17/12/2025
ပုပ္ပားတောင်မကြီးရဲ့ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာအတ္ထုပ္ပတ္တိ
ပုပ္ပားတောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း မီးတောင်ကွင်း (Central Volcanic Province) ရဲ့ ရှေးအကျဆုံး မီးတောင်တစ်လုံး ဖြစ်ပြီး၊ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ သိန်းချီကတည်းက မြေကြီးထဲက စွမ်းအင်တွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ သူ့ရဲ့ဖြစ်တည်မှုဟာ အိန္ဒိယ-ဩစတြေးလျ ကျောက်ချပ်လွှာ က ယူရေးရှား ကျောက်ချပ်လွှာ အောက်ကို တဖြည်းဖြည်း လျှောဝင်သွားတဲ့ (subduction) ကြီးမားတဲ့ ဘူမိဗေဒဖြစ်စဉ်နဲ့ တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေပါတယ်။
၁။ မီးတောင်မပေါက်ကွဲမီ အခြေအနေ (တည်ရှိရာ မြေလွှာ)
ပုပ္ပားတောင်မကြီး ဖြစ်တည်မလာ
သေးခင် အချိန်တုန်းက ဒီဒေသဟာ အခု မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဒေသများလိုပဲ တတိယကပ် (Tertiary) ခေတ် က ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ သာမန် အနည်ကျကျောက်များ (Sedimentary Rocks) တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ မြေမျက်နှာပြင်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဓိကကျောက်အမျိုးအစားများ
သဲကျောက် (Sandstone)
ရွှံ့ကျောက် (Shale)ရွှံ့စေးမြေ
(Clays)အဲ့ဒီအချိန်တုန်းက မီးတောင်ရဲ့အတွင်းပိုင်းကချော်ရည်တွေဟာ ဒီအနည်ကျကျောက်လွှာတွေကို ထိုးဖောက်ပြီး အပေါ်ကို တက်လာဖို့အတွက် လမ်းကြောင်းရှာနေခဲ့ရတာပါ။ ဒီအနည်ကျကျောက်လွှာတွေဟာ ပုပ္ပားတောင်ရဲ့ အုတ်မြစ် သဖွယ်ဖြစ်ပြီး၊ မီးတောင်ရှင်သန်လာတဲ့အခါ ၎င်းအပေါ်မှာ ထပ်ဆင့်တည်ရှိခဲ့တာပါ။
၂။ ပေါက်ကွဲဆဲကာလ ဘူမိဗေဒ
ပုပ္ပားတောင်ရဲ့ ပေါက်ကွဲမှုသမိုင်းဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၇၀,၀၀၀ ခန့် က စတင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံး သိသိသာသာ ပေါက်ကွဲမှုကတော့ နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့် က ဖြစ်တယ်လို့ ဘူမိဗေဒပညာရှင်တွေက ခန့်မှန်းကြပါတယ်။ ပေါက်ကွဲပုံက အလွန်ပြင်းထန်ပြီး၊ မြေပြင်တစ်ခုလုံးကို တုန်ခါသွားစေခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
မီးတောင်အမျိုးအစား
ပုပ္ပားတောင်ဟာ စထရာတိုမီးတောင် (Stratovolcano) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ချော်ရည်စီးကြောင်းတွေ၊ မီးတောင်ပြာတွေနဲ့ အပျက်အစီးတွေ အလွှာလိုက် အထပ်ထပ် စုပုံပြီး အချွန်ပုံစံ တောင်ကြီးအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့တာပါ။
ကယ်လ်ဒရာ ပေါက်ကွဲမှု
အထူးခြားဆုံးနဲ့ အကြီးမားဆုံး ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခုကြောင့် တောင်ထိပ်ပိုင်း ပြိုကျသွားပြီး ကယ်လ်ဒရာ (Caldera) လို့ခေါ်တဲ့ အချင်း ၅ ကီလိုမီတာခန့်ရှိတဲ့ မီးတောင်ဝယ်ကျယ်ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့တယ်။
ပုပ္ပားရဲ့ ချော်ရည်ဖွဲ့စည်းမှုက Potassium-rich Volcanic Rocks အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး၊ သူတို့က ပိုမိုပြစ်ခဲ (viscous) တဲ့အတွက် ရိုးရိုးချော်ရည်စီးတာထက် ပိုမိုပြင်းထန်တဲ့ ပေါက်ကွဲမှု (explosive eruption) တွေကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။
၃။ ပေါက်ကွဲပြီးနောက် ဘူမိဗေဒ အခြေအနေ (လက်ရှိ အမွေအနှစ်)
ပေါက်ကွဲမှုတွေ အပြီးမှာတော့ ရာသီဥတုဒဏ်နဲ့ သဘာဝတရားရဲ့ တိုက်စားမှု (erosion) တွေကြောင့် ပုပ္ပားတောင်ကြီးဟာ လက်ရှိမြင်တွေ့နေရတဲ့ ပုံစံမျိုးကို ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါတယ်။
တောင်ကလပ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
