18/08/2026
ഭാഗം : 1
ഇസ്ലാമിക മാനവികത മതനിരപേക്ഷ മാനവികതയെക്കാൾ കരുത്തുറ്റ ദർശനം
മരുഭൂമിയിൽ വഴിതെറ്റിയ ഒരു യാത്രികനെ സങ്കൽപിക്കുക. അയാളുടെ കയ്യിൽ രണ്ട് ഉപകരണങ്ങളുണ്ട് — ഒന്ന് നക്ഷത്രങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വഴി കാണിക്കുന്ന ഒരു പുരാതന കോമ്പസ്; മറ്റൊന്ന് സ്വയം തിരുത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ആധുനിക ഉപകരണം (അതിന്റെ സൂചി കാറ്റിനനുസരിച്ച് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു). മനുഷ്യൻ എന്നും ഈ അവസ്ഥയിലാണ്.
"ഞാൻ ആരാണ്?", "എന്തിനാണ് ഞാൻ ജീവിക്കുന്നത്?", "എന്റെ വേദനകൾക്ക് അർത്ഥമുണ്ടോ?", "മരണശേഷം എന്ത്?" എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ ഓരോ തലമുറയും പുതുതായി ചോദിക്കുന്നു. ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയും സാമ്പത്തിക അഭിവൃദ്ധിയും ഈ ചോദ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കിയിട്ടില്ല; മറിച്ച്, ഏകാന്തതയുടെയും മാനസികാരോഗ്യ പ്രതിസന്ധിയുടെയും കണക്കുകൾ ലോകമെമ്പാടും വർധിക്കുന്ന ഈ കാലത്ത്, ഈ ചോദ്യങ്ങൾ കൂടുതൽ മൂർച്ചയോടെ തിരിച്ചുവരികയാണ്.
ഈ അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകാൻ മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ പല ദർശനങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. ആധുനിക ലോകത്ത് ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള രണ്ട് ധാരകളാണ് മതനിരപേക്ഷ മാനവികതയും (Secular Humanism) ഇസ്ലാമിക മാനവികതയും (Islamic Humanism).
മതനിരപേക്ഷ മാനവികത ദൈവത്തെയോ വെളിപാടിനെയോ ആശ്രയിക്കാതെ, മനുഷ്യന്റെ യുക്തിയിലും അനുഭവത്തിലും അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി മൂല്യങ്ങൾ കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസ്, യുവാൽ നോവ ഹരാരി, ആൽബേർ കമ്യൂ, ഴാങ് പോൾ സാർത്ര് തുടങ്ങിയവർ ഈ ധാരയുടെ ആധുനിക വക്താക്കളാണ്.
ഇസ്ലാമിക മാനവികതയാകട്ടെ, മനുഷ്യന്റെ മഹത്വവും ധാർമികതയും ജീവിതലക്ഷ്യവും ദൈവിക വെളിപാടിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്ന് വാദിക്കുന്നു — യുക്തിയെ നിരാകരിക്കാതെ തന്നെ. ഇസ്മാഈൽ റാജി അൽ-ഫാറൂഖിയും സയ്യിദ് നഖീബ് അൽ-അത്താസും ഫസ്‌ലുർ റഹ്‌മാനും ഈ ധാരയുടെ ആധുനിക പണ്ഡിതന്മാരാണ്. ഇവർ ഓരോരുത്തരും വ്യത്യസ്ത രീതികളിൽ, ഇസ്ലാമിക ജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തെ ആധുനിക ലോകവുമായി സംവദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചവരാണ്.
