Đức Nguyên sưu tầm, bài 7, tr. 155–162 (cũng có tại https://www.daotam.info/booksv/ltdcdhp.htm ); tr.
159.

[3] Hộ Pháp, diễn văn Ngũ Chi Đại Đạo, ngày 28-11-1928 (in sau Pháp Chánh Truyền Chú Giải), trong Diễn văn và Thuyết đạo của Đức Hộ Pháp (1928–1940), Đức Nguyên sưu tầm, bài 2, tr. 24–33 (cũng có tại https://www.daotam.info/booksv/ltdcdhp.htm ); tr. 24 và tr. 27.

[4] Hộ Pháp, thuyết đạo về Tự Tín, Tha Tín, Thiên Tín (Báo Ân Từ, đêm 10 tháng 11 năm Bính Tuất, tức năm 1946), trong Lời Thuyết Đạo của Đức Hộ Pháp, Quyển 1, Hội Thánh Tòa Thánh Tây Ninh, 1970; bản PDF tại https://www.daotam.info/booksv/pdf/pdf2/HP-TD-I.pdf.

[5] Như chú thích 3; tr. 27: "thì thuận với lòng Trời"

Mở ra xem toàn bộ quyển sách, tải xuống hay là in ra theo đường link:
https://drive.google.com/file/d/1olREln4WrkuUJNzQkhPaq6bjxBxq7P1W/view?usp=drivesdk

26/09/2026

NHÂN NGUYỆT VẤN ĐÁP

Bài thơ Nhân Nguyệt Vấn Đáp dưới đây, được trích trong Việt Nam thi văn hợp tuyển của Dương Quảng Hàm, ghi tác giả là khuyết danh.
Sách Kỳ Đồng Nguyễn Văn Cẩm - cuộc đời và thơ văn (Nguyễn Phan Quang, NXB Văn học, 2002) ghi tác giả bài này là Kỳ Đồng, với tiêu đề Kỳ Đồng Vấn Nguyệt.

Nam Phong Tạp Chí số 106 (tháng 6-1926) căn cứ theo gia phả họ Phan do Phan Huy Chiêm là con cháu trong họ cung cấp, cho rằng bài này của danh sĩ Phan Huy Thực (1779-1846), cha của Phan Huy Vịnh làm.

Một điều nhất quán là nguyên tác chỉ có các phiên bản chữ Nôm và quốc ngữ chứ không có phiên bản nào chữ Hán.

Tôi thuộc lòng một phiên bản khác của bài thơ này từ thuở ấu thơ khi tôi đọc huyền sử "Một Đêm về Trời" năm 17 tuổi của Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc. Trong các bản tiểu sử của Ngài mà tôi đã đọc, bối cảnh ấy hiện lên vô cùng lộng lẫy và mang sắc màu tôn giáo huyền vi: Chàng thiếu niên Phạm Công Tắc sau khi tham gia phong trào Đông Du bất thành, trở về quê nhà, nằm dưới bóng trăng hư ảo của đêm rằm tháng Giêng năm Đinh Mùi (1907), ngâm vang bài thơ "Thần Đồng Vấn Nguyệt" mà Ngài vừa nghe đã thuộc nằm lòng. Tiếng ngâm thơ thoát tục ấy chính là chiếc cầu nối đưa Chơn thần của Ngài rời khỏi nhục thân để bay lên cõi Bạch Ngọc Kinh.

Hậu học (Hoàng Cực Nhân) tôi mạo muội bổ khuyết kho văn học một phiên bản phỏng tác bằng Hán Việt.

Tôi thuộc lòng bài thơ này từ thuở ấu thơ rồi, hôm nay ráng sức dùng vốn Hán học của mình để "mặc" cho nó một tấm áo Hán Việt cổ phong trang trọng, là để ngưỡng mộ sức lay động tâm linh của bài thơ, một cách kết duyên lành với một huyền sử đẹp của tiền nhân.

Kính Kỳ Đồng / Phan Huy Thực tiên sinh!

Nhân Nguyệt Vấn Đáp
(Bản Dương Quảng Hàm sưu tầm)

Tiết thu dạ, thiên quang vân tĩnh,
Chốn lữ-đình, giấc tỉnh canh khuya.
Tai nghe văng-vẳng bốn bề,
Gương Nga vằng-vặc soi hè quế lan.
Thấy trăng, thêm động lòng vàng,
Ngâm câu vấn Nguyệt mà than mấy lời.

Hỏi chị Nguyệt mấy lời sau trước:
“Duyên-cớ sao mà được thảnh thơi?»
Nguyệt rằng: “Vật đổi sao dời,
“Thân này trời để cho người soi chung.
“Làm cho mỏi mệt anh hùng.
“Ngàn thu sương tuyết, một lòng thanh-quang”.

