Instytut Psychologii UJ

19/08/2026

Zespół pod kierownictwem prof. Marcina Szweda z Instytutu Psychologii UJ został partnerem międzynarodowego konsorcjum, które uzyskało finansowanie w ramach programu Horizon Europe. Na realizację projektu SHIELD - Sources of Health Inequalities from Environmental pollution in Lifespan brain Development Uniwersytetowi Jagiellońskiemu przyznano 490 000 euro.

Jak zanieczyszczenie środowiska wpływa na zdrowie naszego mózgu - od okresu prenatalnego aż po późną dorosłość? To jedno z kluczowych pytań, na które poszukają odpowiedzi badacze zaangażowani w projekt SHIELD.

Naukowcy będą analizować, w jaki sposób ekspozycja na zanieczyszczenia może wpływać na rozwój i starzenie się mózgu oraz zwiększać ryzyko chorób neurorozwojowych i neurodegeneracyjnych, takich jak ADHD czy demencja. Szczególna uwaga zostanie poświęcona temu, jak czynniki środowiskowe współdziałają z uwarunkowaniami genetycznymi, biologicznymi i społecznymi.

Projekt wykorzysta dane pochodzące z dużych, długoterminowych badań, łącząc informacje dotyczące m.in. funkcjonowania mózgu, procesów poznawczych, genetyki, stylu życia oraz ekspozycji na zanieczyszczenia. Celem jest lepsze zrozumienie mechanizmów wpływających na zdrowie mózgu w różnych okresach życia oraz wskazanie możliwych sposobów ograniczania związanych z nimi zagrożeń.

Wyniki projektu SHIELD mają w przyszłości wspierać rozwój skuteczniejszych działań na rzecz ochrony zdrowia mózgu i ograniczania nierówności zdrowotnych w Europie.

Gratulujemy prof. Marcinowi Szwedowi i całemu Zespołowi oraz życzymy powodzenia w realizacji tego ambitnego, międzynarodowego projektu!

[EN]
A team led by Prof. Marcin Szwed from the Institute of Psychology at Jagiellonian University has joined an international consortium that has been awarded funding under the Horizon Europe programme. Jagiellonian University has been awarded €490,000 for its participation in the SHIELD - Sources of Health Inequalities from Environmental pollution in Lifespan brain Development project.

How does environmental pollution affect brain health - from the prenatal period through later adulthood? This is one of the key questions that researchers involved in the SHIELD project will investigate.

The researchers will examine how exposure to environmental pollutants may affect brain development and ageing, as well as increase the risk of neurodevelopmental and neurodegenerative conditions such as ADHD and dementia. Particular attention will be paid to how environmental factors interact with genetic, biological and social factors.

The project will draw on data from large-scale, long-term studies, combining information on brain function, cognitive processes, genetics, lifestyle and exposure to environmental pollutants. The aim is to better understand the mechanisms affecting brain health across the lifespan and to identify possible ways of reducing related risks.

In the longer term, the findings of SHIELD may contribute to the development of more effective measures to protect brain health and reduce health inequalities across Europe.

Congratulations to Prof. Marcin Szwed and the entire team, and we wish them every success in this ambitious international project!

12/08/2026

12 sierpnia obchodzimy Światowy Dzień Pracoholika - to dobry moment, żeby przyjrzeć się różnicy między zaangażowaniem w pracę a pracoholizmem. Bo z zewnątrz mogą wyglądać bardzo podobnie: dużo pracy, wysoka aktywność, gotowość do podejmowania kolejnych zadań.

Odbierasz służbowy telefon na urlopie. Sprawdzasz maila przed śniadaniem. Zostajesz „jeszcze tylko chwilę” po godzinach.
Czy to oznacza, że jesteś zaangażowany_a w swoją pracę? Niekoniecznie.

Badania psycholożek z Instytutu Psychologii UJ pokazują, że kluczowa jest motywacja.

Osoba zaangażowana w pracę może czerpać z niej energię, satysfakcję i poczucie sensu. Podejmuje wysiłek dlatego, że praca jest dla niej ważna, interesująca lub daje możliwość rozwoju. Taki sposób funkcjonowania wiąże się z tzw. motywacją autonomiczną.