മനുഷ്യാസ്തിത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് — മഹത്വം, ലക്ഷ്യം, ധാർമികത, ദുഃഖം, ദാനശീലം, സാമൂഹികജീവിതം എന്നിവയ്ക്ക് — ഇസ്ലാമിക മാനവികത നൽകുന്ന ഉത്തരങ്ങൾ കൂടുതൽ സ്ഥിരതയുള്ളതും ആഴമുള്ളതും പ്രായോഗികവുമാണ് എന്നാണ് ഈ ലേഖനം വാദിക്കുന്നത്. ഇത് ഒരു മതപരമായ പ്രഘോഷണമല്ല; മറിച്ച്, ദാർശനികവും സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരവുമായ ഒരു താരതമ്യ വിശകലനമാണ്. ചരിത്രത്തിലെ ചിന്തകന്മാരെയും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളെയും കൂട്ടുപിടിച്ചാണ് ഈ വാദം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്. പത്ത് വ്യത്യസ്ത മണ്ഡലങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയി, ഒടുവിൽ ഈ വാദത്തിനെതിരായ ന്യായമായ വിമർശനങ്ങളും ഈ ലേഖനം സത്യസന്ധമായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു — കാരണം, ഏതൊരു ബൗദ്ധിക സത്യാന്വേഷണവും അതിന്റെ എതിർവാദങ്ങളെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല, മറിച്ച് അവയെ അഭിമുഖീകരിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.
കേരളത്തിന്റെ സ്വന്തം ചരിത്രം തന്നെ ഈ ചർച്ചയ്ക്ക് സവിശേഷമായ ഒരു പശ്ചാത്തലം നൽകുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് അറബ് വ്യാപാരികൾ കോഴിക്കോടും പൊന്നാനിയിലും എത്തിയപ്പോൾ, സാമൂതിരിയുടെ ബഹുമത സഹിഷ്ണുതയുള്ള ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ഇസ്ലാമിക മൂല്യങ്ങളും പ്രാദേശിക സംസ്‌കാരവും കൂടിച്ചേർന്ന് ഒരു തനത് മാപ്പിള പാരമ്പര്യം രൂപപ്പെട്ടു — വ്യാപാരവും വിദ്യാഭ്യാസവും സാമൂഹികസൗഹാർദവും ഒരുമിച്ച് വളർന്ന ഒരു ചരിത്രമാതൃക. ഈ പ്രാദേശിക ചരിത്രം തന്നെ, ഈ ലേഖനത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന പല സൈദ്ധാന്തിക വാദങ്ങളുടെയും ഒരു ചെറിയ പ്രായോഗിക പ്രതിഫലനമാണ്.
മനുഷ്യമഹത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം: ഉരുക്കിൽ കൊത്തിയ ലിഖിതമോ, മണലിൽ വരച്ച രേഖയോ?
എല്ലാ ധാർമികചിന്തയുടെയും അടിത്തറ ഒരു ചോദ്യമാണ്: മനുഷ്യന് മഹത്വമുണ്ടെന്ന് നാം പറയുമ്പോൾ, ആ മഹത്വം എവിടെനിന്നാണ് വരുന്നത്?
മതനിരപേക്ഷ മാനവികത ഈ മഹത്വത്തെ മനുഷ്യന്റെ യുക്തിശക്തിയിലോ, വേദനയും സന്തോഷവും അനുഭവിക്കാനുള്ള കഴിവിലോ (sentience), അല്ലെങ്കിൽ സാമൂഹിക സമവായത്തിലോ (social consensus) പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം അളവിൽ വ്യത്യാസപ്പെടുന്ന ഗുണങ്ങളാണ് — ഒരു ശിശുവിനും, ഗാഢനിദ്രയിലുള്ള ഒരാൾക്കും, കടുത്ത മറവിരോഗം ബാധിച്ച ഒരു വൃദ്ധനും എത്രത്തോളം "യുക്തി" ഉണ്ട്? ഈ മാനദണ്ഡങ്ങൾ വെച്ചാൽ, ചരിത്രത്തിൽ പലപ്പോഴും സംഭവിച്ചതുപോലെ, അധികാരമുള്ളവർക്ക് ചില വിഭാഗങ്ങളെ "പൂർണമനുഷ്യരല്ല" എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാൻ എളുപ്പമാണ്. അമേരിക്കയിലെ അടിമത്തകാലത്ത് കറുത്തവർഗക്കാരെ താഴ്ന്നവരായി മാത്രം കണക്കാക്കിയ ഭരണഘടനാ വ്യവസ്ഥ, ഈ ആപത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഒരു ദൃഷ്ടാന്തമാണ് — മനുഷ്യമഹത്വത്തിന്റെ അളവ് ഭരണകൂടത്തിന് പുനർനിർവചിക്കാവുന്ന ഒന്നായി മാറിയാൽ എന്ത് സംഭവിക്കും എന്നതിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ്. ഇത് മണലിൽ വരച്ച ഒരു രേഖ പോലെയാണ് — തിരമാല വന്നാൽ മായും, കാറ്റ് വീശിയാൽ മാറും.
