Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ

21/08/2026

Atom wcale tak nie wygląda! ⚛️

20/08/2026

Obrazowanie medyczne może dostarczać informacji nie tylko o budowie tkanek, ale także o zachodzących w nich procesach na poziomie molekularnym. Jednym z nowych kierunków badań jest wykorzystanie w tym celu pozytonium.

Zespół prof. Pawła Moskala i prof. Ewy Stępień z naszego Wydziału rozwija metodę pozwalającą obrazować czas życia pozytonium w organizmie. Naukowcy uzyskali pierwsze kliniczne obrazy czasu życia pozytonium w mózgu człowieka, wykorzystując opracowany na Uniwersytecie Jagiellońskim tomograf J-PET.

Czas życia pozytonium jest wrażliwy na środowisko molekularne, w którym dochodzi do jego anihilacji. Jego pomiar może więc stanowić dodatkowe źródło informacji o badanych tkankach.

Metodę i wyniki zespołu opisano w części „Positronium imaging in PET” artykułu „Positron annihilation spectroscopy”, opublikowanego w „Nature Reviews Methods Primers”. Prof. Paweł Moskal i prof. Ewa Stępień są współautorami publikacji.
https://www.nature.com/articles/s43586-026-00511-5

Ryc. Pierwsze kliniczne obrazy czasu życia pozytonium w mózgu człowieka uzyskane za pomocą tomografu J-PET.
Źródło: Science Advances (2024), CC BY 4.0.

19/08/2026

Tak powstał eksperyment z kotem Schrödingera

18/08/2026

„Wykład będę miau” – tak 𝗱𝗿 𝗧𝗼𝗺𝗮𝘀𝘇 𝗠𝗶𝗹𝗹𝗲𝗿 zapowiadał swoją wizytę na naszym Wydziale.

I miau. Tomasz przyniósł nawet samego jubilata – w wersji bezpiecznej – który trafił do specjalnego pudełka.

Ale właściwie po co Schrödinger wymyślił swojego kota? Czy naprawdę należy myśleć o nim jako jednocześnie żywym i martwym? I czy dziś, po dekadach badań i eksperymentów – już nie tylko myślowych – umiemy opowiedzieć historię żywo-martwego kota do końca?

O tym mówił na naszym Wydziale Tomasz Miller z Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych UJ (Copernicus) – fizyk matematyczny, twórca serii „Zacznijmy od zera” na YouTube i laureat nagrody Popularyzator Nauki 2024.

Jeśli nie mogliście być z nami 5 maja albo chcecie wrócić do tego spotkania, nagranie jest już na naszym kanale YouTube:
https://youtu.be/G8ii0NqA1tQ

Fot. Krzysztof Magda

13/08/2026

🌒 Zaćmienie Słońca widziane z różnych poziomów atmosfery - eksperyment naukowców z AGH i UJ 🎈🔭

12 sierpnia 2026 r. o godz. 19:14 i 19:40 zespół naukowców Wydziału Technologii Kosmicznych AGH i Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego rozpoczął wyjątkowy eksperyment obserwacyjny. W kierunku górnych warstw atmosfery wystartowały dwa balony z ładunkami badawczymi wyposażonymi m.in. w aparaty Nikon Z30, kamery poglądowe oraz systemy rejestrujące dane telemetryczne i środowiskowe.

Kluczowym założeniem eksperymentu było porównanie obrazów zaćmienia wykonanych przez różną grubość ziemskiej atmosfery.

Obserwacje były prowadzone równocześnie na różnych poziomach: powierzchnia Ziemi; kamera wyniesiona przez drona w dolnej troposferze; pierwszy zestaw balonowy (górna troposfera) oraz drugi zestaw balonowy, znajdujący się w stratosferze.

W czasie wznoszenia balony były od siebie oddalone o 10 km w osi pionowej.
Dzięki temu udało się otrzymać serię zdjęć tego samego zjawiska wykonanych na różnych wysokościach. Teraz rozpocznie się najciekawsza część pracy - analiza porównawcza zebranych materiałów.