Pracoholizm ma inne podłoże. W tym przypadku praca może być napędzana przez wewnętrzny przymus - trudność z odłączeniem się od obowiązków, poczucie winy podczas odpoczynku czy potrzebę ciągłego potwierdzania własnej wartości poprzez osiągnięcia.

Co ciekawe, nie sama liczba przepracowanych godzin mówi nam więc, z czym mamy do czynienia. Ważne jest także to, dlaczego pracujemy i co dzieje się z nami, kiedy przestajemy pracować.

Badaczki wskazują na kilka obszarów, które mogą mieć znaczenie dla tego, jak rozwija się nasze zaangażowanie w pracę. Są wśród nich m.in. temperament i poziom aktywizacji, cele i wartości, poczucie własnej skuteczności oraz środowisko pracy.

To ostatnie jest szczególnie istotne. Organizacja, w której ceniona jest nieustanna dyspozycyjność, długie godziny pracy i odpowiadanie na wiadomości o każdej porze, może wzmacniać niezdrowe wzorce. Z kolei autonomia, możliwość rozwoju i wspierające przywództwo mogą sprzyjać bardziej autonomicznej motywacji i zdrowemu zaangażowaniu.

💡Warto więc czasem zamienić pytanie „Ile pracuję?” na inne:
- Co sprawia, że pracuję?
- Czy potrafię przestać pracować, kiedy kończy się dzień?
- Czy odpoczynek daje mi spokój, czy wywołuje poczucie winy?
- Czy moja praca jest źródłem satysfakcji, czy przede wszystkim sposobem na udowodnienie sobie i innym własnej wartości?

Bo zaangażowanie nie musi oznaczać ciągłej dostępności, a intensywna praca nie zawsze jest oznaką zdrowej motywacji.
I może właśnie dlatego czasem najważniejszym sygnałem zdrowego podejścia do pracy jest… umiejętność odłożenia laptopa.

📕 Kusik, D., Tokarz, A., & Kłosowska, J. (2026). Antecedents of workaholism and work engagement: a motivational perspective in research on heavy work involvement. Psychological Reports. DOI: 10.1177/00332941241231718.

04/08/2026

Dr Agnieszka Adamczyk została laureatką 10. edycji konkursu SONATINA Narodowe Centrum Nauki, skierowanego do badaczek i badaczy znajdujących się na początku kariery naukowej!

W ramach projektu „Neuronalne rytmy kontroli: sieciowe mechanizmy oscylacyjne i aperiodyczne w poznawczej regulacji emocji” dr Adamczyk zbada, w jaki sposób różne sieci mózgowe współpracują ze sobą podczas regulowania emocji oraz jaką rolę odgrywają w tym procesie rytmy aktywności neuronalnej rejestrowane za pomocą EEG. Badania otrzymały finansowanie w wysokości 391 840 zł.

Serdecznie gratulujemy i życzymy powodzenia w ich realizacji!

Z opisem projektu można zapoznać się na stronie NCN:https://www.ncn.gov.pl/sites/default/files/listy-rankingowe/2026-08-03-sonTuiKo92zcv/streszczenia/669365-pl.pdf

23/07/2026

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ogłosiło wyniki ewaluacji jakości działalności naukowej za lata 2022-2025.

Z radością informujemy, że dyscyplina psychologia na Uniwersytecie Jagiellońskim po raz kolejny uzyskała najwyższą kategorię naukową A+

To wyróżnienie jest efektem pracy całej naszej społeczności akademickiej oraz potwierdzeniem wysokiego poziomu badań naukowych prowadzonych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Dziękujemy wszystkim, którzy przyczynili się do tego osiągnięcia. Gratulujemy i cieszymy się z tego wspólnego sukcesu!

Więcej informacji o wynikach ewaluacji można znaleźć na stronie Ministerstwa: https://www.gov.pl/web/nauka/komunikat-ministra-nauki-i-szkolnictwa-wyzszego-w-sprawie-zakonczenia-kolejnego-etapu-ewaluacji-jakosci-dzialalnosci-naukowej