ഇസ്ലാമിക മാനവികത ഈ പ്രശ്‌നത്തെ വേരോടെ പരിഹരിക്കുന്നു. മനുഷ്യമഹത്വം ഇവിടെ ഒരു ചർച്ചാവിഷയമല്ല, മറിച്ച് ദൈവം തന്നെ പ്രഖ്യാപിച്ച ഒരു അലംഘനീയമായ വസ്തുതയാണ്: "നിശ്ചയമായും ആദംസന്തതികളെ നാം ആദരിച്ചിരിക്കുന്നു" (ഖുർആൻ 17:70).
ഈ ആദരവ് ഒരാളുടെ ഉൽപാദനക്ഷമതയോ ബുദ്ധിശക്തിയോ ഭൂരിപക്ഷാഭിപ്രായമോ അനുസരിച്ച് ഏറിയും കുറഞ്ഞുമിരിക്കുന്ന ഒന്നല്ല — അത് ഉരുക്കിൽ കൊത്തിയ ലിഖിതം പോലെയാണ്, മാറ്റമില്ലാത്തത്. ഒരു നവജാതശിശുവിനും, ഒരു അസുഖബാധിതനും, ഒരു തടവുപുള്ളിക്കും, ഒരു ചക്രവർത്തിക്കും ഒരേ അളവിലുള്ള ആദരവാണ് ഈ ചട്ടക്കൂട് നൽകുന്നത് — കാരണം ആ ആദരവ് അവരുടെ പ്രവൃത്തിയിലല്ല, മറിച്ച് അവരുടെ അസ്തിത്വത്തിൽ തന്നെയാണ് വേരൂന്നിയിരിക്കുന്നത്.
'ഖിലാഫത്ത്' (പ്രാതിനിധ്യം) എന്ന സങ്കൽപം ഓരോ മനുഷ്യനെയും ഭൂമിയിൽ ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി അവരോധിക്കുന്നു: "ഞാൻ ഭൂമിയിൽ ഒരു പ്രതിനിധിയെ നിശ്ചയിക്കാൻ പോകുന്നു" (ഖുർആൻ 2:30). ഇത് അന്ധമായ പ്രകൃതിനിർദ്ധാരണത്തിന്റെ ആകസ്മിക ഫലമല്ല; മറിച്ച്, മനഃപൂർവം നൽകപ്പെട്ട ഒരു പ്രാപഞ്ചിക പദവിയാണ്. ആകാശങ്ങളും ഭൂമിയും പർവതങ്ങളും വഹിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ച ആ "അമാനത്ത്" (ഉത്തരവാദിത്വം) മനുഷ്യൻ മാത്രം ഏറ്റെടുത്തു എന്ന ഖുർആനിക വിവരണം (33:72) ഈ പ്രത്യേകതയെ ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുന്നു. ഒരു രാജാവ് തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട സേവകനെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ താക്കോൽ ഏൽപിക്കുന്നത് പോലെയാണിത് — ആ താക്കോൽ ഏൽപിക്കപ്പെട്ടു എന്നത് തന്നെ ഒരു ബഹുമതിയാണ്, അതേസമയം ഒരു ഉത്തരവാദിത്വവുമാണ്.