Hỏi chị Nguyệt: “Có đường lên tới?
“Chốn thiềm-cung phỏng độ bao xa?”
Nguyệt rằng: “Ta lại biết ta.
“Có cây đan-quế ấy là chị em.
“Anh-hùng thử tới mà xem:
“Kìa gương ngọc-thỏ, nọ rèm thủy-tinh”.

Hỏi chị Nguyệt: “Có tình chăng tá?
“Chứ xuân-thu phỏng đã nhường bao?”
Nguyệt rằng: “Yếu liễu tơ đào,
“Càng lên càng tỏ, càng cao càng tròn.
“Mảnh gương vằng-vặc chẳng mòn,
“Bao nhiêu tinh-đẩu là con cái nhà”.

Hỏi chị Nguyệt: Hằng Nga mấy tuổi ?
“Cứ năm năm đến tối lại ra ?”
Nguyệt rằng: “Ta lại biết ta,
“Minh minh trường dạ, ai mà biết ai ?
“Vậy nên mở mặt soi đời,
Biết nơi nham-hiểm, biết người tà-gian”.

Nghe Nguyệt nói, lòng càng yêu Nguyệt,
Biết lòng ta có nguyệt hay chăng?
Muốn lên cho tới cung trăng,
Kết duyên cho được chị Hằng chẳng tha.
Một trăng với lại một ta,
Biết nhau chỉ lúc canh ba điểm thùng!

Nguyệt thong-thả ướm lòng lại hỏi:
“Cõi trần-gian là cõi làm sao?”
Ta rằng: “Thế cuộc chiêm bao,
“Công-hầu khanh-tướng xôn-xao trong vòng.
“Tranh nhau chỉ vị hơi đồng,
“Giết nhau vì miếng đỉnh chung của trời”.

Nguyệt lại hỏi đến người quân tử.
Buổi vân-lôi, hai chữ kinh-luân,
Ta rằng: “Có đấng thánh-quân.
“Ra tay dẹp loạn, đem công trị bình.
“Còn phường trục lợi tham danh,
“Chẳng qua như chuyện minh-linh, du-phù”.

Nguyệt lại hỏi: “Rừng nho mấy kẻ,
Rõ ra tay bẻ quế Tràng-an?”
Ta rằng: “Cá bể, chim ngàn,
“Đời nào chẳng có phượng-hoàng, kình-nghê”.

Ta hỏi Nguyệt ngẩn-ngơ ngơ-ngẩn,
Nguyệt hỏi ta thơ-thẩn thẩn-thơ.
Chồi hoa trước gió phất-phơ,
Hiu-hiu gió thổi, hương đưa ngạt-ngào.
Canh càng thâm, Nguyệt càng cao,
Nguyệt ta, ta Nguyệt biết bao nhiêu tình!
Mấy câu ngâm chốn lữ-đình,
Có ai biết Nguyệt biết mình cho chăng?

NHÂN NGUYỆT VẤN ĐÁP
(Bản Hán Việt của Hoàng Cực Nhân)

Thu dạ thê thanh vân ảnh tĩnh,
Lữ đình độc tọa mộng sơ kinh.
Tứ phương ẩn ước văn thanh hưởng,
Nhất phiến hàn quang chiếu quế đình.
Kiến nguyệt bồi hồi tâm khởi cảm,
Ngâm thành nhất khúc vấn thiềm tinh.

Vấn nguyệt: "Hà duyên thường tự tại,
Thanh nhàn bất muội kỷ thiên thu?"
Nguyệt viết: "Tinh di vật hoán cảnh,
Ngã thân thiên phó chiếu hoàn cầu.
Thiên thu sương tuyết ma kim cốt,
Nhất phiến thanh quang bất nhiễm sầu."

Vấn nguyệt: "Thiềm cung hà xứ thị,
Quảng Hàn tương khứ kỷ thiên nha?"
Nguyệt viết: "Ngô duy tri hữu quế,
Đan chi nhất thụ thị ngô gia.
Anh hùng nhược dục tầm tiên cảnh,
Ngọc thố huyền gương ánh nguyệt hoa."

Vấn nguyệt: "Tỷ khởi tằng tri ái,
Xuân thu kỷ độ kỷ hồi luân?"
Nguyệt viết: "Ngô thân như liễu nhược,
Dũ thăng dũ khiết dũ thanh tân.
Ngọc kính thiên thu vô cải sắc,
Quần tinh giai thị ngã tôn thân."

Vấn nguyệt: "Hằng Nga kim kỷ tuế,
Hà niên phục xuất chiếu nhân gian?"
Nguyệt viết: "Ngô diệc bất tri kỷ,
Minh minh trường dạ thùy năng khan?
Sở dĩ khai quang chiếu vạn vật,
Biện minh hiểm trá dữ yêu gian."

Văn ngôn ái nguyệt tâm dũ thiết,
Bất tri ngã tâm hữu nguyệt duyên?
Dục đăng nguyệt điện tầm Hằng thị,
Kết thành giai ngẫu thủy cam nguyền.
Nhất nguyệt nhất nhân tương đối diện,
Tương tri duy tại tam canh thiên.

