21/09/2026
๐๐๐ฆ๐๐ฌ๐ฆ๐๐ฌ๐๐ก ๐ฆ๐ ๐๐๐๐ข๐ ๐ก๐ ๐ ๐๐ ๐ก๐จ๐ ๐๐ฅ๐ข ๐ก๐ ๐๐๐ง๐๐ฆ ๐ ๐๐๐๐ง๐๐ฅ
Limampuโt apat: ito ang bilang ng mga taon na lumipas mula nang ideklara ang tinaguriang โMartial Lawโ sa ilalim ni dating Pangulong Ferdinand Marcos Sr. noong Setyembre 21, 1972, isang petsa na nananatiling isa sa mga hindi malilimutang yugto sa kasaysayan ng Pilipinas.
Bawat isa ay may pangalan, pamilya, pangarap, at kuwentong hindi dapat kalimutan. Bawat isa ay kumakatawan sa isang buhay na naapektuhan ng karahasan at kawalang-katarungan.
Para sa ilan, ang panahon ng Martial Law ay iniuugnay sa tinatawag na โGolden Age.โ Ngunit sa likod ng ganitong paglalarawan ay naroon ang mga Pilipinong nawalan ng trabaho, kalayaan, kinabukasan, at higit sa lahat: buhay. Sapagkat mahirap tawaging malaya ang isang lipunan kung ang kapangyarihan ng estado ay ginagamit upang patahimikin ang mga mamamayan.
Ayon sa mga paliwanag ng dating pangulo, kabilang sa mga dahilan ng pagdedeklara ng Martial Law ang pag-usbong at paglala ng tinatawag na โcommunist threatsโ mula sa Communist Party of the Philippines at New Peopleโs Army, gayundin ang armadong kilusan ng Moro National Liberation Front. Binanggit din ang tumataas na karahasan sa mga lungsod, kabilang ang Plaza Miranda bombing at ang iniulat na tangkang pagpatay kay dating Defense Secretary Juan Ponce Enrile.
Sa ganitong katwiran, iniharap ang Martial Law bilang isang kinakailangang hakbang upang iligtas ang Republika at magtatag ng isang disiplinadong โNew Society.โ
Ngunit naging disiplinado, bago, at higit na mabuti nga ba ang kalagayan ng mga Pilipino? Hindi.
Hindi. Sapagkat ipinasara ang mga malalayang pahayagan o โdi kaya pinangunahan ito ng mga awtoridad, kung kayaโt lubos na mahigpit ang daloy ng impormasyon. Ganap na kinontrol ng estado ang daloy ng impormasyon sa pamamagitan ng sapilitang pagsasara sa 7 istasyon ng telebisyon, 16 na pambansang pahayagan, at 292 na istasyon ng radyo sa bisa ng Letter of Instruction No. 1. Higit sa 400 na mamamahayag, editor, at publisher ang dinakip at ikinulong nang walang demanda upang patahimikin ang kritikal na pag-uulat. Sa kabila nito, sumibol ang "Mosquito Press" o ang mga lihim at alternatibong pahayagan na patuloy na nagbunyag sa katotohanan ukol sa korapsyon at paglabag sa karapatang pantao na siyang gumising sa damdamin ng mga Pilipino tungo sa EDSA People Power Revolution.
Hindi. Sapagkat libu-libong kalaban sa pulitika, mamamahayag, lider ng manggagawa, at aktibista ang madalas na nakakulong nang walang pormal na kaso o paglilitis. Mahigit 70,000 na Pilipino ang arbitraryong dinakip at ikinulong nang walang warrant o pormal na demanda. Ang malawakang pag-arestong ito ay hindi lamang sa mga armadong rebelyon kundi maging sa mga lider ng oposisyon, mga mamamahayag, lider-estudyante, unyonista, at manggagawa sa simbahan upang paralisahin ang anumang boses na kritikal sa rehimen.
Hindi. Sapagkat sa ilalim ng batas militar, matinding napinsala ang sektor ng paggawa dahil sa agresibong pag-atake sa mga karapatan ng mga manggagawa. Ipinagbawal ang mga welga kaya nawalan ang mga labor sector ng kapangyarihang humingi ng makatwirang sahod at benepisyo. Ito ay nagresulta sa pagbagsak ng mahigit 60% hanggang 70% ang tunay na halaga ng sahod sa mga manggagawa sa lungsod, habang talamak naman ang pagsasamantala sa pamamagitan ng kontraktwalisasyon.