കൂടാതെ, "ഫിത്‌റ" എന്ന ആശയം — മനുഷ്യമനസ്സിൽ അന്തർലീനമായ ധാർമികബോധം — ഒരു അന്തർനിർമിത കോമ്പസ് പോലെയാണ്, അത് നന്മയിലേക്കും സത്യത്തിലേക്കും സ്വാഭാവികമായി ചൂണ്ടിനിൽക്കുന്നു. "ദൈവം മനുഷ്യരെ സൃഷ്ടിച്ച പ്രകൃതം... ദൈവത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപ്പിന് മാറ്റമില്ല" (ഖുർആൻ 30:30) എന്ന വചനം, മനുഷ്യൻ ജനിക്കുമ്പോൾ ഒരു "ശൂന്യപത്രം" (blank slate) ആണെന്ന നിലപാടിനെയും, മനുഷ്യപ്രകൃതി പൂർണമായും ദുഷിച്ചതാണെന്ന നിലപാടിനെയും ഒരുപോലെ നിരാകരിക്കുന്നു. ഓരോ ആത്മാവും "ഞാൻ നിങ്ങളുടെ റബ്ബല്ലയോ?" എന്ന ചോദ്യത്തിന് "അതെ" എന്ന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ആദിമ ഉടമ്പടിയാണ് (ഖുർആൻ 7:172) ഈ അന്തർലീന ബോധത്തിന്റെ മെറ്റാഫിസിക്കൽ വേര്. ഒരു കാന്തസൂചി എത്ര കറക്കിയാലും ഒടുവിൽ വടക്കോട്ട് തന്നെ തിരിച്ചുവരുന്നത് പോലെ, മനുഷ്യമനസ്സ് എത്ര വഴിതെറ്റിയാലും, അതിന്റെ ആഴത്തിൽ ഒരു ധാർമിക ദിശാബോധം ബാക്കിനിൽക്കുന്നു എന്നാണ് ഈ സങ്കൽപം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ഈ ചർച്ച കേവലം സൈദ്ധാന്തികമല്ല എന്നതിന് ആധുനിക ബയോഎത്തിക്‌സ് (bioethics) മേഖലയിലെ ചർച്ചകൾ തെളിവാണ്. ഗർഭസ്ഥശിശുവിന്റെ പദവി, ജീവിതാന്ത്യ പരിചരണം, മസ്തിഷ്‌കമരണം സംഭവിച്ചവരുടെ അവകാശങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക ധാർമിക സംവാദങ്ങളിൽ, "ഈ വ്യക്തിക്ക് എപ്പോൾ മുതൽ, എത്രത്തോളം മഹത്വമുണ്ട്?" എന്ന ചോദ്യം വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്നുവരുന്നു. അളവുപരമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ (ബോധം, യുക്തി, സ്വയംബോധം) ഉപയോഗിക്കുന്ന ചട്ടക്കൂടുകൾ ഈ അതിർവരമ്പുകൾ വരയ്ക്കുന്നതിൽ നിരന്തരം കുഴങ്ങുന്നു — എന്നാൽ അസ്തിത്വത്തിൽ തന്നെ അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു മഹത്വസങ്കൽപത്തിന് ഈ പ്രശ്‌നം ഉദിക്കുന്നതേയില്ല. കാരണം, ആ മഹത്വം ഒരു ഗുണത്തിന്റെ അളവിനെയല്ല, മറിച്ച് വ്യക്തിയുടെ അസ്തിത്വത്തെത്തന്നെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്.
