23/04/2026
Szanowni Państwo!
Instytut Pamięci Wszechnicy Świetokrzyskiej, Ludowe Towarzystwo Naukowo-Kulturalne, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego oraz Zakład Historii Ruchu Ludowego uprzejmie zapraszają do wzięcia udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej SETNA ROCZNICA ZAMACHU MAJOWEGO.
📅 Wydarzenie odbędzie się 12–13 maja 2026 r. w siedzibie Instytutu Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej przy ul. Elizy Orzeszkowej 15 w Kielcach.
📖 Program konferencji
👉 Pierwszy dzień obrad (12 maja 2026 r.)
9:00 – Złożenie wieńca pod pomnikiem Wincentego Witosa w Kielcach
10:00 – Otwarcie konferencji
Informacja o Instytucie Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej – dyrektor IPWŚ dr Mateusz Ratyński
Przemówienia zaproszonych gości
Referaty wstępne
10:30-10:50
dr Mateusz Ratyński (MHPRL, IPWŚ),
Ruch ludowy w okresie zamachu majowego
10:50-11:10
dr hab. Zbigniew Girzyński (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu),
Polska służba zagraniczna wobec wypadków majowych 1926 r.
11:10-11:30
prof. dr hab. Wojciech Włodarkiewicz (Wojskowa Akademia Techniczna),
Wojsko Polskie – organizacja i plany rozwoju w latach 1921–1926
11:30-11:50
dr hab. Arkadiusz Indraszczyk (Uniwersytet w Siedlcach, MHPRL),
Józef Piłsudski i sanacja w myśli i działalności ruchu ludowego na uchodźstwie po 1945 r.
11:50-12:10
dr hab. Jerzy Mazurek (Uniwersytet Warszawski, MHPRL),
Józef Piłsudski w historiografii polskiej
12:10-12:30
prof. dr hab. Zofia Chyra-Rolicz (Uniwersytet w Siedlcach),
Prezydent Stanisław Wojciechowski. Powrót do pracy spółdzielczej
12:30-12:50 – Przerwa kawowa
Prezentacja wystawy Jan Dębski (1889–1976). W 50. rocznicę śmierci
Referaty w blokach panelowych
Panel 1: Zamach majowy a życie polityczne – sala nr 7
12:50–13:10
Piotr Maroński (Muzeum Niepodległości, Uniwersytet w Białymstoku),
Sprzeciw wobec Chjeny i Piasta. Przewrót majowy w odniesieniu do niepokojów społecznych z jesieni 1923 r.
13:10–13:30
dr Karol Kubicki,
„Wieść straszna wstrząsnęła całym krajem”. Episkopat Polski wobec zamachu majowego
13:30–13:50
dr Czesław Witkowski (Instytut Józefa Piłsudskiego),
Stosunek społeczności żydowskiej do zamachu majowego i rządów sanacyjnych
13:50–14:10
dr Maciej Motas (Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego),
Rodzima kiereńszczyzna czy polski marsz na Rzym? Obóz narodowy wobec zamachu majowego
14:10–14:30
Jan Engelgard (Fundacja Narodowa im. Romana Dmowskiego),
Poznań i Wielkopolska wobec zamachu majowego
14:30–15:10 – Przerwa obiadowa
15:10–15:30
dr Marcin Mleczak,
Iberyjskie zwierciadło dyktatur – kontekst dla końca polskiej demokracji
15:30–15:50
prof. dr hab. Romuald Turkowski (Uniwersytet Warszawski, MHPRL),
Ruch młodowiejski wobec zamachu stanu marszałka Józefa Piłsudskiego i jego konsekwencji dla państwa polskiego (1926‒1939)
15:50–16:10
prof. dr hab. Henryk Cimek (Uniwersytet Rzeszowski),
Partyzancki Oddział Batalionów Komunistyczna Partia Polski wobec zamachu majowego w maju 1926 r.
Panel 2: Zamach majowy w historiografii i edukacji – Aula
12:50–13:10
prof. dr hab. Józef Ryszard Sielezin (Uniwersytet Wrocławski),
Dychotomiczny obraz zamachu majowego z 1926 r. w wybranych syntezach historii Polski
13:10–13:30
dr hab. Jan Wnęk (Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie),
Przewrót majowy i sanacyjna wizja wychowania w polskiej historiografii pedagogicznej po 1989 r.
13:30–13:50
prof. dr hab. Adam Dobroński (Uniwersytet w Białymstoku),
Zamach majowy w najnowszej historiografii
13:50–14:10
Włodzimierz Kowalczyk (Centralna Komisja Egzaminacyjna),
Zamach majowy w arkuszach maturalnych z historii
13:50–14:10
Dominik Mika (Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza),
Zamach majowy w podręcznikach historii – analiza porównawcza
14:30–15:10 – Przerwa obiadowa
15:10–15:30
Adam Sidorkiewicz (MHPRL),
Zamach majowy w przekazie masowym
15:30–15:50
Józef Szczepańczyk,
Groby żołnierzy – ofiar zamachu majowego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie
15:50–16:10
Krzysztof Oblamski,
Otwarty list zrozpaczonej matki opublikowany na łamach „Gazety Porannej Warszawskiej” z dnia 7 czerwca 1926 r. Dalsze losy mogił poległych żołnierzy w zamachu majowym po 1926 r.
