Αδελφότητα Τερόβου Ραψαίων Ηπείρου Άγιος Ιωάννης ο Νεομάρτυρας, Athens (2026)

06/08/2026

Υποδοχή της Τιμίας Κάρας του Αγίου Ιωάννη του Νεομάρτυρα από την Ιερά Μονή Βαρλαάμ Μετεώρων

Με ιδιαίτερη τιμή και βαθιά συγκίνηση, την 15η Αυγούστου, θα έχουμε τη μεγάλη ευλογία να υποδεχθούμε στο εκκλησάκι που είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Αγίου, δίπλα στην οικία όπου έζησε, την Τιμία Κάρα του Αγίου Ενδόξου Νεομάρτυρα Ιωάννη του εκ Τερόβου.

Η Τιμία Κάρα θα μεταφερθεί από την Ιερά Μονή Βαρλαάμ Μετεώρων, όπου φυλάσσεται ως πολύτιμο ιερό κειμήλιο.

Η σύνδεση της Ηπείρου με τα Μετέωρα είναι βαθιά και ιστορική. Η Ιερά Μονή Βαρλαάμ, γνωστή και ως Μονή των Αγίων Πάντων, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μοναστήρια των Μετεώρων και ένα από τα έξι ενεργά μοναστήρια που από το 1988 έχουν ενταχθεί στα μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Η Μονή πήρε το όνομά της από τον ασκητή Βαρλαάμ, ο οποίος εγκαταστάθηκε στον βράχο τον 14ο αιώνα, σε ύψος 373 μέτρων. Η μεγάλη της αναγέννηση συνδέεται με τους Ηπειρώτες αδελφούς μοναχούς Νεκτάριο και Θεοφάνη Αψαράδες, οι οποίοι έφτασαν εκεί το 1517 και ανακαίνισαν τον σχεδόν εγκαταλελειμμένο χώρο. Με τη φροντίδα και τους αγώνες τους, η Μονή γνώρισε πνευματική άνθηση και σημαντική ανάπτυξη.

Σημαντική υπήρξε η προσφορά πολλών Ηπειρωτών μοναχών στη διατήρηση και ανάδειξη της Μονής. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στον αρχιμανδρίτη Ιάκωβο Σταμάτη, ηγούμενο της Μονής Βαρλαάμ, ο οποίος διακρίθηκε για την πίστη του, την αγάπη του για την τέχνη και τα γράμματα.

Ξεχωριστή θέση στην ιστορία της Μονής κατέχει ο λόγιος μοναχός Χριστόφορος Βαρλαμίτης, μια σπουδαία μορφή των Μετεώρων. Με την παιδεία και την αγάπη του για τα βιβλία, συνέβαλε σημαντικά στη διάσωση, καταγραφή και μελέτη των χειρογράφων και των κειμηλίων της Μονής.
Επιμελήθηκε σημαντικούς κώδικες με θρησκευτικά κείμενα και παρακλητικούς κανόνες, το 1798 συνέταξε κατάλογο με τα κειμήλια, τα πολύτιμα αντικείμενα και τα αφιερώματα του σκευοφυλακίου της Μονής Βαρλαάμ, εργάστηκε με αφοσίωση για τον εμπλουτισμό και τη διαφύλαξη των βιβλιοθηκών των Μετεωρίτικων Μονών, αφήνοντας πολύτιμες ιστορικές μαρτυρίες.

Η υποδοχή της Τιμίας Κάρας του Αγίου Ιωάννη του Νεομάρτυρα αποτελεί μια ξεχωριστή στιγμή πίστης, ευλογίας και ιστορικής μνήμης. Μια ευκαιρία να τιμήσουμε τον Άγιο μας και να αναδείξουμε τους άρρηκτους δεσμούς της Ηπείρου με τα ιερά μοναστήρια των Μετεώρων.

Με ευλάβεια και χαρά αναμένουμε την ευλογημένη αυτή ημέρα.

03/08/2026

Η Αδελφότητα εύχεται σε όλους καλές διακοπές και στιγμές ξεγνοιασιάς με τα αγαπημένα σας πρόσωπα.
Τα χωριά καλωσορίζουν τους απόδημους που επιστρέφουν αυτές τις ημέρες στον τόπο τους, στις ρίζες και τις αναμνήσεις τους.
Καλό μήνα και καλό αντάμωμα !
Υπενθυμίζουμε τις εκδηλώσεις που έχει οργανώσει ο Πολιτιστικός Σύλλογος για το φετινό καλοκαίρι και το σημαντικό γεγονός της εκδήλωσης μνήμης για τα 500 έτη από το θάνατο του Αγίου Ιωάννη του Νεομαρτυρα.