വൈകല്യമുള്ളവരോടും വൃദ്ധരോടും സമൂഹം എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു എന്നത് ഈ ദാർശനിക വ്യത്യാസത്തിന്റെ ഒരു പ്രായോഗിക പരീക്ഷണശാലയാണ്. ഉൽപാദനക്ഷമതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു മൂല്യസങ്കൽപം, ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തവരെ അവഗണിക്കാനുള്ള ഒരു നിശബ്ദ യുക്തി നൽകുന്നു — എന്നാൽ ജന്മസിദ്ധമായ, മാറ്റമില്ലാത്ത മഹത്വം എന്ന സങ്കൽപം, ഒരു തളർവാതരോഗിക്കും ഒരു കായികതാരത്തിനും ഒരേ ആദരവ് അർഹിക്കുന്നു എന്ന് നിരുപാധികം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ അന്ധരും അംഗവൈകല്യമുള്ളവരും പണ്ഡിതന്മാരും ഖാദിമാരും (ന്യായാധിപന്മാർ) ആയി ഉയർന്നുവന്നതിന്റെ നിരവധി ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുണ്ട് — ഇത് ആകസ്മികമല്ല, മറിച്ച് മഹത്വം കഴിവിനെയല്ല, മറിച്ച് അസ്തിത്വത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു എന്ന അടിസ്ഥാന വിശ്വാസത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പരിണിതഫലമാണ്.
ജീവിതലക്ഷ്യം: കണ്ടെത്തുന്നതോ, സ്വയം ചമയ്ക്കുന്നതോ?
ഒരു നാടകത്തിലെ നടനെ സങ്കൽപിക്കുക. ഒരാൾക്ക് ഒരു തിരക്കഥയുണ്ട്, അയാൾ അതിലെ കഥാപാത്രത്തെ അഭിനയിക്കുന്നു — ആ വേഷത്തിന് ഒരു അർത്ഥവും തുടർച്ചയുമുണ്ട്, നാടകം കഴിഞ്ഞാലും ആ കഥ ബാക്കിനിൽക്കും. മറ്റൊരാൾക്ക് തിരക്കഥയില്ല, വേദിയിൽ കയറി എന്തെങ്കിലും അഭിനയിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കണം (കാരണം കാണികൾ കാത്തിരിക്കുന്നു) — തിരശ്ശീല വീഴുന്നതോടെ ആ വേഷം എന്നെന്നേക്കുമായി മാഞ്ഞുപോകും. ഇത് രണ്ട് ദർശനങ്ങളും ജീവിതലക്ഷ്യത്തെ എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നതിന്റെ ഉപമയാണ്.
ബർട്രന്റ് റസ്സൽ, ആൽബേർ കമ്യൂ, ഴാങ് പോൾ സാർത്ര്, യുവാൽ ഹരാരി, റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസ്, അലക്‌സ് റോസൻബർഗ് എന്നിവരെല്ലാം ഒരു കാര്യത്തിൽ യോജിക്കുന്നു: പ്രകൃതിവാദപരമായ ഒരു പ്രപഞ്ചത്തിൽ അന്തർലീനമായ ഒരു ലക്ഷ്യമോ ദിശയോ ഇല്ല. അതിനാൽ അർത്ഥം ഓരോ വ്യക്തിയും സ്വയം നിർമിക്കേണ്ട ഒന്നാണ് — അതും ആ വ്യക്തിയോടൊപ്പം തന്നെ മരിച്ചുപോകും. ഇത് മണൽക്കൂനയിൽ കൊട്ടാരം പണിയുന്നത് പോലെയാണ് — എത്ര മനോഹരമായി പണിതാലും, തിരയടിക്കുമ്പോൾ അത് ഒലിച്ചുപോകും. സ്വയം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ലക്ഷ്യം മാനസികമായി അതീവ ക്ഷീണകരവും ഘടനാപരമായി ദുർബലവുമാണ്; അത് നിർമിച്ച വ്യക്തിയെക്കാൾ അധികകാലം നിലനിൽക്കില്ല, മറ്റാരെയും ബന്ധിക്കുകയുമില്ല. ഒരു തലമുറ കഷ്ടപ്പെട്ട് കെട്ടിപ്പടുത്ത "അർത്ഥം" അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് കൈമാറാൻ കഴിയാത്ത ഒരു സ്വകാര്യ സ്വത്ത് മാത്രമായി ചുരുങ്ങുന്നു.
