20/09/2026
‼️ Ενστάσεις και προβληματισμοί Συνήγορου του Πολίτη για τις συγχωνεύσεις τμημάτων στην Εκπαίδευση
📍 Η Αρχή διατυπώνει τη γενική εκτίμηση ότι οι ενέργειες της πολιτείας, μέσω του αρμόδιου υπουργείου Παιδείας και των υπηρεσιών του, θα έπρεπε να κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση εκείνης που διαφαίνεται μέσω των πρόσφατων αποφάσεων
✅ Οι βασικές ενστάσεις της Αρχής
• Παιδαγωγικοί όροι: Η Αρχή τονίζει ότι οι συγχωνεύσεις δημιουργούν υπεράριθμα, «παραγεμισμένα» τμήματα που δυσκολεύουν την εξατομικευμένη προσοχή και την ομαλή μαθησιακή διαδικασία και λειτουργούν επιβαρυντικά στην εκπαιδευτική διαδικασία.
• Αντίθετη κατεύθυνση: Επισημαίνεται ότι η πολιτεία θα έπρεπε να κινείται προς τη μείωση του αριθμού των μαθητών ανά τάξη και όχι προς την αύξησή τους.
• Δικαιώματα μαθητών: Εκφράζονται φόβοι για καταστρατήγηση των εκπαιδευτικών δικαιωμάτων, ιδιαίτερα για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
• Λειτουργικά προβλήματα: Υπογραμμίζεται η υποβάθμιση της ποιότητας παροχής εκπαίδευσης και οι πιέσεις που ασκούνται στη λειτουργία των σχολικών μονάδων με τη δημιουργία τμημάτων με μεγάλο αριθμό μαθητών/τριών.
• Ο Συνήγορος του Πολίτη θεωρεί ότι οι νομοθετικές ρυθμίσεις κατ΄εφαρμογή των οποίων οι μαθητές που ήδη φοιτούσαν σε τμήματα, τα οποία συγχωνεύθηκαν, και θεωρήθηκαν υπεράριθμοι/ες και κλήθηκαν να μετακινηθούν σε άλλο σχολείο, είναι ΜΗ σύννομες, λόγω της μη πρόβλεψης μεταβατικών ρυθμίσεων, όπως επιβάλλει η υπερνομοθετικής ισχύος υποχρέωση διασφάλισης του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού κατά τη λήψη αποφάσεων που το αφορούν (ΔΣΔΠ, άρ. 3 ν. 2101/1992) αλλά και οι αρχές της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικουμένου και της επιείκειας προς τον διοικούμενο.
Συγκεκριμένα ο Συνήγορος του Πολίτη, από τον Οκτώβριο του 2024, με έγγραφο - παρέμβαση του Βοηθού Συνηγόρου του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού, επισημαίνει μεταξύ των άλλων προς το υπουργείο Παιδείας :
🔺 Η δημιουργία καθ’ εαυτή τμημάτων με μεγάλο αριθμό μαθητών/τριών λειτουργεί επιβαρυντικά στην εκπαιδευτική διαδικασία.
▪️ Πολύ περισσότερο, επομένως, το έργο του/της εκπαιδευτικού και η παιδαγωγικά επιδιωκόμενη αλληλεπίδραση/κοινωνικοποίηση των παιδιών δυσχεραίνει σε περιπτώσεις αυξημένου αριθμού παιδιών με μαθησιακές ή άλλες δυσκολίες, που χρήζουν εξατομικευμένων χειρισμών και κατάλληλης προσαρμογής της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
▪️ Αυτονόητο είναι ότι η αύξηση του αριθμού των μαθητών/τριών στη σχολική τάξη μειώνει την απολύτως κρίσιμη - ιδίως στις μικρές ηλικίες της Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης - δυνατότητα των εκπαιδευτικών να εστιάσουν με τη δέουσα προσοχή στις ατομικές ανάγκες, να εντοπίσουν έγκαιρα κρίσιμες δυσκολίες και ζητήματα που απασχολούν τα παιδιά, να προλάβουν την εκδήλωση βίας ή να αναγνωρίσουν πιθανές ενδείξεις κακοποίησης/παραμέλησης, να διαθέσουν χρόνο για την οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης.
▪️ Παράλληλα, είναι αναμφίβολο ότι ο συνωστισμός σε μία αίθουσα περισσότερων μαθητών/μαθητριών, μεταξύ των οποίων σημαντικός αριθμός παιδιών που αντιμετωπίζουν συχνά σοβαρά προβλήματα ένταξης με ή και χωρίς την αναλογούσα κατά τις αντίστοιχες γνωματεύσεις υποστήριξη από εκπαιδευτικό παράλληλης στήριξης-συνεκπαίδευσης, μπορεί :
- να υποβαθμίζει το εκπαιδευτικό έργο και
- να δυναμιτίζει την καθημερινότητα του σχολείου, να οδηγεί σε αύξηση των εντάσεων και σε εκδηλώσεις βίας μεταξύ μαθητών/τριών αλλά και με εμπλοκή ενίοτε των λοιπών μερών (γονέων, εκπαιδευτικών κ.λπ.).