31/07/2026

Μαντείες στην Ήπειρο - Κουκουβίκες της δρυός

Η ηπειρώτικη λαϊκή παράδοση διασώζει πλήθος μαντικών αντιλήψεων που συνδέονται με τη φύση και τα πλάσματά της. Για τους ανθρώπους της υπαίθρου, κάθε ήχος, κάθε πουλί και κάθε παράξενο δημιούργημα των δέντρων μπορούσε να αποτελέσει σημάδι για τον καιρό, την υγεία, την τύχη ή την οικογενειακή ζωή. Οι δοξασίες αυτές, καρπός της μακραίωνης εμπειρίας και της λαϊκής φαντασίας, μεταδίδονταν προφορικά από γενιά σε γενιά και αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας.
Από τις πιο χαρακτηριστικές είναι οι μαντείες που σχετίζονται με τις ‘κουκουβίκες’ που χρησιμοποιούνταν για την πρόβλεψη του φύλου του αγέννητου παιδιού. Αναπτύσσονται πάνω στα ξυλώδη μέρη ή τους μίσχους, παίρνοντας τη μορφή μεγαλύτερων σφαιρών που μοιάζουν με μικρά μήλα ή καρύδια (συχνά ονομάζονται «μήλα της βελανιδιάς»).
‘’ Το δένδρο δρυς βγάζ’ κατ’ που τ΄σ λέμι κουκουβίκις. Τέτοιις παίρνουν οι γκαστρουμένις γ΄ναίκις κι τ΄σ σπαν. Αν μέσα βριθεί μυίγα λεν πως θα γιννηθεί κουρίτσ’ αν βριθεί σκουλήκ’, πιδί. ‘’

Δημιουργούνται κυρίως την άνοιξη και το καλοκαίρι, όταν μικροσκοπικά έντομα τσιμπούν τα τρυφερά κλαδιά ή τα φύλλα της δρυός για να γεννήσουν τα αβγά τους. Το δέντρο αντιδρά εκκρίνοντας ουσίες που σχηματίζουν αυτό το σκληρό, σφαιρικό περίβλημα για να απομονώσει τον «εισβολέα».
Στο παρελθόν, οι «κουκουβίκες» είχαν μεγάλη αξία για τις τοπικές κοινωνίες της Ηπείρου για κατασκευή Μελανιού. Λόγω της πολύ υψηλής περιεκτικότητάς τους σε τανίνες, τις μάζευαν, τις αποξήραιναν, τις κοπάναγαν και τις αναμίγνυαν με καραμπογιά (θειικό σίδηρο) για να φτιάξουν το ανεξίτηλο σιδηρογαλλικό μελάνι, με το οποίο γράφονταν τα παλιά δημόσια έγγραφα, τα εκκλησιαστικά βιβλία και τα χειρόγραφα των πρακτικών γιατρών της περιοχής.
Το υγρό από τις βρασμένες κουκουβίκες χρησιμοποιούνταν στα τοπικά ταμπάκικα (βυρσοδεψεία) των Ιωαννίνων για την κατεργασία των δερμάτων, αλλά και για τη βαφή των μάλλινων νημάτων σε σκούρα χρώματα (μαύρο, καφέ, γκρι).
Οι «κουκουβίκες» είναι γνωστές με διαφορετικές ονομασίες στον ελληνικό χώρο. Οι βλαχόφωνοι της Πίνδου τις αποκαλούν κουκουλάσια, ενώ σε άλλες περιοχές απαντούν οι ονομασίες κουκλίθρες, κηκίδες, κουκουμπέδες, κακατσίδες και σιούκλα, φανερώνοντας τον πλούτο της τοπικής γλωσσικής και λαογραφικής παράδοσης.

30/07/2026

Τα μυστικά που κρύβει η γη του Τερόβου

Πόσοι άραγε γνωρίζουμε ότι από το Τέροβο προέρχεται ένας χάλκινος πέλεκυς ηλικίας περίπου 3.000 ετών;
Κι όμως η γη του χωριού μας έχει δώσει ευρήματα που μας ταξιδεύουν στα τέλη της Εποχής του Χαλκού, γύρω στο 1000 π.Χ. Ένας χάλκινος πέλεκυς εξαιρετικής τέχνης, που βρέθηκε στο Τέροβο, καταγράφεται στις αρχαιολογικές συλλογές της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων και αποτελεί ένα από τα σημαντικά προϊστορικά ευρήματα της περιοχής.
Δεν πρόκειται για ένα τυχαίο αντικείμενο. Οι χάλκινοι πέλεκεις εκείνης της εποχής ήταν πολύτιμα εργαλεία, αλλά και σύμβολα δύναμης και κοινωνικής θέσης. Η κατασκευή τους απαιτούσε γνώση της μεταλλουργίας και μαρτυρεί ότι οι άνθρωποι που ζούσαν στην περιοχή είχαν αναπτύξει σημαντικές τεχνικές δεξιότητες και διατηρούσαν επαφές με άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου.
Ο σπουδαίος ερευνητής της Ηπείρου Χρήστος Ι. Σούλης κάνει ιδιαίτερη αναφορά στο χάλκινο πέλεκυ θαυμάσιας τέχνης, τον οποίο χρονολογεί γύρω στο 1000 π.Χ. και βρίσκεται στο Αρχαιολογικο Μουσειο Ιωαννίνων.
Η περιοχή μας δεν ήταν ένας απομονωμένος τόπος. Αντίθετα, αποτελούσε μέρος ενός κόσμου που γνώριζε τη μεταλλουργία, την οργάνωση και την επικοινωνία ήδη από τη δεύτερη χιλιετία πριν από τη γέννηση του Χριστού.
Πόσοι από εμάς, περπατώντας στα χωράφια του χωριού, έχουμε σκεφτεί ότι κάτω από τα πόδια μας μπορεί να βρίσκονται ακόμη κομμάτια αυτής της ιστορίας; Ένα αγγείο, ένα εργαλείο ή ακόμη και λίγα όστρακα μπορεί να αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες για τη ζωή των προγόνων μας.
Η ιστορία του Τερόβου δεν γράφτηκε μόνο στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ή της νεότερης Ελλάδας. Οι ρίζες της χάνονται βαθιά στην προϊστορία. Κάθε αρχαιολογικό εύρημα είναι ένα κομμάτι από το μεγάλο παζλ του τόπου μας.
Αν σε κάποια εκσκαφή, σε θεμέλια, σε διάνοιξη δρόμου ή ακόμη και στο όργωμα ενός χωραφιού εμφανιστεί κάποιο ασυνήθιστο αντικείμενο, ας μην το θεωρήσουμε άχρηστο. Ας το προστατεύσουμε και ας ενημερώσουμε την Εφορεία Αρχαιοτήτων. Έτσι συμβάλλουμε ώστε η ιστορία του χωριού μας να μη χαθεί, αλλά να μελετηθεί και να παραδοθεί στις επόμενες γενιές.