22/07/2026

22 lipca obchodzimy Światowy Dzień Mózgu 🧠

Z wiekiem nasz mózg traci nieco swojej poznawczej "świeżości" - mniej więcej po przekroczeniu 50-tki hipokamp kurczy się średnio 1-2% rocznie. Ale, co ciekawe, da się ten trend odwrócić. Jednym prostym działaniem.
🧠👇
Ciężko jest nie zauważyć, że wraz z postępem upływającego czasu zwiększa się ilość konfundujących nas sytuacji. Wchodzę do pokoju, ale zapominam po co. Gdzieś już to czytałem, ale za nic nie pamiętam, gdzie. Znowu przypadkowo pomyliłam imiona moich dzieci. I tak dalej. No, bywa irytująco, nie ma co się oszukiwać. W związku z takim przebiegiem spraw, często sięgamy po wszelkiej maści specyfiki, które - w zamyśle ich twórców - mają nieco tenże przebieg spraw odwrócić, albo przynajmniej ukrócić. Wjeżdżają więc enigmatyczne kapsułki z jeszcze bardziej enigmatyczną etykietą, błękit metylenowy, wyciągi z grzybów czy filmiki o biohackowniu mózgu w drugiej połowie życia. No cóż, jak człowiek chce ratować neurony, to algorytm na pewno coś mu wynajdzie. Szkopuł jednak w tym, że jedna z najlepiej przebadanych rzeczy, jakie można dla swojego tracącego młodość mózgu zrobić, jest, tak jakby trochę mało instagramowa. Nie świeci, nie ma opatentowanej formuły, nie plumka w matowej buteleczce za 299 peelenów, nie można zrobić z niej webinaru ani kursu online. Jest prozaiczna, bardzo prosta i ciężko ją zmonetyzować. Szybki marsz.
🚶‍➡️🚶‍♀️‍➡️
Kilka lat temu zespół naukowców z University of Pittsburgh opublikował duże badanie, które do dziś pojawia się regularnie w dyskusjach o starzeniu mózgu. Badacze zaprosili 120 zdrowych poznawczo starszych osób, których następnie przydzielono do dwóch grup. Jedna grupa wykonywała ćwiczenia rozciągające, druga z kolei regularnie maszerowała w tempie na tyle szybkim, że podnoszącym tętno, czyli znacznie szybszym niż konwencjonalne włóczenie nogami z pieskiem po osiedlu. Uczestnicy trenowali trzy razy w tygodniu. Czas wysiłku stopniowo zwiększano, zaś finalnie osiągnięto około 40 minut marszu na sesję. Docelowo uczestnicy badania ćwiczyli przy zachowaniu około 60-75% rezerwy tętna. To taki poziom, przy którym nadal jesteśmy w stanie rozmawiać z drugą osobą, jednak wygłaszanie sążnistego monologu światopoglądowego na temat remontu działki sąsiada raczej nie wchodzi w grę. Innymi słowy, chodzi o naprawdę żwawy spacer.
🕺🕺
Po roku takiego trybu życia uczestnikom wykonano rezonans magnetyczny. No i wtedy zrobiło się naprawdę ciekawie. W grupie marszującej objętość przedniej części hipokampa wzrosła o około 2%. W grupie rozciągającej się z kolei... spadła prawie o tyle samo. Obserwowany wzrost odpowiadał odwróceniu związanego z wiekiem ubytku objętości hipokampa od jednego do dwóch lat! To może brzmieć naprawdę imponująco, ale najpierw trzeba wyjaśnić dlaczego naukowcy tak bardzo ekscytują się kawałkiem mózgu o nazwie przypominającej konika morskiego z rafy koralowej. Otóż, hipokamp to niewielka struktura położona głęboko w płatach skroniowych mózgu. I, rzeczywiście, przypomina nieco kształtem konika morskiego. Zajmuje się jednak czymś znacznie poważniejszym niż pluskanie w morskiej wodzie, gdyż uczestniczy w tworzeniu oraz porządkowaniu wspomnień. Innymi słowy, hipokamp pomaga przekształcać świeże doświadczenia w pamięć, do której później można wrócić. Bierze on także udział w uczeniu się oraz w orientacji przestrzennej, tworząc swego rodzaju wewnętrzną mapę otoczenia. To właśnie dzięki całemu systemowi struktur współpracujących z hipokampem pamiętamy o tym, gdzie zaparkowaliśmy auto, zapamiętujemy drogę w nowym miejscu czy łączymy określone wydarzenia z miejscami, w których się one odbyły.
🧠💢
O tym jednak, że hipokamp to bardzo ważna struktura w mózgu, najlepiej świadczą przypadki jego uszkodzenia. Człowiek może nadal rozmawiać, rozumować i pamiętać wiele wydarzeń ze swojej przeszłości, a jednocześnie mieć ogromny problem z tworzeniem nowych trwałych wspomnień. Każda nowa rozmowa, poznana osoba czy wydarzenie sprzed kilkunastu minut mogą po prostu nie zostać prawidłowo zapisane. To dlatego właśnie badacze zafiksowani na punkcie starzenia oraz chorób neurodegeneracyjnych tak bardzo przyglądają się hipokampowi. Jego zanik bezpośrednio wiąże się z pogorszeniem pamięci. No i cóż, jeżeli więc pewna część mózgu pomaga ci odnajdywać się w świecie, uczyć się, zapamiętywać i utrwalać doświadczenia, to raczej nie masz ochoty na to, by z wiekiem przesadnie szybko ona zanikała, prawda?
Dlatego właśnie wynik wspomnianego badania wzbudził takie zainteresowanie. Wraz ze zmianami objętości hipokampa obserwowano bowiem także poprawę funkcji poznawczych, którymi on "zarządza".
📈💡
Od czasu publikacji tych wyników wiele kolejnych badań potwierdzało dobroczynny efekt regularnej aktywności fizycznej. Najnowsze badania z tego roku ujawniły dodatkowo pewien ciekawy niuans, który może jeszcze bardziej "podkręcić" znaczenie ruchu w zdrowiu starzejącego się mózgu. Otóż, w badaniu przeprowadzonym na 18-miesięcznych myszach (które, według przyjętych konwersji odpowiadają ludzkim 50-60 latkom) u zwierząt wywołano neurozapalenie, a następnie poddano je ćwiczeniom aerobowym przez 8 tygodni. Efekt? Homeostaza mitochondrialna hipokampu poprawiła się, stan zapalny przygasł, a stres oksydacyjny został zniwelowany. Rzecz jasna, nie możemy sobie, ot tak, robić prostej konwersji wyników badań przeprowadzonych na myszach na ludzi. Jest to jednak kolejna cegiełka do badań, które od kilku lat konsekwentnie pokazują ten sam trend - u zdrowych osób w podeszłym wieku jeden z efektywniejszych sposobów na dbanie o mózg jest darmowy i zajmuje jakieś 150 minut tygodniowo. Warunek? Trzeba traktować go nie jako alternatywę, lecz jako fundament.
Cóż, biologia ewolucyjna człowieka nieustannie przypomina nam o tym, że nasze ciało zostało zaprojektowane do ruchu. Dobrze o tym pamiętać.