📍 Με αφετηρία και το σκεπτικό που μόλις εκτέθηκε, η Αρχή διατυπώνει καταρχάς τη γενική εκτίμηση ότι οι ενέργειες της πολιτείας, μέσω του αρμόδιου υπουργείου Παιδείας και των υπηρεσιών του, θα έπρεπε να κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση εκείνης που διαφαίνεται μέσω των αποφάσεων του.
🔷 Αναγνωρίζοντας τον κομβικό, πρωταρχικό ρόλο του σχολείου στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών, στην ομαλή ανάπτυξη αλλά, εκ των πραγμάτων, και στην πρόληψη και τη διαχείριση της βίας μεταξύ άλλα και σε βάρος τους (στην οποία περιλαμβάνεται και το επίσης έντονο τα τελευταία χρόνια ζήτημα την ενδοοικογενειακής βίας), ο Συνήγορος υποστηρίζει ότι είναι απόλυτα επιβεβλημένη η θωράκιση των δομών της εκπαίδευσης και η ενίσχυση των ενταξιακών θεσμών :
- με τη δημιουργία μικρότερων τμημάτων,
- τη διασφάλιση επαρκούς και έγκαιρης (από την αρχή της χρονιάς) κάλυψης των αναγκών του συνόλου των μαθητών που χρήζουν και δικαιούνται παράλληλη στήριξη,
- τη λειτουργία τάξεων υποδοχής και τμημάτων, ένταξης,
- την έγκαιρη πλήρη στελέχωση όλων των σχολικών μονάδων με εκπαιδευτικούς όλων των ειδικοτήτων,
- τη διασφάλιση της παρουσίας εξειδικευμένων επαγγελματιών (ψυχολόγου, κοινωνικού λειτουργού) σε κάθε σχολική μονάδα της χώρας σε καθημερινή βάση κ.ά.
▪️ Ειδικότερα σε ό,τι αφορά τις μαθησιακές και άλλες ανάγκες των μαθητών κάθε τάξης, προφανώς στη βάση αξιολόγησης της ανάγκης ομαλής λειτουργίας της τάξης και απρόσκοπτης υλοποίησης του εκπαιδευτικού έργου, ορίστηκε με ρητό και απόλυτο καταρχήν τρόπο ότι - ανάλογα με το είδος της διάγνωσης - ο αριθμός των παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή ειδικές μαθησιακές δυσκολίες (όπως δυσλεξία, δυσγραφία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία, δυσορθογραφία) δεν μπορεί να είναι ανώτερος του ενός (1) ή των τεσσάρων (4) αντίστοιχα ανά τμήμα.
Υπαναχώρηση από την απόλυτη αυτή πρόβλεψη αποτελεί η διάταξη του αμέσως επόμενου εδαφίου κάθε παραγράφου, σύμφωνα με την οποία είναι δυνατή τελικά η παρουσία στο ίδιο τμήμα μεγαλύτερου αριθμού μαθητών/τριών με τις παραπάνω διαγνώσεις π.χ. μαθητών/τριών που χρήζουν παράλληλης στήριξης εφόσον, ωστόσο, μειωθεί αντίστοιχα ο συνολικός αριθμός των παιδιών, με στόχο την αντιστάθμιση της αναμενόμενης δυσκολίας.
▪️ Σύμφωνα με την περ. α’ της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 3699/2008 (Α’ 199), όπως ισχύει ορίζεται: «Ο αριθμός των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, που προβλέπονται στην παράγραφο 1 του άρθρου 3 και στην παράγραφο 2 του άρθρου 3, εκτός των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών, όπως δυσλεξία, δυσγραφία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία, δυσορθογραφία, δεν μπορεί να είναι ανώτερος του ενός (1) ανά τμήμα.
▪️ Αν ύστερα από την κατανομή των μαθητών σε τμήματα της ίδιας τάξης προκύπτει ότι ο αριθμός των μαθητών του προηγούμενου εδαφίου είναι ανώτερος του ενός (1), ο αριθμός των μαθητών του τμήματος μπορεί να μειώνεται και να υπολείπεται συνολικά κατά τρεις (3) μαθητές από το μέγιστο προβλεπόμενο από τις ισχύουσες διατάξεις αριθμό μαθητών ανά τμήμα».