29/07/2026

Μαστόρκα ή Κουδαρίτικα
Η γλώσσα των Ηπειρωτών μαστόρων της πέτρας

-Πότε θα καψαλίσουμε για του σέλου; Πότε θα φύγουμε για το χωριό;
- Άμα σταμέψουμι, θα καψαλίσουμι δίχους άλλου, γιατί τώρα η ντένα μίκρινι κι όλου ταμπακιζ’. Θα ξισυρθώ στου σέλου να πραβίσου τα μαυρούδια μ’.
Aμα τελειώσουμε, θα φύγουμε δίχως άλλο γιατί τώρα μικραίνει η μέρα και όλο βρέχει. Θα πάω στο χωριό να φκιάσω τα χωράφια μου.
- Απ΄ που φοράς; Από που είσαι;
- Φουράω κούδαρ’ς απ τα Χ’λαρουχώρια. Είμαι μάστορας από τα Χουλιαροχώρια
- Φουράν ράπου οι κουδαριαίοι στου σέλου σ’ ; Έχουν εργασία οι μαστόροι στο χωριό σου;
- Ιγώ πραβίζου ένα κούφιο στο Ντούκανα. Εγω φκιάνω ένα σπίτι στα Γιάννενα
- Το πραβίζιτι πουλλοί κουδαραίοι; Το φκιάνετε πολλοί μαστόροι;
- Tρεις ντατσ’δις και δυο λαγούλια. Τρεις άνδρες και δύο παιδιά.