ഇസ്ലാമിക മാനവികത ജീവിതലക്ഷ്യത്തെ ഒരു കണ്ടെത്തലായി (discovery) അവതരിപ്പിക്കുന്നു, ഒരു അതിജീവനതന്ത്രമായിട്ടല്ല (coping strategy). മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത് ദൈവത്തെ അറിയാനും സേവിക്കാനും ആരാധിക്കാനുമാണ് (ഖുർആൻ 51:56) — ഈ ലക്ഷ്യം ഏതൊരു വ്യക്തിജീവിതത്തിനും മുമ്പേയുള്ളതും അതിനുശേഷവും തുടരുന്നതുമാണ്.
ഇവിടെ സാധാരണ ജോലിയും കുടുംബജീവിതവും ശാസ്ത്രീയാന്വേഷണവുമെല്ലാം "ഇബാദത്ത്" (വിശാലാർത്ഥത്തിൽ ആരാധന) ആയി മാറുന്നു — "എന്റെ നമസ്‌കാരവും ബലിയും ജീവിതവും മരണവുമെല്ലാം ലോകരക്ഷിതാവായ ദൈവത്തിന് വേണ്ടിയാണ്" (ഖുർആൻ 6:162) എന്ന വചനം ഈ ദർശനത്തെ സംഗ്രഹിക്കുന്നു. ഒരു കർഷകൻ വിത്ത് വിതയ്ക്കുന്നത് വെറും ഉപജീവനത്തിനല്ല, മറിച്ച് ഭൂമിയിലെ തന്റെ ട്രസ്റ്റിഷിപ്പ് നിറവേറ്റലാണ് എന്ന് വിശ്വസിക്കുമ്പോൾ, ആ പ്രവൃത്തിക്ക് സ്വകാര്യമായ ഒരു പദ്ധതി എന്നതിലുപരി പ്രാപഞ്ചികമായ ഒരു മാനം കൈവരുന്നു. ഒരു അമ്മ കുഞ്ഞിനെ പോറ്റുന്നതും, ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ലബോറട്ടറിയിൽ ഗവേഷണം നടത്തുന്നതും, ഒരു തൊഴിലാളി ദിവസവേതനത്തിന് ജോലി ചെയ്യുന്നതും — എല്ലാം ഒരേ പ്രാപഞ്ചിക നാടകത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത രംഗങ്ങളായി മാറുന്നു; ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ അർത്ഥവും തുടർച്ചയുമുണ്ട്.
ഈ വീക്ഷണത്തിന്റെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യാഘാതം ചെറുതല്ല. "ലോഗോതെറാപ്പി" (logotherapy) എന്ന ചികിത്സാരീതി വികസിപ്പിച്ച വിക്ടർ ഫ്രാങ്കിൾ, നാസി തടങ്കൽപ്പാളയത്തിലെ തന്റെ അനുഭവങ്ങളിൽനിന്ന് മനസ്സിലാക്കിയത്, ജീവിതത്തിൽ ഒരു ലക്ഷ്യമുണ്ടെന്ന ബോധ്യമുള്ളവർ കടുത്ത കഷ്ടപ്പാടുകൾക്കിടയിലും ലക്ഷ്യബോധമില്ലാത്തവരെക്കാൾ കൂടുതൽ മാനസികമായി പിടിച്ചുനിന്നു എന്നാണ്. ഒരു ബാഹ്യമായ, വസ്തുനിഷ്ഠമായ ലക്ഷ്യബോധം — അത് സ്വയം കണ്ടെത്തുന്നതാണെന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ — മനുഷ്യമനസ്സിന് നൽകുന്ന കരുത്ത്, കേവലം സ്വയം ചമച്ച ഒരു കഥയ്ക്ക് നൽകാൻ കഴിയാത്തതാണ് എന്ന നിരീക്ഷണം ഇസ്ലാമിക മാനവികതയുടെ ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.
(തുടരും )
Green Valley Academy, Manjeri
Intifada