Περαιτέρω, προβληματική αναδεικνύεται η ερμηνεία (η με αριθμ. πρωτ. Γ.7/80483/Δ1/15-7-2024 εγκύκλιος), σύμφωνα με την οποία δεν προβλέπεται μείωση του συνολικού αριθμού των μαθητών στα τμήματα - όχι μόνο στις περιπτώσεις που στο σχολείο λειτουργεί τμήμα ένταξης αλλά και - εφόσον υπάρχει παράλληλη στήριξη.
▪️ Η τελευταία αυτή οδηγία, η οποία μάλιστα διατυπώνεται με τρόπο που φαίνεται να μην αφήνει διακριτική ευχέρεια στο αρμόδιο όργανο, συνιστά εκ των πραγμάτων περαιτέρω υποβάθμιση, καθώς οδηγεί ερμηνευτικά σε εξίσωση της παράλληλης στήριξης με τη λειτουργία τμήματος ένταξης χωρίς σχετική πρόβλεψη στο νόμο.
🔘 Ένα ακόμα σοβαρό ζήτημα που προέκυψε στην πράξη, σε συνέχεια της προαναφερθείσας εγκυκλίου, αφορά την αιφνίδια ανατροπή της πραγματικότητας μαθητών/τριών που ήδη φοιτούσαν σε τμήματα, τα οποία συγχωνεύθηκαν, και θεωρήθηκαν υπεράριθμοι/ες λόγω της μη πρόβλεψης μεταβατικών ρυθμίσεων, όπως επιβάλλει η υπερνομοθετικής ισχύος υποχρέωση διασφάλισης του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού κατά τη λήψη αποφάσεων που το αφορούν (ΔΣΔΠ, άρ. 3 ν. 2101/1992) αλλά και οι αρχές της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικουμένου και της επιείκειας προς τον διοικούμενο.
▪️ Δεδομένου ότι - αντίθετα με τις προαναφερθείσες
διατάξεις και προβλέψεις - δεν περιλαμβάνεται στον νόμο εξαίρεση από τον κατώτατο ή ανώτατο αριθμό μαθητών γενικά, κατά την τρέχουσα χρονιά, μαθητές/τριες που συνέχιζαν τη φοίτησή τους στη σχολική μονάδα όπου είχαν εγγραφεί από ετών, κλήθηκαν να μετακινηθούν σε άλλο σχολείο, ενίοτε εκτός του τόπου διαμονής τους (λ.χ. σε άλλο χωριό), καθώς «περίσσευαν», ως υπεράριθμοι/ες.
▪️ Επομένως, στα παιδιά αυτά επιβλήθηκε - χωρίς δική τους ευθύνη - να αποχωριστούν τους συμμαθητές και το οικείο περιβάλλον του σχολείου και να μετακινηθούν σε ένα νέο περιβάλλον, ενώ οι γονείς κλήθηκαν σε αρκετές περιπτώσεις να εξεύρουν τρόπους για τη διασφάλιση της μετακίνησης στο πιο απομακρυσμένο σχολείο (λ.χ. μαθητές που υποχρεώνονται να μετεγγραφούν σε σχολική μονάδα εκτός του χωριού ή της γειτονιάς και ,συνεπώς, πλέον αδυνατούν να αποχωρούν μόνοι για να επιστρέψουν στις οικίες τους).
▪️ Αυτονόητο είναι ότι η επιβληθείσα αυτή ακούσια αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος κατά την διάρκεια της φοίτησης μαθητή/τριας βιώνεται ως τιμωρία και είναι ιδιαίτερα τραυματική, ενώ, όπως αναφέρθηκε ήδη, δεν λαμβάνει υπόψη το συμφέρον των παιδιών.
✔️ Αντίθετα με όσα φαίνεται να διαπιστώνονται στην πράξη και μάλιστα σύμφωνα με την τελευταία ακόμη πιο περιοριστική ερμηνεία μέσω της προαναφερθείσας εγκυκλίου, είναι επιβεβλημένη κατά τον Συνήγορο - έστω και στη βάση του ισχύοντος πλαισίου - η παροχή της δυνατότητας στις αρμόδιες Διευθύνσεις Εκπαίδευσης και αντίστοιχων οδηγιών προς αυτές, ώστε να εξετάζουν κάθε περίπτωση ξεχωριστά, με βάση τις εισηγήσεις των σχολείων ως προς τις πραγματικές ανάγκες και δυνατότητες κάθε σχολικής μονάδας και να αποφασίζουν με κριτήριο το βέλτιστο συμφέρον των εμπλεκόμενων παιδιών, όπως επιβάλλεται από τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (ΔΣΔΠ) όπως κυρώθηκε από τον υπερνομοθετικής ισχύος ν. 2101/92 :
• Τα Συμβαλλόμενα Κράτη υποχρεούνται να σέβονται τα δικαιώματα, που αναφέρονται στην ΔΣΔΠ και να τα εγγυώνται σε κάθε παιδί που υπάγεται στη δικαιοδοσία τους, χωρίς καμία διάκριση (άρθρο 2).
• Σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά, είτε αυτές λαμβάνονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς κοινωνικής προστασίας, είτε από τα δικαστήρια, τις διοικητικές αρχές ή από τα νομοθετικά όργανα, πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού (άρθρο 3).
🔶 Ευελιξία επιβάλλεται και σε περιπτώσεις τμημάτων, στα οποία ενδεχομένως υπάρχουν αυξημένες ανάγκες λόγω φοίτησης σε αυτά μαθητών/τριών με σοβαρές μαθησιακές ή άλλες δυσκολίες αλλά, και όταν μετά από συγχώνευση τμημάτων, προκύπτει υπεραριθμία.
▪️ Στις περιπτώσεις αυτές εκτιμάται ότι θα πρέπει να εξετάζεται η δυνατότητα διατήρησης των περισσότερων τμημάτων, εφόσον προσεγγίζουν τον αριθμό των 15 μαθητών ή της παραμονής υπεράριθμου/ης μαθητή/τριας στο ίδιο σχολείο όπου φοιτούσε και προηγουμένως, για λόγους επιείκειας, σεβασμού της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικουμένου και διασφάλισης του βέλτιστου συμφέροντός του/της και να μην εφαρμόζεται απαρέγκλιτα η παρ. 2 του άρθρου 7 του Π.Δ. 79/2017 (Α΄109), όπως ισχύει για τη δημιουργία τμημάτων στην Α’ τάξη στα επταθέσια και άνω Δημοτικά Σχολεία. Συγκεκριμένα ορίζεται ότι :
«Ο μέγιστος αριθμός μαθητών ανά τμήμα είναι είκοσι πέντε (25). Από επταθέσιο σχολείο και άνω ο ελάχιστος αριθμός των μαθητών δεν μπορεί να είναι μικρότερος από δέκα πέντε (15) ανά τμήμα», ακόμα κι αν υπάρχει διαθέσιμη αίθουσα στη σχολική μονάδα. {βλ. τις με αριθ. πρωτ. Φ6/21383/Δ1/28-2-2024 (ΑΔΑ: 98ΑΗ46ΝΚΠΔ-1ΡΛ) και με αριθ. πρωτ. Φ.7/50345/Δ1/16-5-2024 (ΑΔΑ: 6Α3246ΝΚΠΔ-ΟΜΥ) εγκυκλίους του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α}
📌 Με βάση τα παραπάνω, παρακαλούμε, κατά λόγο αρμοδιότητάς σας :
▪️ Να προβλεφθεί η αναγκαία ευελιξία, ως προς τον ελάχιστο αριθμό μαθητών/τριών για τη συγκρότηση τμήματος, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε σχολικής μονάδας (όπως ιδίως το μέγεθος της σχολικής αίθουσας) και να μην επιβάλλεται συγχώνευση τμήματος στις περιπτώσεις που, κατόπιν αυτής, μαθητές/τριες θα εμφανίζονται ως υπεράριθμοι, προκειμένου να μην υποχρεούνται σε μετεγγραφή.
▪️ Σε κάθε περίπτωση, να δίνεται η δυνατότητα στις σχολικές μονάδες συγκρότησης μικρότερων τμημάτων, όταν κρίνεται αναγκαίο, ώστε να αποτρέπεται η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού παιδιών με αναπηρία ή/και Ε.Ε.Α αλλά και ο εξαναγκασμός παιδιών στην πορεία της φοίτησής τους σε αλλαγή σχολείου λόγω αύξησης των διαγνώσεων, που μπορεί να επέλθει ακόμα και κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
▪️ Υπογραμμίζεται εκ νέου από την Αρχή η ανάγκη επαρκούς και σταθερής κάλυψης των αναγκών παράλληλης στήριξης των μαθητών/τριών για τους οποίους υπάρχουν εγκεκριμένα αιτήματα από την αρχή της σχολικής χρονιάς.
Αναγκαία είναι, στο πλαίσιο αυτό, η τοποθέτηση περισσότερων του ενός εκπαιδευτικών παράλληλης στήριξης ανά τμήμα, όταν αυτό επιβάλλεται από τον αριθμό των ενδιαφερόμενων μαθητών/τριών και το είδος και τη βαρύτητα των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών/αναπηρίας τους ή ενδείκνυται η παροχή σε κάποιους εξ αυτών αποκλειστικής παράλληλης στήριξης βάσει των διαγνώσεων τους και των σχετικών εισηγήσεων των οικείων ΚΕΔΑΣΥ.