Nguyệt vấn trần gian hà thế sự,
Nhân sinh tại thế nhược hà phương?
Ngã viết: "Thế sự đồng nhất mộng,
Công hầu khanh tướng loạn phong cương.
Tranh danh đoạt lợi tương đồng xú,
Sát lục tương tàn đỉnh thực trường."

Nguyệt hựu vấn cập quân tử sự,
Vân lôi chi thế thùy kinh luân?
Ngã viết: "Thế hữu thánh quân xuất,
Bình loạn trị an lập đại huân.
Duy hữu tham danh trục lợi bối,
Bất quá du phù nhất mộng xuân."

Nguyệt vấn: "Nho lâm đa tuấn kiệt,
Tràng An chiết quế kỷ nhân đề?"
Ngã viết: "Sơn hà chung tú khí,
Địa hữu phượng hoàng hải kình nghê"

Ngã vấn nguyệt hề tâm khoáng đãng,
Nguyệt vấn ngã hề ý phiêu linh.
Hoa chi lâm phong khinh phất động,
Ám hương tế tế nhập song đình.
Canh thâm nguyệt chuyển cao thiên tế,
Nguyệt ngã tương tri vô hạn tình.
Sổ cú ngâm thành lữ đình dạ,
Thế gian thùy thức ngã tâm minh?

23/09/2026

NIỆM

LỜI NÓI ĐẦU

Gần hai mươi quyển đã lần lượt đi qua tay tôi nắn nót, từ Dịch học đến Thiền, từ Giới đến Định đến Huệ. Mỗi quyển là một lần dò dẫm, có lúc suy diễn nhiều hơn chứng, có lúc phải gạch xóa lại từ đầu vì thấy mình đi xa hơn điều kinh điển cho phép.

Tôi kể lại điều này không phải để than, mà để người đọc hiểu vì sao, khi viết xong quyển Niệm này — cùng với quyển Thần Học Tân Kinh trước đây — lòng tôi mừng hơn những lần khác.

Tôi mừng, trước hết, vì con đường viết ra nó khá suông sẻ. Không phải suông sẻ vì dễ — mỗi chương đều phải lật lại Thánh Ngôn, lật lại Lời Thuyết Đạo, đối chiếu từng chữ trước khi dám đặt bút — mà suông sẻ vì, đọc lại từ đầu đến cuối, tôi không thấy chỗ nào mình phải gồng mình suy diễn cho vừa khít với điều mình muốn nói trước. Câu chữ của Đức Chí Tôn, lời giảng của Đức Hộ Pháp, đến đâu, lập luận của tôi dừng đến đó; và những chỗ tôi phải tự mình suy ra thêm, tôi đã cố gắng nói rõ ràng đó là suy ra, không lẫn với lời dạy của Ơn Trên. Một người viết về Đạo, nếu không giữ được ranh giới ấy, dễ vô tình lấy tiếng nói của mình khoác lên tiếng nói của Thầy. Tôi không dám chắc mình đã giữ được trọn vẹn ranh giới đó ở mọi trang, nhưng tôi biết mình đã cố hết sức, và đọc lại, tôi thấy an lòng.

Tôi mừng, thứ hai, vì thấy rõ sự hữu ích mà công trình này có thể đem lại. Chữ Niệm là chữ mà hầu như người tín đồ nào cũng dùng mỗi ngày, mà ít khi có dịp dừng lại hỏi cho tận cùng: niệm là gì, niệm bắt đầu từ đâu, niệm có giới hạn ở đâu không. Tôi viết quyển này không phải để đưa ra một giáo điều mới, càng không phải để tự đặt tên cho một pháp môn nào của riêng mình. Tôi chỉ muốn, bằng con đường của một người học Đạo, đọc lại thật chậm những gì Đức Chí Tôn và Đức Hộ Pháp đã dạy, và trình bày lại cho những ai, như tôi trước đây, quen dùng một chữ rất lớn mà chưa có dịp đo hết chiều sâu của nó.

Nếu quyển sách này có ích cho ai đó — một người đang niệm danh Thầy Mẹ mỗi ngày mà thấy lòng còn xa, một người đang tụng kinh mà thấy tâm còn động, một người đang dự Đại Lễ mà chưa hiểu vì sao mình phải đứng lặng giữa tiếng nhạc, đang dự một đám tang mà Chơn Linh phải “Nhứt Thần phi tướng trị kỳ tâm” thị phạm cho một Chơn Linh vừa thoát xác không thấm niềm bi cảm của Thế Đạo — thì đó là điều tôi mong mỏi nhất khi đặt bút.

Tôi không viết để chứng tỏ mình hiểu Đạo hơn ai. Tôi viết vì, sau gần hai mươi quyển, tôi vẫn còn đang học, và quyển này là một trạm dừng chân, nơi tôi tạm gom lại những gì mình đã học được về một chữ, để chia sẻ lại với những người đồng đạo cùng đang trên đường.