Τα Μαστόρκα ή Κουδαρίτικα αποτελούν μία από τις πιο ενδιαφέρουσες συνθηματικές διαλέκτους του ελληνικού χώρου. Ήταν η ιδιαίτερη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν οι ξακουστοί μάστορες της πέτρας της Ηπείρου, κυρίως των Μαστοροχωρίων της Κόνιτσας και των Τζουμέρκων, όπως η Πυρσόγιαννη, η Βούρμπιανη, η Στράτσανη, η Καστάνιανη, το Κεράσοβο, το Τούρνοβο, το Κάντσικο, η Ζέρμα, το Λεσκάτσι, οι Χιονάδες και άλλα χωριά.
Η γλώσσα ήταν ένας μυστικός κώδικας επικοινωνίας, που επέτρεπε στους μαστόρους να συνεννοούνται μεταξύ τους χωρίς να γίνονται κατανοητοί από εργοδότες ή ξένους. Μέσα από αυτή διατηρούσαν τα μυστικά της τέχνης τους, προστάτευαν τα επαγγελματικά τους συμφέροντα και ενίσχυαν τους δεσμούς μεταξύ των μελών του μπουλουκιού. Το λεξιλόγιό της περιλάμβανε ελληνικές, βλάχικες, αρβανίτικες, σλαβικές, τουρκικές και ιταλικές λέξεις, διαμορφώνοντας ένα μοναδικό γλωσσικό ιδίωμα που μεταδιδόταν μόνο προφορικά, από μάστορα σε μαθητευόμενο.
Οι Ηπειρώτες μάστορες οργανώνονταν σε ομάδες, τα γνωστά μπουλούκια. Κάθε μπουλούκι είχε αυστηρή ιεραρχία. Το μπουλούκι αποτελούνταν από τον Πρωτομάστορα, που είχε την ευθύνη όλων, τον Καλφά, έμπειρο τεχνίτη, τους Μαστόρους, τα Λαγούλια, τα μικρά παιδιά που μάθαιναν την τέχνη.
Επικεφαλής ήταν ο Πρωτομάστορας, ο οποίος αναλάμβανε να βρει το έργο, να συμφωνήσει την αμοιβή, να οργανώσει τις εργασίες, να πληρώσει τους τεχνίτες και να φροντίσει για τη διαβίωση όλων.
Κάθε χρόνο, λίγο μετά τις Απόκριες και μόλις άνοιγε ο καιρός, τα μπουλούκια εγκατέλειπαν τα ορεινά χωριά της Ηπείρου και ταξίδευαν σε ολόκληρη την Ελλάδα, στα Βαλκάνια και πολλές φορές μέχρι τη Μικρά Ασία, τη Ρουμανία και την Αίγυπτο. Επέστρεφαν στα σπίτια τους στα μέσα Νοεμβρίου, πριν αρχίσουν τα χιόνια, για να περάσουν τον χειμώνα με τις οικογένειές τους και να προετοιμαστούν για την επόμενη άνοιξη. Η αναχώρηση των μπουλουκιών ήταν συγκινητική. Στο χωριό χτυπούσε η καμπάνα και οι συγγενείς συνόδευαν τους μαστόρους μέχρι την άκρη του χωριού. Οι γυναίκες έμεναν πίσω στα χωριά, καλλιεργούσαν τα χωράφια, μεγάλωναν τα παιδιά και περίμεναν την επιστροφή των ανδρών.
Οι Ηπειρώτες κουδαραίοι θεωρούνταν οι καλύτεροι πετράδες της εποχής τους. Με απλά εργαλεία, απίστευτη υπομονή και βαθιά γνώση της πέτρας κατασκεύασαν έργα που παραμένουν αριστουργήματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής: μονότοξα και πολύτοξα πέτρινα γεφύρια, εκκλησίες και μοναστήρια, αρχοντικά, δημόσια κτίρια, σχολεία, βρύσες, νερόμυλους, καλντερίμια και πετρόχτιστα σπίτια. Πολλά έργα σώζονται μέχρι σήμερα και αποτελούν σημαντικά μνημεία της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η χρήση του οπλισμένου σκυροδέματος, η αστυφιλία και η εγκατάλειψη των ορεινών χωριών οδήγησαν στη σταδιακή εξαφάνιση των μπουλουκιών. Μαζί τους χάνονται και τα Κουδαρίτικα.
Σήμερα γνωρίζουμε για αυτά χάρη στις μαρτυρίες των τελευταίων μαστόρων, στις λαογραφικές έρευνες και στο Μουσείο των Ηπειρωτών Μαστόρων στην Πυρσόγιαννη, το μοναδικό στην Ελλάδα αφιερωμένο στην τέχνη των Ηπειρωτών πετράδων που αξίζει να το δει κάθε επισκέπτης στην περιοχή.

Μουσείο Ηπειρωτών Μαστόρων – Πυρσόγιαννη
https://pyrsogianni.gr/ta-mouseia-ton-mastorohorion

28/07/2026

Τσιφλίκι : Τέροβο-Ραψαίοι-Βαρλαάμ-Πέντε Πηγάδια

Από τo 1864 o οθωμανικός νόμος περιελάμβανε τη διαίρεση της αυτοκρατορίας σε βιλαέτια (vilayet) - Μεγάλη Επαρχία. Κάθε βιλαέτι διοικούνταν από ένα Βαλή -vali (Δικοικητής) που όριζε η Κεντρική εξουσία από την Κωνσταντινούπολη.Το Βιλαέτι χωριζόταν σε σαντζάκια και αυτά σε καζάδες, που διευθύνονταν αντίστοιχα από μουτεσαρίφηδες και καϊμακάμηδες.