Hindi. Sapagkat sistematikong ginamit ng mga pwersa ng estado ang pisikal, sikolohikal, at sexual na tortyur laban sa humigit-kumulang 34,000 hanggang 35,000 na dokumentadong biktima upang wasakin ang moralidad ng mga kritiko ng pamahalaan. Kabilang sa mga kasumpa-sumpang paraan ang "San Juanico Bridge" (pagpupwersa sa biktima na iunat ang katawan sa pagitan ng dalawang k**a), "Water Cure" (pagpasok ng maraming tubig sa tiyan bago ito sipain o dambahan), at pagdaloy ng kuryente sa mga sensitibong bahagi ng katawan.
Ang mga kababaihang detenido ay dumanas ng malawakang panggagahasa, pambubugbog, at pang-aabusong sexual, habang ang mga biktima ay nakaranas din ng matinding trauma sa isip sa pamamagitan ng solitary confinement, Russian roulette, at kunwaring pagbitay (sham executions). Ang malupit na karahasang ito ng estado ay opisyal na pinatunayan ng pamahalaan ng Pilipinas sa ilalim ng Republic Act No. 10368, kung saan ginamit ang nabawing nakaw na yaman ng mga Marcos mula sa Swiss bank upang bayaran ang pinsala sa libu-libong legal na kinilalang biktima.
Hindi. Sapagkat ang lubos na sentralisasyon ng kapangyarihan sa ehekutibo ang nag-alis sa mga pagsusuri at balanse (checks and balances) sa pamahalaan, na siyang direktang nagbunsod sa talamak na korapsyon at sa mapaminsalang paglobo ng utang ng bansa. Sa pamamagitan ng pagbuwag sa Kongreso, pagsuspinde sa halalan, at pagkontrol sa hudikatura, namuno si Ferdinand Marcos Sr. gamit ang mga dekreto, na nagpahintulot sa kaniyang pamilya at mga "crony" na docopolyo ang mga mahahalagang sektor ng ekonomiya at mangurakot ng bilyon-bilyong pondo ng bayan. Upang tustusan ang mga malalaking proyekto sa imprastraktura at itaguyod ang mga naluluging industriyang hawak ng mga crony, labis na umasa ang rehimen sa mga dayuhang pautang, kaya naman ang utang ng Pilipinas ay lalong sumabog mula $360 milyong dolyar noong 1962 patungong $28.3 bilyong dolyar noong 1986. Ang nakalalasong kumbinasyong ito ang nagbunsod ng matinding krisis sa ekonomiya na nagbaon sa bansa sa resesyon at naglaktaw sa milyun-milyong mamamayan sa matinding kahirapan sa loob ng maraming dekada.
Napakalayo at napakatagal ng naging paglalakbay ng mga Pilipino para sa karapatan at kalayaanโmula sa paglaban sa kolonisasyon hanggang sa paglaban sa diktadura. At sa ilalim ng paniniil, muling napatunayan ang isang bagay: May kapangyarihan ang kolektibong boses ng mamamayan.
Kaya ang Martial Law ay hindi dapat alalahanin lamang bilang isang petsa, isang pangalan, o isang yugto sa kasaysayan. Dapat itong alalahanin bilang paalala.
Paalala na ang kalayaan ay hindi dapat ipagwalang-bahala, kapangyarihan ay kailangang may pananagutan, at ang karapatang pantao ay hindi dapat isinasakripisyo sa ngalan ng โkaayusan.โ At higit sa lahat, paalala na walang sinuman ang dapat ilagay sa ibabaw ng batasโNo one is above the law!
โ๏ธ: ๐๐ข๐ณ๐ช๐ฆ ๐๐ฉ๐ฆ๐ณ๐ฆ๐ด๐ฆ ๐. ๐๐ข๐ญ๐ฐ๐ฏ๐จ-๐ข๐ฏ๐จ๐ฆ๐บ (๐๐ฆ๐ฎ๐ฃ๐ฆ๐ณ, ๐๐๐๐๐ ๐๐ฐ๐ฎ๐ฎ๐ช๐ต๐ต๐ฆ๐ฆ ๐ฐ๐ฏ ๐๐ฅ๐ถ๐ค๐ข๐ต๐ช๐ฐ๐ฏ, ๐๐ฆ๐ด๐ฆ๐ข๐ณ๐ค๐ฉ, ๐ข๐ฏ๐ฅ ๐๐ฆ๐ท๐ฆ๐ญ๐ฐ๐ฑ๐ฎ๐ฆ๐ฏ๐ต)