Xin cúi đầu tạ ơn Đức Chí Tôn, Đức Phật Mẫu, và các Đấng Thiêng Liêng đã hằng dìu dắt trong suốt quá trình viết. Xin tạ ơn những bậc tiền bối, nhứt là Đức Hộ Pháp, đã để lại lời thuyết đạo vàng ngọc, để một người hậu học như tôi có chỗ nương vào mà không lạc lối.

Và xin gửi đến người đọc quyển sách này một lời thật lòng: nếu có chỗ nào trong đây đúng, xin hiểu đó là ơn của Thầy, của các Đấng; nếu có chỗ nào sai sót, xin hiểu đó là giới hạn của kẻ hậu học, và xin rộng lòng chỉ dạy thêm.

Nguyện cho ai đọc đến quyển này, dù chỉ một chương, cũng tìm được một chút ánh sáng cho con đường Niệm của riêng mình.

Hoàng Cực Nhân kính bút vào ngày 13 tháng 8 Bính Ngọ, 2026
để tặng và chúc toàn thể quý bạn Đạo một Đại Lễ Hội Yến Diêu Trì mỹ mãn.

Mở sách xem, tải về và in ra, qua đường dẫn:
https://drive.google.com/file/d/1LWb_NEIgoT9cpROj2C-yly2Eq3DgiZVc/view?usp=drivesdk

20/09/2026

PHƯỢNG AN
Ngoại tổ nguyện từ

Cao Đài nghịch cảnh thử tâm nhân,
Phượng ảnh phi vân độ thế trần.
Bất cầu thế lợi tranh danh vị,
Duy nguyện thanh phong dưỡng đạo thân.

Ngô Đồng viễn vọng tầm phương lạc,
Trúc thực u thanh dưỡng phượng thần.
Đế Trụ sơn trung cầu tịnh thủy,
Nhất bôi thanh lãnh tẩy oan vân.

Quần tước lao tâm tranh hủ thực,
Kinh hoàng Phượng điểu đoạt nan phần.
Khởi tri thiên điểu vô tranh địa,
Bất thực điêu trùng thế tục nhân.

Phượng phi bất đoạt quần sinh lộ,
Phượng lập duy cầu nhất thụ xuân.
Cao xứ tự tri thiên địa khoát,
Thanh phong nguyệt bạch hộ tâm chân.

Kim nhật ngoại tổ danh nhi lập,
Nhất tự vi tâm nhất tự ân.
Phượng giả hiền tài quân tử chí,
An vi thủ đạo bất kinh thần.

Nguyện nhĩ hữu tài vô ngạo khí,
Hữu tâm vô dục nhiễm vi trần.
Hữu chí năng hành quân tử đạo,
Hữu tình năng đãi vạn phương nhân.

Mạc úy nhân nghi tâm sở nguyện,
Mạc sầu thế tục luận phân phân.
Bất tranh nhất tịch phù danh lợi,
Duy thủ linh minh nhất điểm chân.

Phượng tại thanh thiên vô sở đoạt,
An cư đạo lý tiếp hồng ân.
Nhất sinh bất phụ quân tử nguyện,
Vạn lý chung trì nhất phượng danh.

Ngô Đồng nhược hữu tương lai nhật,
Trúc ảnh thanh phong vị nhĩ phân.
Đế Trụ sơn tuyền trường tẩy khát,
Thiên cao vân đạm hộ Phượng An.

Ngoại tổ bất cầu nhi đăng hiển,
Bất cầu công nghiệp chấn càn khôn.
Duy cầu quân tử tâm thường định,
Duy nguyện bình an độ nhất thân.

Phượng bất tranh phi, An bất cầu,
Đạo tâm tự tại dữ thiên đồng.
Danh nhi nhất tự thâm như nguyện,
Phượng An — bình thế nhất tâm tồn.

PHƯỢNG AN
Lời nguyện của Ngoại tổ

Giữ Đạo Cao Đài cảnh thử lòng,
Như Phượng bay qua cõi bụi hồng.
Chẳng cầu danh lợi tranh ngôi thứ,
Chỉ nguyện thanh phong dưỡng đạo lòng.

Ngô Đồng xa thẳm tìm nơi đậu,
Trúc biếc thanh tao dưỡng Phượng lòng.
Đế Trụ giữa non tìm nước sạch,
Một chén trong lành rửa bụi oan.

Nhọc lòng lũ sẻ tranh mồi bẩn,
Hoảng hồn e Phượng đoạt phần ăn.
Nào hay chim lớn không tranh chỗ,
Chẳng chuộng sâu dòi giống thế nhân.

Phượng chẳng tranh đường muôn vật sống,
Phượng tìm một gốc giữa mùa xuân.
Bay cao mới thấy trời non rộng,
Gió sạch trăng trong giữ tấm lòng.

