09/04/2026
ЭРТЭЧ МОНГОЛЧУУДЫН УУЛЗАЛТАНД ЗАХИРАЛ ДОКТОР Ч.БАЗАР УРИГДАН ИЛТГЭЛ ТАВЬЛАА
Эртэч монголчуудын 138 дахь уулзалтанд манай сургуулийн захирал, Доктор Ч.Базар зочноор уригдан “Эрэн сурвалжлах ба нийгмийн сэтгэл зүй” сэдвээр илтгэл тавьж сонирхолтой яриа өрнүүллээ.
“...Хүн төрөлхтний нийтлэг хүсэл, бас үнэт зүйл бол шударга ёс, итгэлцэл юм. Нийгэмд шударга ёс тогтоохын нэг тулгуур багана бол хэвлэл мэдээлэл. Энэ утгаараа ард иргэдийн татварын мөнгө буюу улсын төсөв мөнгийг эрх мэдэлтэн, албан тушаалтнууд хэр зөв зарцуулж байна вэ гэдгийн араас уйгагүй эрэн сурвалжлах, мөшгөх нь эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн нэг үүрэг болдог. Тухайн асуудалтай холбоотой баримт олж, тэрхүү баримтыг нотолж, илрүүлэхийн тулд араас нь мөшгөнө гэсэн үг. Төсвийн мөнгийг буруу зарцуулж байна, ашиглан завшиж, авлигал хээл хахууль газар авч байна гэх болсон өнөө үед эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй нэн хэрэгтэй байгаа юм.
Сошиал ертөнц гарч ирснээр өнөөдөр хэн сэтгүүлч вэ гэдэг нь мэдэгдэхээ больжээ. Хүн бүрд үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх байгаа ч одоо арай л замбараагүй болоод байна. Ард иргэд, УИХ-ын гишүүд, инфлюнсэрүүд гээд л бүгд сэтгүүлч болж гэмээр. УИХ-ын гишүүн хүн хуралдааны танхимдаа бодлого ярьж боловсруулж, хууль баталж суухаас биш фейсбүүк, твиттерийн сувгаар ажлаа хийх ёстой юу!?
Ийм нөхцөлд мэргэжлийн, ёс зүйтэй сэтгүүл зүй сайн хөгжих хэрэгтэй. Улс төр, эдийн засгийн бүлэглэлүүд хоорондоо сүлжилдсэн, авилгалын аалзны торонд орооцолдсон эрхтэн дархтны эрх ашигт мөнгөний төлөө үйлчлэлгүй, нийгмийн шударга ёсны төлөө уйгагүй зүтгэх чин хүсэл, эр зоригтой сэтгүүлчид гарч ирээд ажиллахад өнөөдөр Монголд хууль эрх зүйн орчин сайн бүрдээгүй байгаагийн улмаас эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй хүчтэй байж чадахгүй байна. Хууль эрх зүйн орчин гэдэгт хэвлэл мэдээллийн хууль, гэрчийг хамгаалах, эх сурвалжийг хамгаалах хууль, шүгэл үлээгчийн хууль хэрэгтэй. Өнөөдөр ийм эрх зүйн орчин муу байгаа учир үнэнийг олохын төлөө асуудлын араас уйгагүй мөшгөн явах эр зоригтон гарч ирэхэд хэцүү байна.
Төрөө дээдэлж, төрийн минь сүлд өршөө гэж сүсэлж, хувь заяагаа даатгадаг, төр шударга байж, түмэн олон тайван амгалан байгаасай гэсэн үндэстний сэтгэл зүйтэй ард түмний төрдөө итгэл итгэлийг алдруулахгүйн тулд төрийн түшээдийн ёс зүй, манлайлал нэн чухал. Төрөөс, түшээдээс шударга ёс нэхэж байгаа өнөө үед иргэдийн үзэл бодлоо, бухимдлаа илэрхийлэх индэр, тавцан бол сошиал ертөнц болсон. Гэвч сошиал орчин биднийг үнэн бодит мэдээллээр хангахаас илүү төөрөгдөлд оруулж, айдас, дарамт түгшүүрт автуулж байна. Сошиал орчинд хэрэлдэж маргалдаж, дуугаа өндөрсгөдөг мөртөө яг тулгамдсан асуудлыг хөндөөд жагсаал цуглаан зохион байгуулах эсвэл ямар нэг хэлбэрээр бодит шийдэл гаргах арга замыг эрэлхийлэхдээ сугарч үлдээд биет оролцоогүй яваад байдаг. Сошиал сувгаар авсан мэдээлэлдээ төөрөлдөөд үнэнд итгэх итгэл алдарч, стресс бухимдалд автаж, депрэсст орж, улмаар сэтгэл гутралтай, бүр сэтгэл зүйн эмгэгтэй болж байгаа нь нууц биш.