Το Βιλαέτι των Ιωαννίνων ήταν μεγάλη διοικητική περιφέρεια και μέσα σε αυτή υπήρχε το Σαντζάκι Ιωαννίνων με τους εξής Καζάδες: Ιωαννίνων, Παραμυθιάς, Φιλιατών, Κόνιτσας, Λεσκοβικιού, Μετσόβου.
Τη διοίκηση αναλάμβανε Οθωμανός Καζάς (Δικαστής) που είχε το αξίωμα του Βοεβόδα. Ασκούσε τη διοίκηση τόσο για τις εμπορικές όσο και για τις πολιτικές υποθέσεις σύμφωνα με το οθωμανικό δίκαιο ενώ ήταν υπεύθυνος για την είσπραξη των φόρων και τη διαχείριση των οικονομικών της επικράτειας του.
Η περιοχή του σημερινού Δήμου Δωδώνης, ήταν πυρήνας ελέγχου του Αλή Πασά ο οποίος κατήργησε τους καζάδες, δήμευσε γαίες, κατέστρεψε παλιά τιμάρια, δημιούργησε προσωπικά τσιφλίκια και τα παραχωρούσε σε έμπιστους του ως ανταμοιβή για τις υπηρεσίες τους. Εξαίρεση από τις δωρεές αποτελούσε η περιουσία που ανήκε στην εκκλησία και τα παρεκκλήσια τα λεγόμενα «βακούφια».
Ο όρος «βακούφι» προέρχεται από το οθωμανικό vakıf και αναφέρεται σε αφιερωμένη περιουσία για θρησκευτικούς ή κοινωφελείς σκοπούς. Οι εκτάσεις αυτές είχαν ειδική νομική προστασία, εξαιρούνταν από την εξουσία του τοπικού τσιφλικά, συντηρούσαν εκκλησίες, μοναστήρια ή κοινωφελή ιδρύματα. Βακούφια ονομάζονταν ακόμα και κτήματα ή κτίσματα των οποίων τα έσοδα πήγαιναν στα παραπάνω ιδρύματα.
Η περιοχή Τερόβου, Ραψαίων, Πέντε Πηγαδιών ως στενό πέρασμα στα βουνά στη διαδρομή προς Άρτα πιθανόν πριν το 1780 να ήταν τιμάριο. Η διαφορά σε σχέση με το τσιφλίκι ήταν ότι στο τιμάριο η γη θεωρητικά ανήκει στο κράτος και ο σουλτάνος την παραχωρούσε σε αξιωματικούς του στρατού τους λεγόμενους σπαχήδες ως αντάλλαγμα για τις στρατιωτικές υπηρεσίες. Οι σπαχήδες κρατούσαν τα περάσματα.
Στην περίοδο του Αλή Πασά (1788-1822) η περιοχή μετατράπηκε σε κτήμα-τσιφλίκι με παραχωρήσεις. Το Τέροβο με εξαίρεση τα βακούφια παραχωρήθηκε από τον Αλή Πασά στον Αλβανό οπλαρχηγό με το όνομα Αγου Βουσιάρης ο οποίος ήταν μονόφθαλμος και καταγόταν από το χωριό Βασιάρη της επαρχίας Τεπελενίου. Εγκατέλειψε τον Αλή κατά την πολιορκία και πήγε στα σουλτανικά στρατεύματα του Χουρσίτ.
Οι κάτοικοι εκμεταλλεύονταν τις εκτάσεις με υποχρέωση να δίνουν ανταλλάγματα.
* το 1/3 της σοδειάς της γεωργικής παραγωγής το γνωστό «γεώμορο»
* Πληρωμές σε είδος. Κάθε σπίτι έπρεπε να δίνει ένα ζωντανό (αρνί ή κατσίκι) καθώς και τα καυσόξυλα (ένα φόρτωμα) για να ψηθεί όπως επίσης κοτόπουλα, τυρί αυγά, βούτυρο.
* Κάθε κτήμα έπρεπε να παραδίδει σε Αποθήκες που είχαν ορισθεί για το σκοπό αυτό τα 3/10 των καρπών της παραγωγής .
Εφόσον δεν κατάφερναν με ότι απέμεινε να επιζούν οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να δώσουν τα κτήματα στον Μουταβελή το 19ο αιώνα. Το όνομα προέρχεται από το οθωμανικό mütevelli = διαχειριστής βακουφίου. Αυτό σημαίνει ότι η οικογένεια ίσως ήταν αρχικά διαχειριστές βακουφικής περιουσίας μέχρι που κατάφεραν και έγιναν ιδιοκτήτες.
Το 1913 το Τέροβο όπως και οι Ραψαίοι το Βαρλαάμ και τα Πέντε Πηγάδια είναι καταγεγραμμένα ως ιδιωτικό τσιφλίκι του Αβδου- λάχ εφέντη.
Από έγγραφο του 1918 αντλούμε πληροφορίες ότι τον Αβδουλά Μουτεβελή κληρονόμησαν ο Μουσά, ο Βεσάφ, ο Κιαμήλ, που ήταν γιοι του και οι θυγατέρες του, κάτοικοι Ιωαννίνων. Το 1915 ο Κιαμήλ πέθανε. Ο Μουσά κατείχε από το τσιφλίκι ποσοστό 62/105. Ο Βεσάφ κατείχε ποσοστό 43/105 αποκλείστηκε όμως από την περιουσία του γιατί ήταν οθωμανός υπήκοος.
Σε πηγή του 1927 αναφέρεται το τσιφλίκι ως ιδιοκτησία των αδελφών Μουτεβελή, Βεσάφ και Μουσά.

Σε πηγή του 1929 το χωριό Βαρλαάμ εμφανίζει επιπλέον ιδιοκτήτες. Αναφέρονται οι κληρονόμοι του Εμίν Μαλιόκο, οι κληρονόμοι του Αβδουλά Μουταβελή (Βεσάφ και Μουσά), οι ναοί του χωριού Αγιος Αθανάσιος, Αγία Σωτήρα, Αγία Παρασκευή, ο Γεώργιος Καρκαμπούνας και ο Ιωάννης Γ. Παπάς.

27/07/2026

Συμπληρώνονται 500 έτη από το μαρτυρικό θάνατο του Αγίου Ιωάννη εκ Τεροβου. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού, σας προσκαλεί στις λατρευτικές εκδηλώσεις στη μνήμη του.
Υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητρόπολης Ιωαννίνων και με την παρουσία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Ιωαννίνων κ. Μαξίμου, θα υποδεχθούμε την κάρα του Νεομάρτυρα στο ναό του το Σάββατο 15 Αυγούστου. Θα ακολουθήσει Μεγάλος Πανηγυρικός Αρχιερατικός Εσπερινός στις 7 το απόγευμα .