Hôm nay Ngoại tổ trao tên cháu,
Một chữ gửi tâm, một chữ ân.
Phượng chỉ hiền tài, quân tử đó,
An là giữ Đạo, chẳng kinh tâm.

Nguyện cháu có tài mà chẳng ngạo,
Có tâm mà chẳng vướng vi trần.
Có chí noi theo đường quân tử,
Có tình đối đãi khắp muôn người.

Chớ sợ người đời nghi chí nguyện,
Chớ buồn thế tục luận sai phân.
Chẳng tranh một thoáng danh cùng lợi,
Chỉ giữ trong tâm một điểm lành.

Phượng giữa trời cao không chiếm đoạt,
An nơi đạo lý, mãi còn bền.
Một đời chẳng phụ lời quân tử,
Muôn dặm giữ tròn nghĩa tuổi tên.

Mai ngày nếu gặp Ngô Đồng biếc,
Bóng trúc thanh phong sẽ đón con.
Nước trong Đế Trụ thanh và mát,
Trời rộng mây nhàn hộ Phượng An.

Ngoại chẳng mong con cầu hiển đạt,
Chẳng mong công nghiệp động trời xanh.
Chỉ mong giữ được tâm quân tử,
Chỉ nguyện bình an trọn một đời.

Phượng chẳng tranh bay, An chẳng cầu,
Tâm Đạo tự do thuận lẽ trời.
Một tên gửi trọn bao lời nguyện,
Phượng An — mong cháu một đời an.

GHI CHÚ:
Trong truyền thuyết Á Đông, phượng hoàng là loài chim may mắn tượng trưng cho sự thái bình thịnh trị. Người xưa tin rằng khi có vua thánh minh trị vì thái bình thịnh thế, phượng hoàng sẽ bay đến. Chữ Phượng (鳳) trong chữ giáp cốt giống với chữ Phong (風), đại biểu cho sự hiện diện khắp nơi và tính linh động như gió; chữ Hoàng (凰) lại mang ý nghĩa vĩ đại.

Trong các cổ thư còn ghi lại:

“Mao Thi Sơ” viết: “Phượng hoàng không phải cây ngô đồng thì không đậu, không phải quả trúc thì không ăn.”
Hứa Thận viết trong “Thuyết văn giải tự” rằng: “Phượng hoàng là chim thần. Xuất hiện ở phương Đông, nơi sinh sống của bậc quân tử, bay lượn khắp bốn phương. Bay qua núi Côn Luân, uống nước ở núi Để Trụ, rửa lông ở sông Nhược Thủy, tối ngủ ở cung điện. Khi xuất hiện thì thiên hạ sẽ thái bình. Phượng hoàng bay thì muôn vàn loài chim sẽ theo sau”.

“Luận Ngữ trích Suy Thánh” còn ghi:
“Phượng hoàng có lục tượng, cửu bao. Lục tượng gồm: một là đầu giống trời, hai là mắt giống mặt trời, ba là lưng giống mặt trăng, bốn là cánh giống gió, năm là chân giống đất, sáu là đuôi giống vệt sao. Cửu bao gồm: một là miệng vâng lệnh, hai là tâm độ lượng, ba là tai nghe rõ, bốn là lưỡi co duỗi, năm là màu sắc rực rỡ, sáu là mào xếp nếp, bảy là cựa sắc như móc câu, tám là tiếng kêu vang vọng, chín là bụng có hoa văn. Tiếng hót vui tươi khi bay lượn, hót nhẹ nhàng khi đậu xuống, hót thân thiện vào ban đêm, hót chào mừng vào sáng sớm, hót ngợi ca khi bay cao. Chỉ có người có tâm hồn thanh cao, hiểu được đạo lý mới hiểu ta, mang theo những phẩm chất tốt đẹp đến, nên ta muốn sống ở những nơi thanh bình, xa lánh trần tục, cùng phượng hoàng vui chơi, hưởng thụ sự thanh tao, an lạc.”

PHƯỢNG AN
Tình Ông Cho Cháu

Tuổi già hay tin cháu,
Phượng Kiều vừa có em.
Lòng già rưng nắng sớm,
Muốn bay sang Úc liền.

Muốn nhìn con bé nhỏ,
Muốn ẵm cháu vào lòng.
Muốn nghe hơi sữa ngọt,
Muốn ngắm nụ môi hồng.

Cháu Kiều nay đã lớn,
Đã biết bồng em thơ.
Năm ngoái còn bé bỏng,
Nay bỗng thành chị rồi.

Một tay ôm em nhỏ,
Một tay giữ ngang người.
Mắt nhìn em trìu mến,
Miệng nở một nụ cười.

Ông nhìn qua tấm ảnh,
Thấy mặt bé thật hiền.
Đôi mắt còn ngơ ngác,
Mà sao nét rất duyên.

Gương mặt tròn phúc hậu,
Môi chúm chím thơ ngây.
Một tuần đời bé nhỏ,
Đã khiến lòng ông say.