Tego typu obserwacje zaćmień z balonów stratosferycznych były już wcześniej realizowane na świecie – m.in. podczas amerykańskiego Eclipse Ballooning Project.
Jednak tym razem porównany zostanie materiał fotograficzny pozyskany podczas jednego zaćmienia jednocześnie z różnych poziomów atmosfery.

Był to interdyscyplinarny eksperyment, w którym astronomia spotkała się z fizyką atmosfery, fotografią, techniką balonową i inżynierią. A to wszystko wydarzyło się w ciągu kilkudziesięciu niezwykle intensywnych minut.

12/08/2026

Czekamy na wasze zdjęcia z zaćmienia słońca!
Fot. M. Skiba, Majorka

12/08/2026

❓ Co ma wspólnego Alzheimer z antymaterią? I jeszcze do tego butelki PET... A może wcale nie o butelki tutaj chodzi? Dlaczego tak stara metoda jak prześwietlenie rentgenowskie wciąż pozostaje nieodłącznym elementem współczesnej diagnostyki?

Tego wszystkiego dowiecie się oglądając nagranie z wykładu: „Alzheimer, antymateria i butelki PET, czyli diagnostyka nuklearna zza kulis” magistra Szymona Parzycha, doktoranta Szkoły Doktorskiej Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz członka międzynarodowej grupy badawczej J-PET.

Podczas spotkania zajrzymy za kulisy współczesnej diagnostyki obrazowej. Rozszyfrujemy tajemnicze skróty PET i SPECT, spróbujemy wcielić się w rolę lekarzy i dowiedzieć się, jak powstają obrazy wnętrza ludzkiego ciała. Sprawdzimy również, dlaczego antymateria znajduje zastosowanie w medycynie i jak pomaga w wykrywaniu chorób, takich jak choroba Alzheimera. A wszystko to z perspektywy fizyki, ale także biologii, chemii, matematyki i informatyki.

▶️ Alzheimer, antymateria i butelki PET, czyli diagnostyka nuklearna zza kulis - zobacz nagranie: https://youtu.be/udGqqbD7CEA

Mówcą jest Szymon Parzych, który od ponad sześciu lat uczestniczy w pracach nad rozwojem nowoczesnych technologii pozytonowej tomografii emisyjnej, w szczególności innowacyjnych systemów wykorzystujących scyntylatory plastikowe. W swojej działalności naukowej zajmuje się medycznymi zastosowaniami fizyki, łącząc badania eksperymentalne z symulacjami Monte Carlo oraz pracami nad nowymi metodami obrazowania w medycynie nuklearnej. Poza działalnością naukową aktywnie angażuje się w popularyzację nauki. Bierze udział w wydarzeniach wydziałowych, uniwersyteckich i ogólnopolskich, a także współtworzy prowadzony we współpracy z Centrum Dydaktyki Wydziału profil „fizycznie możliwe” na Instagramie.

📖 „Naukowe Czwartki” – cykl popularnonaukowych spotkań dla uczniów szkół ponadpodstawowych i starszych klas SP, organizowany na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ.

11/08/2026

O zaćmieniu słońca, które będzie miało miejsce jutro opowiada Dr Elżbieta Kuligowska z Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego 👇

🌘 Już 12 sierpnia 2026 roku nad Polską będzie można obserwować jedno z najciekawszych zjawisk astronomicznych ostatnich dekad - bardzo głębokie częściowe zaćmienie Słońca.

🌇 Po raz pierwszy od słynnego zaćmienia z 1999 roku pas całkowitego zaćmienia ponownie przetnie kontynentalną Europę. W Polsce zobaczymy jego bardzo głęboką fazę częściową tuż przed zachodem Słońca. W Krakowie maksimum zjawiska nastąpi około 19.56. Księżyc zasłoni wtedy około 70% tarczy słonecznej.

🔭 Dr Elżbieta Kuligowska z Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego wyjaśnia, skąd biorą się zaćmienia, dlaczego nie występują przy każdym nowiu, gdzie w Polsce warunki do obserwacji będą najlepsze oraz jak oglądać zjawisko bezpiecznie dla wzroku.

👀 Czy planujecie obserwować zaćmienie? Koniecznie dajcie znać!

Link do rozmowy z dr Kuligowską znajdziecie w komentarzu.

