08/09/2021
प्रसंग : साक्षरता दिवस !
विश्वभरि नै 8 sept.लाई साक्षरता दिवसको रुपमा मनाउने प्रचलन रहेको छ । UN को UNESCO ले 8 sept.1966 लाई शिक्षालाई मानिसको मौलिक अधिकार हो भनि निर्णय गरे देखि नै यो दिवसलाई विश्व साक्षरता दिवसको रुपमा मनाउँदै अाएको छ । यस वर्षको नारा "Literacy for human -centtred recovery:Narrowing the digital divide ." रहृको छ । डिजिटल साक्षरता मैत्रीपुर्ण वातावरण वनाउन यसको मुल उदेश्य रहेको छ ।
नेपालको सम्विधान २०७२ को भाग ३ मा मौलिक हकको धारा ३१ मा शिक्षाको हक राखिएको छ ।
हेरौं नेपालमा साक्षरताको तथ्यांक र प्रतिशत :
1981 - 20.6%
1991- 33.0%
2001- 48.6%
2011- 59.6&%
2018- 67.9%
युवा साक्षरता - 89.9%
युवा महिला साक्षरता - 63.8%
वयस्क महिला साक्षरता - 67.8%
ज्येष्ठ नागरिक साक्षरता - 31.9%
[elderly literacy rate ]
ज्येष्ठ नागरिक महिला साक्षरता - 63.3%
साक्षरता वृद्धि 12.4%,
15.63%,
11.2%,
8.28%
रहेको छ ।
भनिन्छ "Trend is the best friend" यसमै अझ सुधारको अावश्यकता देखिन्छ ।
नेपालमा जातिगत साक्षरतादरको अवस्था नियाल्दा :
कायस्थ : 87.27% (महिला 82.11%.पुरुष 92.13%)
माडवारी : 87.06%(महिला 82.91%,पुरुष 90.83%)
देव : 84.51% ( महिला 77.14%,पुरुष 90.86%)
पहाडी व्राम्हण : 81.06% ( महिला 74.02% पुरुष
90.86% )
मधेशी व्राम्हण : 81.06% (महिला 72.62% पुरुष 88.93%)
थकाली : 80.48%(महिला 73.04% पुरुष 89.11%)
नेवार : 80.07% ( 72.72%पुरुष 87.94%)
राजपुत : 79.93% ( महिला 72.10% पुरुष 86.80% )
डोम : 20.31% (महिला 14.16% पुरुष 26.37%)
मुसहर : 21.82%( महिला 16.66% पुरुष 26.90%)
विन : 27.52% ( महिला 18.99% पुरुष 35.97%)
नटुवा : 32.03%( महिला 23.09% पुरुष 40.53%)
कोईरी: 34.15% ( महिला 23.90% पुरुष 43.05%)
धुनिया-43.35%-(महिला 24.19% पुरुष 44.81%)
नोनिया : 35.25% (महिला 24.41% पुरुष 45.29%)
दुसाध: 35.37%( महिला 26.53% पुरुष 43.92%)
चमार: 37.03%(महिला 27.74% पुरुष 46.17%)
तथ्यांकअनुसार समाज र सरकारलाई भगिरथ प्रयास गर्नुपर्ने अावश्यकता देखिन्छ । साक्षरता दिवसको व्यवहारपरक शुभकामना ।
(तथ्यांक स्रोत :CBS 2011
सर्वेक्षण 2018 )