Ông muốn sang ngay lắm,
Muốn vượt biển trùng khơi.
Muốn nhìn con mắt nhỏ,
Muốn nghe tiếng cháu cười.

Nhưng lời hẹn đã ước,
Chẳng thể nào quên được.
Trăm năm Khai Tịch Đạo,
Đã hẹn với Sài Gòn.

Đành quên miền đất Úc,
Đành gửi nhớ theo hình.
Đành nhìn con qua ảnh,
Mà thương đến lặng thinh.

Phượng Kiều nay có em,
Nhà thêm một tiếng cười.
Một mầm non bé nhỏ,
Một mùa xuân trong đời.

Ông nhìn con hồi lâu,
Rồi bỗng nghĩ một tên:
Phượng An — lời ông chúc,
Bình an cứ mông mênh.

Phượng là loài chim quý,
An là cõi bình yên.
Tên ông trao cho cháu,
Như gửi một lời nguyền.

Nguyện con đời êm ả,
Nguyện mắt mãi trong ngần.
Nguyện lớn lên phúc hậu,
Giữ được một lòng nhân.

Mai này con khôn lớn,
Có biết chuyện hôm nay:
Một ông già xa cách,
Đã thương con từ đây.

Chưa một lần bồng ẵm,
Chưa được hôn má hồng,
Mà nghe tin con đến,
Lòng đã rộ xuân phong.

Phượng An ơi, bé nhỏ,
Hãy ngủ giấc bình an.
Ông gửi con tên đẹp,
Như gửi cả thiên đàng.

Khi ông sang được Úc,
Chắc con đã lớn rồi.
Xin con ghi nhớ nhé:
Ông lỡ một lần thôi.

PHUONG AN
A Grandfather’s Blessing

In old age, he hears the news:
Phượng Kiều has a sister.
His heart glows with morning light;
He longs to fly to Australia.

He longs to see the little one,
To hold his grandchild near,
To breathe her milky sweetness,
To kiss her rosy lips.

Little Kiều has grown so much,
And now she holds her sister.
Only last year she was so small;
Today, she is a big sister.

One arm embraces the baby,
One arm holds her safe and close.
Her eyes gaze down with tenderness,
Her lips bloom into a smile.

The grandfather sees her picture
And finds her face so gentle.
Her eyes are still full of wonder—
Yet how graceful is her little face.

Her round face looks so blessed,
Her tiny lips so innocent.
Only one week into this world,
Yet she has captured Grandpa's heart.

Oh, how he longs to fly at once,
To cross the distant ocean,
To see those little wondering eyes,
To hear his granddaughter laugh.

But a promise has been given,
And promises cannot be forgotten.
The hundred years of Khai Tịch Đạo
Await him there in Sài Gòn.

So he must stay away from Australia,
And send his longing through a photograph.
He can only look upon his grandchild
And love her in silence.

Phượng Kiều now has a sister;
The house has gained a new laughter.
A tiny seedling has appeared—
A new springtime in their lives.

He gazes at the child for long,
Then suddenly thinks of a name:
Phượng An — his gift of blessing:
May peace surround you endlessly.

Phượng, a phoenix in old tales;
An, the realm of peacefulness.
The name he gives his grandchild
Is like a sacred prayer.

May your life be gentle and peaceful;
May your eyes remain clear and bright.
May you grow in grace and kindness,
And keep compassion in your heart.

When you are grown and read this,
Will you know what happened today?
An old grandfather, far away,
Had loved you from this day.

He had never held you in his arms,
Nor kissed your rosy little cheek.
Yet when he heard that you had come,
Spring winds bloomed within his heart.

Oh, little Phượng An,
Sleep now in perfect peace.
Your grandfather gives you this name
As though he gave you Paradise.

When at last he comes to Australia,
You may already have grown tall.
Please remember, little one:
Grandpa missed you just this once.

17/09/2026

THƯỞNG THƠ KHI TRĂNG LÊN TẠI SƠN TRANG
Nhớ Hạc Nội

Có những đêm, người ta không đi tìm trăng. Trăng tự nhiên lên.

Từ một góc trời, một vành sáng mỏng hiện ra, ban đầu còn rất nhỏ, rất non, như thể chưa muốn làm kinh động đến bóng tối. Người nhìn thấy trăng, nhưng trăng không cần biết có người đang nhìn mình. Nó cứ lặng lẽ đi lên. Có lẽ vì thế mà từ bao đời nay, trăng luôn khiến lòng người sinh ra nhiều chuyện. Cùng một vầng trăng, người thì thấy tình, người thấy nhớ, người thấy cô độc, người thấy thanh tĩnh; có người lại thấy trong ánh sáng ấy chính mình.