👉 Drugi dzień obrad (13 maja 2026 r.)
Panel 3: Zamach majowy w prasie – sala nr 7
10:00–10:20
dr Agnieszka Zięba-Dąbrowska (MHPRL),
Następstwa zamachu majowego w świetle „Robotnika” – dziennika prasowego wydawanego przez Polską Partię Socjalistyczną w latach 1928‒1930
10:20–10:40
dr Dominik Flisiak (Muzeum w Gliwicach),
Zamach majowy i dyktatura sanacji w optyce czasopisma „Polska Zachodnia”
10:40–11:00
dr Radosław Kubicki (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach),
Zamach majowy i Józef Piłsudski w prasie ludowej w XX–XXI w.
11:00–11:20
dr Elżbieta Ciborska,
Zamach majowy w zwierciadle ówczesnej prasy polskiej
11:20–11:40
dr Mikołaj Juliusz Wachowicz (Ośrodek Informacji Naukowej Centralnej Biblioteki Wojskowej/CBW),
Zamach majowy widziany przez pryzmat ówczesnej prasy i metryk zgonu ofiar cywilnych
11:40-12:10 – Przerwa kawowa
Panel 4: Zamach majowy w źródłach i wydawnictwach – Aula
10:00–10:20
Anna Przybylska (Zakład Historii Ruchu Ludowego),
Zamach majowy w zbiorach Zakładu Historii Ruchu Ludowego
10:20–10:40
Magdalena Kaczmarek (Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie),
Przewrót majowy 1926 r. we wspomnieniach ppłk Aleksandry Zagórskiej
10:40–11:00
dr Tadeusz Skoczek (Muzeum Niepodległości),
Problematyka zamachu majowego w publikacjach Muzeum Niepodległości
11:00–11:20
dr Mirosława Bednarzak-Libera (MHPRL),
Kwestia zamachu majowego w działalności Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego
11:20–11:40
dr Andrzej Biały (Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe),
Zamach majowy w dokumentach sowieckich
11:40-12:10 – Przerwa kawowa
Panel 5: Zamach majowy ujęcie regionalne – sala nr 7
12:10–12:30
dr Rafał Dmowski (Uniwersytet w Siedlcach),
22 pp. w Siedlcach w dniach zamachu majowego
12:30–12:50
dr Krzysztof Braun (Mazowieckie Towarzystwo Naukowe),
Zamach majowy na Północnym Mazowszu
12:50–13:10
dr Franciszek Gryciuk (Uniwersytet w Siedlcach),
Społeczeństwo ziemi siedleckiej i jego stosunek do zamachu majowego
13:10–13:30
Dariusz Piotrowicz (Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe),
Udział 13. Pułku Piechoty z Pułtuska w zamachu majowym
13:30–13:50
Damian Kleczka (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu),
Wpływy zamachu majowego na zmiany polityczne i społeczne Płocka w pierwszych latach rządów sanacji (1926‒1930)
13:50–14:10
Siarhei Isakau (Uniwersytet Warszawski),
Chłopscy żołnierze WP. Casus wojny polsko-sowieckiej 1919−1921 na terenie okręgów brzeskiego, wileńskiego i mińskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich
14:10–14:30
Dariusz Półćwiartek (Zespół Szkół Licealnych im. Bolesława Chrobrego w Leżajsku),
Obraz Józefa Piłsudskiego w stronnictwach ludowych w okresie międzywojennym
14:30 – Obiad
Panel 6: Zamach majowy i jego skutki – Aula
12:10–12:30
dr Janusz Gmitruk (MHPRL),
Skutki zamachu majowego
12:30–12:50
dr Małgorzata Alberska (Uniwersytet Wrocławski),
Rządy pomajowe wobec samorządu terytorialnego w Polsce
12:50–13:10
Kamil Margielewicz (Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Akademia Górnośląska im. Wojciecha Korfantego w Katowicach),
Oddziaływanie zamachu majowego na społeczeństwo Rzeczpospolitej. Kształtowanie obrazu Naczelnego Wodza w ujęciu historycznym i współczesnym
13:10–13:30
dr Andrzej Zawadzki,
Aleksander Świętochowski a przewrót majowy
13:30–13:50
Arkadiusz Parzych (Ostrowskie Stowarzyszenie Ludzie z Pasją),
Szkoła Podchorążych Piechoty w Komorowie k. Ostrowi Mazowieckiej. Zmiana lokalizacji jako efekt sprzeciwu wobec Marszałka
13:50–14:10
Aleksandra Goniewicz (Regionalny Instytut Kultury im. Wojciecha Korfantego),
„Okno na świat” – czechosłowacka emigracja. Witos i Korfanty
14:10–14:30
Henryk Nicpoń,
Tajemnice zamachu majowego
14:30 – Obiad
