26/07/2026
๐๐จ๐ช๐๐ ๐ฃ๐จ๐ ๐๐ฌ๐๐ ๐ก๐๐ก๐ ๐ก๐๐๐๐ฃ๐๐๐๐ง ๐๐ก๐ ๐ ๐๐ง๐
Malaki ang ipinapangako ng ๐๐๐ญ ๐๐๐ก๐๐๐. Bilyong pamumuhunan, libu libong trabaho, at ang pagpasok ng Pilipinas sa mga industriyang inaasahang huhubog sa susunod na yugto ng pandaigdigang ekonomiya. Madaling humanga sa mga pangakong ito. Ngunit sa Ekonomiks, ang halaga ng isang proyekto ay hindi nasusukat sa laki ng mga ipinapangako nito. Nasusukat ito sa tibay ng ebidensiyang sumusuporta rito.
Ang mga inilalahad na bilang tungkol sa pamumuhunan, trabaho, at paglago ng ekonomiya ay mga projection. Mahalaga ang mga ito sa pagpaplano ngunit hindi pa sila katiyakan. Kaya ang tanong ay hindi lamang kung magkano ang papasok sa ekonomiya. Ang mas mahalagang tanong ay kung magkano rin ang maaaring mawala.
Kapag ang isang proyekto ay may kakayahang magdulot ng malaking pagbabago sa ating kapaligiran, hindi sapat na sukatin ang mga benepisyong may presyo sa merkado. Kailangang masukat din ang halaga ng mga mawawala. Kabilang dito ang malinis na tubig, matabang lupa, biodiversity, proteksiyon laban sa sakuna, at iba pang ecosystem services na matagal nang nagbibigay ng pakinabang sa lipunan kahit wala silang katumbas na presyo sa pamilihan.
Dito nagiging mahalaga ang ๐พ๐ค๐จ๐ฉ ๐ฝ๐๐ฃ๐๐๐๐ฉ ๐ผ๐ฃ๐๐ก๐ฎ๐จ๐๐จ at ๐๐ค๐ฉ๐๐ก ๐๐๐ค๐ฃ๐ค๐ข๐๐ ๐๐๐ก๐ช๐. Ang Cost Benefit Analysis ay hindi lamang tungkol sa kita. Layunin nitong timbangin ang lahat ng benepisyo at lahat ng gastos ng isang proyekto. Samantala, kinikilala ng Total Economic Value na ang kalikasan ay may halagang higit pa sa mga produktong naibebenta nito. May halaga ang malinis na hangin, ligtas na watershed, matatag na biodiversity, at ang pagpapanatili ng mga ito para sa susunod na henerasyon. Hindi nawawala ang mga halagang ito dahil lamang hindi sila nakikita sa presyo sa merkado.
Kung hindi kasama ang environmental at social costs sa pagsusuri, hindi kumpleto ang batayan ng anumang desisyon. Maaaring malaki ang pakinabang na makikita sa papel ngunit mas malaki pala ang magiging gastos sa rehabilitasyon, pagkawala ng kabuhayan, pagkasira ng kalidad ng tubig, at iba pang pinsalang sa huli ay ang mamamayan din ang magbabayad.
Bilang mga mag aaral ng ๐๐ ๐ค๐ฃ๐ค๐ข๐๐ ๐จ, hindi namin hinihikayat ang agarang pagtutol sa Pax Silica. Hindi rin namin hinihikayat ang bulag na pagsang ayon. Ang hinihingi namin ay isang desisyong nakabatay sa kumpleto at malinaw na ebidensiya.
Kung tunay na makabubuti ang Pax Silica, walang dahilan upang hindi ilabas ang komprehensibong Cost Benefit Analysis, kabilang ang pagtataya sa Total Economic Value ng mga likas na yaman, ang environmental at social costs ng proyekto, at ang mga mekanismong magtitiyak na ang pangmatagalang benepisyo ay mapupunta sa sambayanang Pilipino.
Ang pagtatanong ay hindi hadlang sa pag unlad. Sa kabaligtaran, ito ang pundasyon ng mahusay na paggawa ng patakaran. Ang tunay na hadlang ay ang paghingi ng tiwala ng publiko nang hindi ipinapakita ang buong larawan at ang buong halaga ng maaaring mawala.
Ating tandaan na ang kalikasan ang pundasyon ng ekonomiya. Dito nagmumula ang maraming likas na yaman na ginagamit sa produksyon ng mga kalakal at serbisyo. Kapag nawasak o naubos ang mga ito, maaapektuhan ang kabuhayan, tataas ang gastos ng mga negosyo, at hihina ang paglago ng ekonomiya. Hindi maaaring ihiwalay ang pangmatagalang kaunlaran sa pangangalaga sa kalikasan.