Đọc bài Tân Nguyệt của Phương Cán, tôi bắt gặp một vầng trăng non vừa xuất hiện mà dường như cả thế giới đã khẽ động. Cá dưới đầm kinh động, chim nhạn trên mây e sợ. Ánh trăng chưa làm gì cả, vậy mà cá đã giật mình, chim đã khiếp cung. Tôi cứ nghĩ mãi về cái “kinh” và cái “khiếp” ấy. Có phải ánh sáng làm cho người ta sợ không? Hay chính vì ánh sáng xuất hiện mà những gì đang ẩn trong lòng người bỗng trở nên rõ ràng hơn?

Rồi đọc đến câu “Ẩn ẩn lâm châu bạc, vi vi thướng phấn tường”, trăng không còn là một vật thể ở xa nữa. Nó đến gần. Nó chạm vào rèm ngọc, len lên vách tường. Ánh sáng vốn không có ý tranh giành chỗ đứng, nhưng nơi nào nó đi qua thì bóng tối tự nhiên phải lùi lại.

Có lẽ cái đáng suy ngẫm không phải là trăng sáng đến đâu, mà là người đứng trong bóng tối nhìn ánh sáng ấy bằng tâm thế nào.

Từ những câu thơ ấy, tôi đi đến bài Vãn Bộ Trì Thượng của Lệ Ngạc. Ở đây, trăng không còn chỉ là một hình ảnh trên trời. Nó trở thành một phần của một buổi tối rất riêng: một người yêu căn nhà của mình, thong thả bước bên ao, nhìn nước, nhìn bèo, nhìn nửa vầng trăng treo trên trời. Cá lại kinh, chim lại giật mình. Nhưng người thưởng lãm thì vẫn một mình: “Thả toại u nhân độc.”

Cái độc ấy không nhất thiết là cô độc. Nó có thể chỉ là một trạng thái trong đó con người không còn cần đám đông để xác nhận điều mình đang sống. Một người có thể đứng giữa trời đất mà vẫn giữ được một khoảng lặng riêng cho mình.

Tôi nghĩ đến những năm tháng mình viết về Đạo.

Có những điều ban đầu tôi viết chỉ vì một câu hỏi không chịu để yên trong lòng. Một chữ trong kinh. Một câu trong lời dạy. Một hình ảnh nơi Tòa Thánh. Một điều đã nghe từ thuở rất nhỏ nhưng mãi về sau mới hiểu được một phần ý nghĩa. Cứ thế, câu hỏi này nối sang câu hỏi khác, chữ này mở sang chữ khác. Tôi viết, không phải vì muốn đứng ở đâu đó, mà vì nếu không viết thì chính những điều ấy cứ ở lại trong lòng.

Có lẽ người viết thật sự đôi khi cũng giống như người đàn Kìm.

Đàn Kìm không sinh ra để gọi môi cười. Nó không cần tranh với những âm thanh réo rắt khác. Nó ngồi đó, giữ nhịp, giữ mạch, giữ cho câu nhạc không trôi khỏi chỗ của nó. Khi người đàn làm xong, điều đáng kể không phải là người ta nhớ đến bàn tay nào đã gảy, mà là buổi lễ đã trọn, bản nhạc đã thành, và Đạo đã đi qua âm thanh mà không cần để lại tên mình.

Tôi muốn mình viết như thế.

Không phải để người ta nhớ đến tôi, mà để điều tôi nhìn thấy được nói ra cho trọn. Không phải để đứng cao hơn ai, mà để một chữ nếu đã thấy thì tìm cách đặt cho đúng chỗ. Không phải để giành lấy ánh sáng, mà chỉ để giữ cho ánh sáng ấy khỏi bị che khuất bởi cái tôi của chính người viết.

Có lẽ vì vậy mà khi nghĩ đến Tân Nguyệt, tôi không thể nghĩ mình là vầng trăng.

Tôi chỉ là người ngồi nhìn trăng lên.

Nếu có người nhìn vầng trăng ấy mà thấy một điều gì khác, đó là câu chuyện của họ với ánh trăng. Tôi không muốn bước vào câu chuyện ấy để nhận một vai nào cho mình. Tôi càng không muốn biến việc viết về Đạo thành một cuộc tranh luận xem ai có quyền đứng ở đâu trong Đạo.
Trăng lên thì cứ để trăng lên. Người sợ thì cứ để người sợ.

Còn mình, có lẽ chỉ nên trở về với chiếc án sách, với cây đàn, với những trang giấy còn dang dở, “ngã cầm duy thủ luật.” (đàn ta riêng giữ luật).

Câu ấy, càng nghĩ càng thấy không phải một lời tự giới thiệu, mà là một lời tự nhắc mình. Bởi khi người viết bắt đầu muốn người khác nhìn thấy mình, cây đàn đã có nguy cơ lệch nhịp. Khi người viết muốn người khác công nhận mình là người hiểu Đạo, thì cái “ta” đã bắt đầu chen vào giữa Đạo và lời viết. Khi người viết không còn bằng lòng với việc giữ mạch, mà muốn chiếm lấy tiếng vang, thì tiếng đàn tuy có thể hay hơn, nhưng cái lễ bên trong đã không còn như trước.