24/07/2026

Ηπειρώτικη Πολυφωνία

Η Ηπειρώτικη πολυφωνία είναι μια αυθεντικά ελληνική μουσική παράδοση. Γεννήθηκε και διατηρήθηκε στις ορεινές και παραμεθόριες περιοχές της Ηπείρου, ιδιαίτερα στο Πωγώνι, τη Δερόπολη, τη Μουργκάνα, τους Φιλιάτες, την Κόνιτσα και τις κοινότητες της Βόρειας Ηπείρου. Μια παράδοση βαθιά δεμένη με τη ζωή των ανθρώπων, τις χαρές και τις λύπες τους, τα πανηγύρια, τα ξενιτεμένα παιδιά, τους γάμους, τους αποχωρισμούς και τα μεγάλα ανθρώπινα πάθη. Μέσα από αυτή τη συλλογική έκφραση, οι Ηπειρώτες μοιράζονται τον πόνο, την αγάπη, την αδικία, την ελπίδα.
Η πολυφωνική εκτέλεση δεν είναι απλώς ένα τραγούδι με πολλές φωνές. Είναι ένας ζωντανός διάλογος της κοινότητας. Μια φωνή αφηγείται, μια άλλη συμπληρώνει, μια τρίτη κρατά το ίσο και όλες μαζί δημιουργούν έναν ήχο που κουβαλά τη μνήμη αιώνων.
Εχει αναγνωρισθεί από την UNESCO ως σημαντικό στοιχείο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς με παλαιότατη καταγωγή που συνεχίζει να ενώνει γενιές και κοινότητες.
Ανάμεσα στα πιο γνωστά και συγκινητικά πολυφωνικά τραγούδια του Πωγωνίου είναι «Ο Γιάννος και η Μαριγώ». Ένα τραγούδι αγάπης και τραγικής μοίρας, που αφηγείται την ιστορία δύο νέων ανθρώπων οι οποίοι μεγαλώνουν μαζί, αγαπιούνται κρυφά, αλλά η κοινωνική απαγόρευση και η μοίρα τους στερούν την ένωση στη ζωή.
Ο Γιάννος και η Μαριγώ «σ’ ένα σχολειό πηγαίναν». Ο ένας γνωρίζει γράμματα, η άλλη τραγούδια. Μέσα από την αθωότητα της νεότητας γεννιέται ένας έρωτας που δεν μπορεί να φανερωθεί. Όταν ο Γιάννος αποφασίζει να μιλήσει στη μάνα του και να ζητήσει τη Μαριγώ για γυναίκα του, έρχεται αντιμέτωπος με την άρνηση και την κοινωνική επιταγή. Η Μαριγώ παρουσιάζεται ως συγγενής του και η αγάπη τους γίνεται αδύνατη.
Η Μαριγώ αρραβωνιάζεται άλλον και ο Γιάννος, ανήμπορος να δεχτεί τον χωρισμό, πεθαίνει από τον καημό. Η μοίρα όμως δεν αφήνει τους δύο νέους χωρισμένους. Όταν η Μαριγώ αντικρίζει το λείψανο του αγαπημένου της, η θλίψη την οδηγεί κι εκείνη στον θάνατο. Η λαϊκή φαντασία τους ενώνει συμβολικά μετά θάνατον: ο Γιάννος γίνεται κάλαμος και η Μαριγώ κυπαρίσσι, δύο φυτά που γέρνουν το ένα προς το άλλο σαν αιώνιο φιλί.
Το τραγούδι αυτό δεν μιλά μόνο για έναν χαμένο έρωτα. Μιλά για την ανθρώπινη μοίρα, για τα όρια που βάζει η κοινωνία, αλλά και για τη δύναμη της αγάπης που σύμφωνα με τη λαϊκή ψυχή, δεν σταματά ούτε μπροστά στον θάνατο.

Ο Γιάννος και η Μαριγώ σ’ ένα σχολειό πηγαίναν,
ο Γιάννος ξέρει γράμματα κι η Μαριγώ τραγούδια.
Τα δυο τους αγαπήθηκαν, κανένας δεν το ξέρει.
Ο Γιάννος τ’ αποφάσισε, της μάνας του το λέει:
«Μάνα μ’, τη Μάρω αγαπώ και θέλω να την πάρω».
«Τι λες, μωρέ παλιόπαιδο και φιδοφαγωμένο;
Η Μάρω είν’ αξαδέλφη σου, πρώτη αξαδέρφισσά σου.
Κάλλιο να κόψω σάβανο για να σε σαβανώσω,
παρά ν’ ακούσω στέφανα για να σε στεφανώσω».
Η Μάρω αρραβωνίζεται κι ο Γιάννος ξεψυχάει.
Συμπεθεριό και λείψανο στο δρόμο γίναν ένα.
Κανένας δεν ερώτησε από τους συμπεθέρους.
Η Μάρω ξαντροπιάστηκε, στέκει και τους ρωτάει:
«Τίνος είναι το λείψανο με τη χρυσή την κάσα;»
«Του Γιάννου είναι το λείψανο με τη χρυσή την κάσα».
Λιγοθυμάει η λυγερή και του θανάτου πέφτει.
Τα πήραν και τα θάψανε σε ένα σταυροδρόμι.
Γιάννος φυτρώνει κάλαμος κι η κόρη κυπαρίσσι.
Στριφογυρίζ’ ο κάλαμος, φιλάει το κυπαρίσσι.
«Για ’δέστε τούτ’ αντρόγενο, το πολυαγαπημένο,
που δεν φιλήθηκε ζωντανό, φιλιέτ’ απεθαμένο».

