11/06/2026
Een gereformeerd geluid in Bamberg
Eind mei werd in het schilderachtige stadje Bamberg (Duitsland) een conferentie georganiseerd over de interreligieuze dialoog tussen christendom en jodendom. Dit jaar was het thema ‘het verbond’. De Duitse organisatie bestaat uit evangelisch-luthersen en rooms-katholieken, maar voor het thema ‘verbond’ besefte men dat een gereformeerd geluid een goede en nodige aanvulling zou zijn, omdat de verbondsleer nergens zo ontwikkeld is als in de gereformeerde traditie. En zo bevond ik me een paar dagen als enige Nederlander en als enige gereformeerde tussen katholieken, lutheranen en een enkele Jood. Als de interreligieuze dialoog altijd en overal zo vriendelijk, respectvol gevoerd wordt als in Bamberg, met een even grote bereidheid goed naar de ander te luisteren, dan zal er veel ellende voorkomen worden.
Mij was gevraagd wat te vertellen over de ontwikkeling van de gereformeerde verbondsleer van Calvijn tot Barth. Een erg breed onderwerp waarbij ik tot algemeenheden zou moeten vervallen die men ook in de literatuur wel kan vinden. Ik besloot daarom me te beperken tot enkele theologen (Calvijn, Boston en Mobachius) en mijn hypothese te onderzoeken of de toekomstverwachting voor Israël bij hen geworteld was in hun verbondsleer. Voor het thema van de conferentie bleek dat een gelukkige keuze, want bij geen van drieën was er in hun verbondsleer als zodanig na Christus een bijzondere plaats voor het volk Israël. Maar bij alle drie is zo’n plaats er wel in hun exegese van teksten over de toekomst van Israël. Mobachius voorspelde zelfs al in 1745 dat ook het tienstammenrijk terug zou keren naar het land Israël. Die toekomstverwachting probeerde elk dan wel weer in verband te brengen met het verbond, maar tot een geslaagde integratie kwam het niet.
Opvallend was dat meerdere deelnemers de TUA ten minste van naam kenden en er een duidelijk positief beeld bij hadden, al konden ze niet precies aangeven waarom. Dat zegt iets over de goede naam die we internationaal hebben. Die zal meegespeeld hebben bij de bereidheid naar een gereformeerd geluid te luisteren.
Dr. P.L. Rouwendal, universitair hoofddocent Historische Theologie
Foto: Het Bistumshaus in Bamberg, waar de conferentie plaatsvond.
