18/05/2026
एआय आधारित “स्मार्ट क्रॉप वॉटर अॅनालायझर”ला डिझाईन पेटंट नोंदणी
ढाकणे इंजीनियरिंग कॉलेजच्या प्राध्यापकांची राष्ट्रीय पातळीवर झेप; स्मार्ट शेतीसाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल
प्रतिनिधी | संगमनेर
ग्रामीण भागातील शेतीसमोरील पाणीटंचाई, हवामान बदल आणि वाढत्या उत्पादन खर्चाच्या समस्यांवर तंत्रज्ञानाधारित उपाय शोधण्याच्या दिशेने संगमनेरमधील प्राध्यापकांनी उल्लेखनीय यश संपादन केले आहे. केदारेश्वर ग्रामीण विकास प्रतिष्ठान, संगमनेर संचलित समाजभूषण एकनाथराव ढाकणे कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंगच्या संगणक अभियांत्रिकी departmentातील प्राध्यापकांच्या संशोधन टीमने विकसित केलेल्या “Smart Crop Water Analyzer” या अभिनव प्रणालीला भारत सरकारच्या The Patent Office, Government of India कडून अधिकृत डिझाईन नोंदणी प्रमाणपत्र प्राप्त झाले आहे.
ही उपलब्धी केवळ संस्थेसाठीच नव्हे तर ग्रामीण भागातील तंत्रज्ञानाधारित शिक्षण, संशोधन आणि आधुनिक कृषी विकासासाठी अभिमानाची बाब मानली जात आहे.
या संशोधन प्रकल्पामध्ये महाविद्यालयातील प्राध्यापक
श्री. Shrikant Eknath Dhakane, श्री. Mahesh Shaharam Markad, श्री. Sandeep Arjun Borale, श्री. Omkar Suresh Deshmukh, कु. Shraddha Suresh Deshmukh आणि डॉ. Sangita Vilas Pawar
यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.
---
स्मार्ट शेतीकडे महत्त्वाचे पाऊल
भारतासारख्या कृषिप्रधान देशात शेतीसाठी पाणी हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. मात्र अनियमित पाऊस, हवामान बदल, भूजल पातळीत होणारी घट आणि पारंपरिक सिंचन पद्धतींमुळे पाण्याचा मोठ्या प्रमाणात अपव्यय होत आहे. या पार्श्वभूमीवर विकसित करण्यात आलेली “Smart Crop Water Analyzer” प्रणाली ही कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), मशीन Learning आणि IoT सेन्सर तंत्रज्ञानावर आधारित आहे.
ही प्रणाली मातीतील ओलावा, pH मूल्य, पोषकतत्त्वे, तापमान, आर्द्रता, पर्जन्यमान आणि हवामानातील बदल यांचा रिअल-टाइम डेटा गोळा करते. त्यानंतर AI आधारित विश्लेषणाद्वारे कोणत्या पिकाला किती आणि केव्हा पाणी द्यावे याबाबत शेतकऱ्यांना अचूक सूचना देते. त्यामुळे पाण्याची बचत, उत्पादनवाढ आणि शाश्वत शेतीस चालना मिळणार आहे.
---
संशोधनाची प्रमुख वैशिष्ट्ये
IoT आधारित माती व हवामान सेन्सर प्रणाली
पीकनिहाय सिंचन व्यवस्थापन
Machine Learning आधारित निर्णय प्रणाली
मोबाईल अॅपद्वारे सूचना व अलर्ट
क्लाउड स्टोरेज व डेटा विश्लेषण सुविधा
सौरऊर्जेवर चालणारी कमी वीज वापरणारी प्रणाली
हवामान बदलानुसार स्वयंचलित सिंचन शिफारसी
---
आर्थिक, सामाजिक आणि शैक्षणिक परिणाम
तज्ज्ञांच्या मते, या तंत्रज्ञानामुळे शेतकऱ्यांचा पाण्यावरील खर्च कमी होऊन उत्पादनक्षमता वाढण्यास मदत होईल. विशेषतः दुष्काळग्रस्त आणि कमी पाण्याच्या भागांमध्ये हे तंत्रज्ञान प्रभावी ठरू शकते. ग्रामीण भागातील युवकांना संशोधन आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात प्रेरणा मिळून रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
ग्रामीण भागातील अभियांत्रिकी महाविद्यालयातील प्राध्यापकांनी राष्ट्रीय स्तरावर पेटंट नोंदणी मिळवणे ही मोठी शैक्षणिक उपलब्धी मानली जात आहे. विद्यार्थ्यांमध्ये संशोधन वृत्ती, नवोपक्रम आणि स्टार्टअप संस्कृती विकसित करण्यासाठी या प्रकल्पाची महत्त्वपूर्ण भूमिका राहणार आहे.
---
मान्यवरांकडून कौतुक
या यशाबद्दल केदारेश्वर ग्रामीण विकास प्रतिष्ठानचे संस्थापक अध्यक्ष डॉ. एकनाथराव ढाकणे, इंजिनिअरिंग कॉलेजचे प्राचार्य डॉ. अंबादास डोंगरे, MBA-MCA कॉलेजचे प्राचार्य डॉ. रियाज खान आत्तार, समर्थ औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेचे प्राचार्य संतोष आंधळे तसेच विविध सामाजिक, शैक्षणिक आणि कृषी क्षेत्रातील मान्यवरांनी संशोधन टीमचे अभिनंदन केले.
मान्यवरांनी सांगितले की, ग्रामीण भागातील प्राध्यापकांनी विकसित केलेले हे तंत्रज्ञान भविष्यात भारतीय शेतीसाठी दिशादर्शक ठरेल आणि “आत्मनिर्भर भारत”, “डिजिटल इंडिया” व “स्मार्ट अॅग्रीकल्चर” संकल्पनांना बळकटी देईल.
🌱💧🚜