23/07/2026

Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου Τερόβου - 1819

Ο ναός βρίσκεται στο κέντρο του χωριού, ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής, που ήταν ο συνηθέστερος στις εκκλησίες της Ηπείρου κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και αποτελεί το σημαντικότερο εκκλησιαστικό μνημείο του Τερόβου. Η ανέγερσή του χρονολογείται στο 1819, όπως μαρτυρεί η κτητορική επιγραφή στη νότια είσοδο του ναού.
Η ανέγερση μιας χριστιανικής εκκλησίας στις αρχές του 19ου αιώνα απαιτούσε ειδική άδεια (φιρμάνι) από τις οθωμανικές αρχές. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, την άδεια αυτή εξασφάλισε ο εύπορος άρχοντας Βρεττός, ο οποίος είχε αποκτήσει την εύνοια του πασά, καθώς προμήθευε με τρόφιμα τα οθωμανικά στρατεύματα που στρατοπέδευαν στην περιοχή των Πέντε Πηγαδιών. Με τη δική του μεσολάβηση ανεγέρθηκαν ο ναός του Τερόβου αφιερωμένος στην «Κοίμηση της Θεοτόκου» και ο ναός της «Γεννήσεως της Θεοτόκου» στους Ραψαίους γεγονός που συνδέει ιστορικά και εκκλησιαστικά τους δύο οικισμούς.
Αρχικά ο ναός ήταν μικρότερων διαστάσεων και δεν επαρκούσε για τις ανάγκες των πιστών. Η λύση επέκτασης δόθηκε από τον Βεκίλη έναν έμπιστο επιστάστη του Αλή Πασά που όταν ρωτήθηκε ποια χάρη επιθυμούσε ως ανταμοιβή για τις υπηρεσίες του, ζήτησε να επιτραπεί η επέκταση της μικρής εκκλησίας του Τερόβου. Ο Αλή Πασάς φέρεται να εξέδωσε σχετικό φιρμάνι, με το οποίο επέτρεψε τη διεύρυνση του ναού και διέταξε να συνδράμουν όλοι στις εργασίες.
Η πέτρα για την ανέγερση του ναού προήλθε από τη γύρω περιοχή, ενώ η ξυλεία της στέγης μεταφέρθηκε από πιο απομακρυσμένα δάση, καθώς τα τοπικά από πυκνά κυρίως πουρνάρια είχαν ήδη αποψιλωθεί με εκτεταμένη υλοτόμηση από ξένους εμπόρους, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν την ξυλεία για τη ναυπήγηση πλοίων.
Με την ολοκλήρωση της οικοδομής ακολούθησε η αγιογράφηση και ο πλούσιος ξυλόγλυπτος διάκοσμος του ναού, ο οποίος περιλάμβανε περίτεχνο τέμπλο, άμβωνα, ωραία πύλη και προσκυνητάρι από ξύλο καρυδιάς ανάλογης ποιότητας με τα παλαιά ξυλόγλυπτα του Μητροπολιτικού Ναού Ιωαννίνων. Δυστυχώς, το μεγαλύτερο μέρος του ξυλόγλυπτου διακόσμου και εσωτερικού καταστράφηκε σε πυρκαγιά του 1889. Από τον παλαιό διάκοσμο διασώζεται η τοιχογραφία της Κοίμησης της Θεοτόκου, η οποία βρίσκεται επάνω από την κεντρική είσοδο του ναού.
Οι κάτοικοι συγκρότησαν επιτροπή και με εράνους και δωρεές, προχώρησαν σε εργασίες αποκατάστασης του ναού από το 1892, συμπληρώνοντας σταδιακά όσα είχαν χαθεί.
Το 1912 τοποθετήθηκε η μεγάλη καμπάνα του ναού, βάρους 140 οκάδων (περίπου 180 κιλών), η οποία είχε χυτευθεί στα χυτήρια του Πειραιά. Σύμφωνα με τις αφηγήσεις των παλαιοτέρων, ο ήχος της ακουγόταν μέχρι τον Πεντόλακκο και τις Μούλες.
Την ίδια περίπου περίοδο αποκτήθηκε και ο πρώτος μεγάλος πολυέλαιος του ναού, κατασκευασμένος από κρύσταλλο Βοημίας εισαγόμενος από την Τεργέστη. Με ύψος περίπου τεσσάρων μέτρων, αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα εκκλησιαστικά κειμήλια της περιοχής που δυστυχώς καταστράφηκε.
Στην ακίνητη περιουσία του Ιερού Ναού ανήκε ο νερόμυλος στη θέση Μπαλαμπάνου, ο οποίος έπαψε να λειτουργεί όταν μεταβλήθηκε η στάθμη των νερών του ποταμού Λούρου και το λεγόμενο «Βακούφικο» το καφενείο στη γωνία του περιβόλου.