05/08/2026

❓ Czym tak właściwie jest czas? Na czym polega paradoks bliźniąt? Podróże w czasie - czy są możliwe?

Na te i inne pytania dotyczące podróży w czasie w wykładzie „Jak (nie) zabić własnego dziadka? Fizyka podróży w czasie dla kinomanów” odpowiada dr Witold Zawadzki z Zakładu Fotoniki Instytutu Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Naukowo zajmuje się plazmą, fotoniką oraz ultraszybką spektroskopią laserową, a jak sam mówi, w pracy „strzela z lasera w plazmę”. Jego zainteresowania badawcze obejmują także optykę atomową i technikę laserową. Aktywnie angażuje się w popularyzację nauki, prowadząc wykłady popularnonaukowe, warsztaty i konkursy fizyczne. Jest również współredaktorem czasopism Foton i Neutrino.

▶️ Jak (nie) zabić własnego dziadka? Fizyka podróży w czasie dla kinomanów - zobacz nagranie: https://youtu.be/f6u-bTMK9Zc

📖 „Naukowe Czwartki” – cykl popularnonaukowych spotkań dla uczniów szkół ponadpodstawowych i starszych klas SP, organizowany na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ.

03/08/2026

Czas na tradycyjne spojrzenie w niebo 👇

✨ Spojrzenie na niebo w sierpniu

Drugi miesiąc wakacji to zawsze niezwykle atrakcyjny czas dla miłośników patrzenia w gwiazdy. Sprawdźmy, co na nas czeka w tym okresie.

☄️ Perseidy
Maksimum: noc z 12 na 13 sierpnia.
Słynny rój meteorów powiązany z kometą 109P/Swift-Tuttle. Przy dobrych warunkach będzie można dostrzec nawet do kilkudziesięciu "spadających gwiazd" na godzinę! Perseidy w nieco mniejszej liczbie widać już teraz – pod koniec lipca.

📐✨ Trójkąt Letni
Wieczorami na południowym niebie odnajdujemy słynny wzór złożony z trzech bardzo jasnych gwiazd (Wega, Deneb i Altair). Przez Trójkąt Letni przechodzi też piękny i jasny fragment Drogi Mlecznej, pełen słabiej świecących gwiazd.

🪐 Planety
Wenus – wciąż jeszcze świeci na wieczornym niebie.
Mars – dobrze widoczny w drugiej połowie nocy i nad ranem, nad wschodnim horyzontem.
Saturn – zobaczymy go bardzo późnym wieczorem i po północy, w konstelacji Ryb.

☀️🌑 Częściowe zaćmienie Słońca! (12 sierpnia)
Całkowite zaćmienie będzie miało miejsce w pasie przechodzącym przez Hiszpanię oraz Islandię, jednak z Krakowa (i innych części Polski) zobaczymy bardzo głębokie zaćmienie częściowe. Przebieg w Krakowie:
🔹początek: o godz. 19:18 Słońce zacznie być "podgryzane" przez tarczę Księżyca;
🔹maksimum: około godz. 19:56;
🔹zjawisko zakończy się dla nas podczas zachodu Słońca, około 20:04.
💡 Podczas zaćmienia Słońce będzie już nisko nad horyzontem, ale obserwując je, pamiętajcie koniecznie o stosownej ochronie oczu!
Zbieg okoliczności sprawia, że tego samego wieczoru i nocy przypada maksimum aktywności roju Perseidów – po zachodzie zaćmionego Słońca czeka nas zatem noc pełna spadających gwiazd! ✨

🌕🔴 Częściowe zaćmienie Księżyca (28 sierpnia)
Przebieg w Krakowie:
🔹Początek zaćmienia częściowego: godz. 04:33 – cień Ziemi zacznie powoli wkradać się na tarczę Księżyca.
🔹Maksimum: godz. 05:50 – najgłębsza faza zaćmienia widoczna z Krakowa
🔹Koniec: Zjawisko zakończy się dla nas już pod horyzontem, około 05:53 (Księżyc zajdzie w trakcie zaćmienia).

A Wy skąd planujecie oglądać zaćmienie Słońca?