ယခင်က တောင်ကြီးတစ်ခုလုံးရဲ့ မီးတောင် လည်ချောင်း (Volcanic Neck) နေရာမှာရှိတဲ့ မာကျောတဲ့ ဘဆော့လ်ထ် (Basalt) ကျောက်တုံးကြီးဟာ တိုက်စားခံရခြင်းကနေ မပျက်စီးဘဲ ကျန်ရှိခဲ့ရာကနေ အခု လက်ရှိ မြင်တွေ့နေရတဲ့ ပုပ္ပားတောင်ကလပ် အဖြစ် ခံ့ညားထည်ဝါစွာ တည်ရှိနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ရေပူစမ်းများ
ပုပ္ပားတောင်မကြီးရဲ့ အနီးတစ်ဝိုက်မှာ ရေပူစမ်းတွေ ရှိနေတာဟာ မီးတောင်အောက်ခြေမှာ ချော်ရည်အိမ်ဟောင်းက ကျန်ရှိနေသေးတဲ့ အပူဓာတ် (residual heat) တွေ ရှိနေသေးတယ်ဆိုတာကို ပြသနေပြီး၊ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု အနည်းငယ် ရှိနေသေးကြောင်း ညွှန်ပြနေပါတယ်။
ဘူမိဗေဒ အကျိုးဆက်များနှင့် သတ္တုများ
ပုပ္ပားတောင်မကြီးရဲ့ ဘူမိဗေဒသမိုင်းဟာ ဒေသခံတွေရဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝကိုပါ ဆက်စပ်သက်ရောက်နေပါတယ်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုက ထွက်လာတဲ့ ပစ္စည်းတွေဟာ ဒေသအတွက် အဖိုးတန်တဲ့ အရင်းအမြစ်တွေ ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။
၁။ မြေဆီလွှာနဲ့ စိုက်ပျိုးရေး
မီးတောင်မြေ (Volcanic Soil): မီးတောင်ပြာတွေနဲ့ အပျက်အစီးတွေဟာ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသအတွက် အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝတဲ့ (nutrient-rich) မြေဆီလွှာကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒီမြေဆီလွှာမှာ ပိုတက်စီယမ်၊ ဖော့စဖရပ် စတဲ့ အပင်အတွက် လိုအပ်တဲ့ ဓာတ်တွေ ပေါများစွာ ပါဝင်ပါတယ်။
ဒီလိုကောင်းမွန်တဲ့ မြေဆီလွှာကြောင့်ပဲ ပုပ္ပားဒေသဟာ သနပ်ခါး၊ သရက်သီး စတဲ့ စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တွေ အရည်အသွေး ကောင်းမွန်ပြီး နာမည်ကျော်ကြားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး ပိုဇိုလန်
(Pozzolan)
ပုပ္ပားတောင်မှ ထွက်ရှိတဲ့ မီးတောင်ပြာဟာ ပိုဇိုလန် လို့ခေါ်တဲ့ အရေးပါတဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ သူက ရေနဲ့ရောစပ်ရင် မာကျောမှုမရှိပေမယ့် ဘိလပ်မြေ နဲ့ ရောလိုက်ရင် ဓာတုဗေဒနည်းအရ ဓာတ်ပြုပြီး ပိုမိုမာကျောတဲ့ ကွန်ကရစ် ကို ထုတ်လုပ်နိုင်ပါတယ်။
အသုံးပြုပုံ
ပုပ္ပားဒေသမှ ပိုဇိုလန်ကို အသုံးပြုပြီး ထုတ်လုပ်တဲ့ ပိုဇိုလန်ဘိလပ်မြေ (Pozzolanic Cement) ဟာ ရေစိုခံနိုင်စွမ်း နဲ့ ဆားဓာတ်ခံနိုင်ရည် ပိုကောင်းတာကြောင့် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းမှာ အဖိုးတန်တဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်နေပါတယ်။
၃။ ရေအရင်းအမြစ်များ
ရေလှောင်ကျောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်း:
မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာက ထွက်လာတဲ့ မီးတောင်ကျောက်လွှာတွေဟာ ချွေးပေါက်ကျယ်ပြီး ရေစိမ့်ဝင်လွယ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် မိုးရေကို လွယ်လွယ်ကူကူ စုပ်ယူပြီး မြေအောက်ရေကို သိုလှောင်တဲ့ ရေလှောင်ကျောက်အဖြစ် (Aquifer) အလွန်ကောင်းမွန်စွာ ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ပါတယ်။
စိမ့်စမ်းရေများ-
ပုပ္ပားတောင်ခြေမှာ တွေ့ရတဲ့ စိမ့်စမ်းရေထွက်တွေဟာ ဒီလို မြေအောက်မှာ သိုလှောင်ထားတဲ့ ရေတွေပဲဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းလို ခြောက်သွေ့တဲ့ ဒေသမှာတောင် ရေဖူလုံစေတဲ့ အသက်သွေးကြော သဖွယ် ဖြစ်နေပါတယ်။
ပုပ္ပားတောင်ကြီးဟာ ဘူမိဗေဒရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရင် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ သမိုင်းဝင် အရေးပါတဲ့ သက်တမ်းရင့် စထရာတိုမီးတောင်ဟောင်း တစ်လုံး ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ပေါက်ကွဲမှုတွေကြောင့် ယနေ့ခေတ်မှာ တောင်ကလပ်လို ခမ်းနားတဲ့ သဘာဝအလှတရားကို အမွေပေးခဲ့သလို၊ ကောင်းမွန်တဲ့ မြေဆီလွှာ နဲ့ ရေအရင်းအမြစ် တွေကိုပါ ဖန်တီးပေးခဲ့တဲ့ မဟာသဘာဝ အရင်းအမြစ်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဗဟုသုတတွေတိုးပွားကြပါစေ။