Cho nên, tôi thích hình ảnh người đàn Kìm, ngồi đó, lặng lẽ giữ nhịp với tiếng đàn nhỏ tiếng.

Có khi sự hiện diện sâu nhất lại nằm ở chỗ không cần phô tiếng ra.

Có khi một người càng không muốn tranh, người khác lại càng có thể cảm thấy bất an, bởi họ nhìn sự không tranh ấy bằng những câu chuyện mà chính họ đã có sẵn trong lòng. Nhưng tôi không cần phải giải quyết những câu chuyện ấy thay họ. Mỗi người có một cuộc đối diện riêng với ánh sáng.

Còn tôi, tôi chỉ muốn giữ lấy sự trong sáng của việc mình làm.

Bởi vậy, từ vầng trăng của Phương Cán, đến nửa vầng trăng bên ao của Lệ Ngạc, cuối cùng tôi lại gặp một vầng trăng khác: trăng lên tại Sơn Trang.

Và nếu đêm ấy trong sân Sơn Trang có một chút hương, thì tôi mong đó không phải là hương của tên tuổi, của địa vị hay của một cái “ta” nào cả.

Chỉ là hương của Đạo, khi Đạo được để cho lặng mà thành.

VÃN BỘ TRÌ THƯỢNG (Lệ Ngạc)

Tiêu điều ngô tối ái,
Thủ thứ nhiễu trì loan.
Thuỷ lão bình thiên điểm,
Thiên không nguyệt bán hoàn.
Uý hàn ngư tự định,
Thức minh điểu tiên hoàn.
Mạc mạc sinh yên lý,
Thuỳ tri thử cảnh nhàn.

DẠO BƯỚC TRÊN BỜ AO
Việt dịch (Hoàng Cực Nhân)

Ta yêu niềm yên lặng,
Bờ ao tuỳ bước chơi.
Bèo nghìn chấm dưới nước,
Trăng nửa vầng trên trời.
Cá lạnh sợ tìm nép,
Chim khuya trốn trước rồi.
Ai trong mù mịt biết,
Nhàn tản đấy là nơi.

SONG NGUYỆT KHỞI SƠN TRANG
(Hoàng Cực Nhân họa đề)

Sơn tĩnh nga mi hiện,
Thanh phong nhập viện loan.
Trì bình dung ảnh bạc,
Thiên viễn nhất luân hoàn.
Nguyệt lãnh duy trì luật,
Hương Đạo tự nhiên hoàn.
Bất cầu nhân thức ngã,
Nguyệt hạ nguyệt thừa nhàn.

TRĂNG VÀ ĐÀN NGUYỆT
CÙNG KHỞI Ở SƠN TRANG
(Hoàng Cực Nhân tự dịch thơ)

Núi yên trăng mày hiện,
Gió nhẹ lướt sân loan.
Ao phẳng dung gương bạc,
Trời xa một bóng tròn.
Tiếng Kìm rung lạnh nhịp,
Hương Đạo tự nhiên hoàn.
Chẳng cầu người biết tớ,
Kìm dưới nguyệt thừa nhàn.

TÂN NGUYỆT (Phương Cán)

Nhập dạ thiên tây kiến,
Nga mi lãnh tố quang.
Đàm ngư kinh điếu lạc,
Vân nhạn khiếp cung trương.
Ẩn ẩn lâm châu bạc,
Vi vi thướng phấn tường.
Cánh liên tam ngũ tịch,
Tiên quế mãn luân phương.

Việt dịch (Nguyễn Minh)

Ban đêm thấy hướng tây phát sáng
Như vành my cong ánh lạnh lùng
Lưỡi câu cá sợ đầm trong
Trên mây nhạn ngán cung giương nhắm mình
Ánh âm thầm xuyên mành châu ngọc
Trăng từ từ ló góc tường vôi
Đêm rằm dễ mến trên trời
Quế tiên thơm ngát rõ nơi trăng tròn.

TÂN NGUYỆT THƯỢNG SƠN TRANG
(Hoàng Cực Nhân họa đề)

Tân nguyệt thượng sơn trang,
Vô tâm đối tố quang.
Bất tranh nhân tự khiếp,
Độc tọa khán cung trương.
Thanh ảnh lâm thư án,
Vi huy nhập phấn tường.
Ngã cầm duy thủ luật,
Đạo tĩnh nhất đình phương.

TRĂNG LÊN TẠI SƠN TRANG
(Hoàng Cực Nhân tự dịch thơ)

Trăng nõn vắt sơn trang,
Vô tâm đối ánh ngần.
Chẳng tranh, người tự khiếp,
Một mình ngắm cung giương.
Bóng thanh bên án sách,
Ánh nhạt vượt tường son.
Đàn ta, riêng giữ luật,
Đạo lặng, một trời hương.

Address

Diggers Rest, VIC
3427

Website

facebook.com

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Thần Học Cao Đài posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Want your university to be the top-listed university in Diggers Rest?