Шийдэж чадахгүй зүйлд бухимдаж, тэмцэж чадахгүй байж цухалдах нь стресс юм. Өнөөдөр нийгмээрээ стресст автсан. Өөрөөс ангид, шийдэж үл чадах ийм зүйлийн төлөө стресстэх нь ямар ч үр ашиггүй. Бусдын төлөө түмэн бодол тээгээд, түүнийгээ ургуулж төсөөлөөд бусдын өмнөөс бухимдаад яваад байвал бид өөрсдийнхөө бие, сэтгэц, сэтгэл зүйд л хямрал, эмгэг үүсгэнэ. Бодлын донтолт, төсөөллийн донтолт, фейсбүүкийн донтолттой болж, нийгмийн бухимдалд автаад, бодлын төөрөгдөлд живээд ухамсраа зөв ажиллуулж чадахгүй байдалд орж болохгүй.
Тиймээс бид одоо яах ёстой вэ? Эрүүл бие, эрүүл сэтгэц, амгалан сэтгэл зүйтэй байхын тулд би өөрөө хэн бэ, ямар чадамжтай вэ гэх зэргээ бодож тунгаагаад өөрийгөө хүндэлж, өөрийгөө хайрлаж, өөрөөрөө амьдрах нь л чухал байна. Одоо би юу бодож байна, юу хийж байна, энэ нь миний эрүүл оршихуйд ямар эерэг сайн нөлөө үзүүлж байна гэх зэргээр өөрийн дотоод руугаа, дотор хүн болох сүнс рүүгээ хандах эрэл хайгуул хийгээд өөрийгөө олж, өөрийгөө зөв удирдах, хэн нэгнээс хамааралтай байдлаар хүсэн хүлээж суух биш, өөртөө хэрэгтэй мэдээллээ авч, түүнийг зөв ашиглан өөрийгөө хамгаалж, хайрлах явдал их чухал байна. Бие, сэтгэц, сэтгэл зүйн эрүүл байдлыг холоос хайх хэрэггүй. Энэ нь таны дотоодод, дотор чинь байгаа. Өөрийгөө буруутгахгүйгээр өөртэйгөө ажилла, бодол санаагаа цэгцэл, үг үйлдлээ хяна, алдаа бурууг нь зас, ахиж дэвжихийн төлөө хичээл зүтгэл гарга, өөрчлөгдөж хөгжөөд бусдад нөлөөлөн үлгэрлэ. Өөртэйгөө “тулж ажиллах”-д манай монгол ахуй орчин, өв соёл, зан үйл маш их хэрэгтэй. Жишээ нь, би өнгөрсөн өвөл Дундговь аймагт очиж тэмээн поло үзээд сэтгэл маш сэргэж, өөрийгөө эерэгжүүлсэн. Говийн хүмүүсийн хүчтэй, баатарлаг, эрэмгий, тэвчээртэй төрхийг хараад Улаанбаатарын стрессээс ангижирч, өөртөө их омогшил, эерэг өдөөлт олж авсан. Манай Монголын адуун соёл тэр чигээрээ хүнийг эерэгжүүлэх агуу их хүчтэй. Монгол ээж нар араг үүрээд аргал түүгээд явахдаа аргалаа савраараа нэг нэгээр нь араг руугаа шидэх бүрийдээ өөрийгөө хянаж, бодлоо цэгцэлж өөртэйгөө гүн ярьж, өөрийгөө тайтгаруулж чаддаг “бясалгал” юм байна гэж надад бодогддог. Өөрөөр хэлбэл энэ бүх монгол өв соёл, зан үйл, орчин ахуй бол биднийг стрессгүй, амгалан тайван эрүүл байхад маш их нөлөө үзүүлж ирсэн нүүдэлчдийн бясалгал гэж хэлж болно. Үүнийг өнөөдөр бид өвлөж, сэргээж, хадгалж, уламжлуулж авч явах ёстой. Нэг хүн эрүүл бие, сэтгэц, сэтгэл зүйтэй байвал нөгөө хүнд, ажлын хамт олон, гэр бүлдээ эерэг нөлөө үзүүлнэ. Хүн бүр ийм эерэг нөлөөлөгч инфлюнсэр болох нь өнөө үед хамгийн зөв шийдэл гэж би хардаг. Хүмүүсийг эерэгжүүлж, нийгмийн сэтгэл зүйд нөлөөлж, өөдрөг байж, өөрийгөө олоход энэ “Эртэч Монгол” уулзалт маш хэрэгтэй, үр дүнтэй нөлөөллийн ажил гэж би бодож өнөө өглөө та бүхэнтэй уулзахаар зорьж ирсэн юм” хэмээн Доктор Ч. Базар ярьлаа.
Өнөөдрийн уулзалтын ярианыхаа агуулгыг базаад хүн бүр амьдралдаа хэрэгжүүлэх “Өөрийгөө тань!, Өөрийгөө хайрла!” уриа гаргаснаар уулзалт өндөрлөлөө.
