13/06/2026
11 ივნისს, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფილოსოფიის სემინარის მორიგი შეხვედრა ჩატარდა. შეკრებილი საზოგადოებისათვის მოხსენება – „საფუძველი, მტკიცებულება და ჯეიმსიანური ეპისტემოლოგიის ლიმიტები“ – ს. წერეთლის ფილოსოფიის ინსტიტუტის ასისტენტ-მკვლევარმა, ნინო აბესაძემ წაიკითხა.
მომხსენებელმა ყურადღება გაამახვილა უილიამ ჯეიმსის იმ კონცეფციაზე, რომლის თანახმადაც, გარკვეულ შემთხვევებში, ამა თუ იმ რწმენის გაზიარება თავადვე ხდება ამავე რწმენის სასარგებლო მტკიცებულების მოპოვების წინაპირობა. ჯეიმსის ნაშრომებში მსგავსი ფენომენის მთავარ ნიმუშებად რელიგიური და მორალური მრწამსია მიჩნეული. ნინო აბესაძემ ჯეიმსის ეს თეორია ახალი პერსპექტივიდან განიხილა და მკაფიო ზღვარი გაავლო „საფუძველსა“ და „მტკიცებულებას“ შორის.
სემინარზე აღინიშნა, რომ ჯეიმსის ლოგიკით, ადამიანს მხოლოდ მაშინ აქვს მტკიცებულების გარეშე რაიმის დაჯერების მყარი საფუძველი, როდესაც თავად ეს რწმენა წარმოშობს შემდგომში რელევანტურ საბუთს. თუმცა, მკვლევარმა თავის გამოსვლაში ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ აღნიშნული პირობა მეცნიერულ ჭრილში სავსებით მისაღები და სარწმუნოა, ხოლო რელიგიური რწმენის კონტექსტში – ნაკლებად სავარაუდო.
მომხსენებლის განმარტებით, სამეცნიერო რწმენა ეყრდნობა საჯარო, განმეორებად და კორექტირებად მეთოდებს, რაც თავდაპირველ, ბრმა რწმენას ეპისტემურად გადამოწმებადს ხდის. რელიგიური მხარე კი, როგორც წესი, ინდივიდუალურ და ტრადიციულ გამოცდილებებს ეფუძნება, რაც, თავის მხრივ, თვითდადასტურების შეცდომის (ილუზიის) რისკებს ზრდის.
შეხვედრის დასასრულს გაკეთდა დასკვნა, რომ უილიამ ჯეიმსის პოზიცია შეიძლება ვალიდური აღმოჩნდეს სამეცნიერო მიდგომების შეფასებისას, თუმცა ის ვერ მუშაობს რელიგიური რწმენის ფენომენის ახსნისას.