02/03/2026
Zaczynamy TYDZIEŃ GEOMORFOLOGII 🤩
A w naszej galerii rysunków pojawia się najsłynniejsze gołoborze, na Łysej Górze.
Określenie gołoborze wywodzi się z języka ludowego i zostało nadane przez miejscowych mieszkańców. Nazwa ta odnosi się do bezleśnych terenów – dosłownie „ogołoconych z boru” – które występują na zboczach pasm górskich. Gołoborza na Łysej Górze zbudowane są z potężnych bloków kambryjskiego piaskowca kwarcytowego, którego wiek przekracza 500 milionów lat. 🪨
Formowanie się gołoborzy miało miejsce w plejstocenie, podczas zlodowacenia północnopolskiego (bałtyckiego). W Górach Świętokrzyskich panowały wtedy warunki peryglacjalne, charakterystyczne dla obszarów położonych na przedpolu lądolodu. Sprzyjały one intensywnemu wietrzeniu mrozowemu kwarcytowych piaskowców. ❄️ Częste wahania temperatur wokół 0°C powodowały, że woda wnikająca w szczeliny skalne zamarzała i zwiększała objętość, rozsadzając skałę od środka.
Naukowców od dawna zastanawiał brak drobniejszych fragmentów skalnych pomiędzy dużymi blokami tworzącymi gołoborza. Starsze hipotezy zakładały, że mniejsze okruchy zostały wywiane przez wiatr lub wypłukane przez opady. 🌧 Jednak najnowsze badania wskazują na istotną rolę soliflukcji, czyli powolnego przemieszczania się zwietrzeliny w dół stoku. W miejscach, gdzie materiał skalny został w ten sposób usunięty, odsłonięte zostały piaskowce kwarcytowe, które następnie ulegały dalszemu wietrzeniu mrozowemu. Rozpadały się one wyłącznie na duże bloki, bez powstawania drobniejszej zwietrzeliny.
W ramach Tygodnia Geomorfologii zachęcamy do śledzenia naszego fanpage, gdzie codziennie umieszczane będą kolejne, nigdzie nie publikowane małe dzieła sztuki, inspirowane geomorfologią 😉