22/07/2026

Το δεύτερο Ζάλογγο

Ιστορίες μνήμης και τιμής όπου άνθρωποι απλοί έγιναν ήρωες και η θυσία τους έγινε τραγούδι, θρύλος και αιώνιο σύμβολο ελευθερίας.
Στη Μονή Σέλτσου, κοντά στις Πηγές Άρτας βρίσκεται ένας τόπος ιστορίας και μνήμης.
Όταν μετά τη συνθήκη της 12ης Δεκεμβρίου 1803, το Σούλι παραδόθηκε στον Αλή Πασά, οι Σουλιώτες πήραν τον δύσκολο δρόμο της προσφυγιάς. Προτίμησαν να εγκαταλείψουν τον τόπο τους παρά να σκλαβωθούν. Όμως ο Αλή Πασάς δεν τήρησε τη συμφωνία και επιχείρησε να αφανίσει τους ανυπότακτους Σουλιώτες.
Άλλοι κατευθύνθηκαν προς το Ζάλογγο, όπου γράφτηκε η γνωστή τραγωδία με τον χορό των Σουλιωτισσών. Άλλοι, με αρχηγούς τον Κίτσο και τον Νότη Μπότσαρη, βρήκαν καταφύγιο στη Μονή Σέλτσου, ένα φυσικό οχυρό που έμελλε να γίνει τόπος μιας από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες της ελληνικής ιστορίας.
Τα Χριστούγεννα του 1803, περίπου 1.148 Σουλιώτες έφτασαν στη Μονή. Λίγες εβδομάδες αργότερα άρχισε η πολιορκία τους από τις δυνάμεις του Αλή Πασά. Για μήνες αντιστάθηκαν ηρωικά, παλεύοντας όχι μόνο με τον εχθρό, αλλά και με την πείνα, το κρύο και την εξάντληση.
Τον Απρίλιο του 1804, ύστερα από μακρά πολιορκία οι δυνάμεις του Αλή Πασά εξαπέλυσαν την τελική επίθεση. Η αντίσταση των Σουλιωτών κάμφθηκε και το μοναστήρι καταλήφθηκε. Πολλοί σκοτώθηκαν, άλλοι αιχμαλωτίστηκαν, ενώ γυναίκες και παιδιά μπροστά στον φόβο της σκλαβιάς, προτίμησαν τον θάνατο από την ατίμωση.
Περίπου 250 γυναικόπαιδα οδηγήθηκαν στο χείλος της χαράδρας της Γκούρας, πίσω από τη Μονή Σέλτσου, και έπεσαν στον γκρεμό των 300 μέτρων, αφήνοντας τα κορμιά τους στα νερά του Αχελώου. Η θυσία αυτή έμεινε στην ιστορία ως το δεύτερο Ζάλογγο, μια πράξη υπέρτατης αυτοθυσίας και αγάπης για την ελευθερία.
Ανάμεσά τους ήταν και η 19χρονη Λένη Μπότσαρη, κόρη του Κίτσου Μπότσαρη. Μια νέα γυναίκα που διάλεξε τον θάνατο από την υποταγή και πέρασε στην αιωνιότητα ως σύμβολο λεβεντιάς, αξιοπρέπειας και ανυπότακτου πνεύματος. Το σημείο όπου χάθηκε ονομάστηκε «Το πήδημα της Καπετάνισσας».

Η μνήμη της Λένως δεν έσβησε ποτέ. Ο θρήνος έγινε δημοτικό τραγούδι για την νεαρή ψυχή που κρατά ζωντανή τη μορφή της μέσα στους αιώνες:

Όλες οι καπετάνισσες από το Κακοσούλι,
όλες την Αρτα πέρασαν, στα Γιάννενα τις πάνε,
σκλαβώθηκαν οι ορφανές, σκλαβώθηκαν οι μαύρες.
Κι η Λένω δεν επέρασε, δεν την επήραν σκλάβα,
μόν’ πήρε δίπλα τα βουνά, δίπλα τα κορφοβούνια.
Σέρνει τουφέκι σισανέ κι εγγλέζικα κουμπούρια,
έχει και στη μεσούλα της σπαθί μαλαματένιο.
Πέντε Τούρκοι την κυνηγούν, πέντε τζοχανταραίοι.
«Τούρκοι, για μην παιδεύεστε, μην έρχεστε σιμά μου!
Σέρνω τουφέκια στην ποδιά και βόλια στις μπαλάσκες».
«Κόρη για ρίξε τ’ άρματα, γλίτωσε τη ζωή σου».
«Τι λέτε, μωρ’ παλιότουρκοι και σεις παλιοζαγάρια;
εγώ είμαι η Λένω Μπότσαρη, η αδερφή του Γιάννη,
και ζωντανή δεν πιάνουμαι εις των Τουρκών τα χέρια».

Αδελφότητα Τερόβου Ραψαίων Ηπείρου Άγιος Ιωάννης ο Νεομάρτυρας

06/08/2026

03/08/2026

31/07/2026

30/07/2026

29/07/2026

28/07/2026

27/07/2026

24/07/2026

23/07/2026

22/07/2026

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request