/Li, Peng-Da, Chong Han, Yuan-Yuan Qin, Zhi Jiang, Shan-Yao Pan, Bo Liao, Nan Wang, et al. 2026. “Exercise-Induced Alleviation of Memory Impairment in Aged Mice with Neuroinflammation Is Linked with Modulation of Mitochondrial Homeostasis in the Hippocampus.” The Journals of Gerontology: Series A 81 (1)/ Erickson, Kirk I., Michelle W. Voss, Ruchika Shaurya Prakash, Chandramallika Basak, Amanda Szabo, Laura Chaddock, Jennifer S. Kim, et al. 2011. “Exercise Training Increases Size of Hippocampus and Improves Memory.” Proceedings of the National Academy of Sciences 108 (7)/ Grafika: Susan Perry, BrainFacts Org/

17/07/2026

W ubiegłym tygodniu mieliśmy przyjemność gościć dr Krystynę Pomorską z Instytut Psychologii UŁ , która odbywała staż naukowy w naszym Laboratorium Psychologii Rozwoju Małego Dziecka (Child Lab) 👶🏻

Podczas wizyty dr Pomorska miała okazję zapoznać się z nowoczesnymi metodami badań rozwojowych stosowanymi w Child Lab, obejmującymi m.in. zaawansowane techniki obserwacji i analizy zachowania niemowląt, wykorzystanie specjalistycznego oprogramowania badawczego oraz narzędzi opartych na algorytmach widzenia komputerowego. Ważnym elementem stażu była również wymiana doświadczeń i dyskusje nad kierunkami rozwoju metodologii badań nad wczesnym rozwojem dziecka.

Gospodarzem wizyty był dr Arkadiusz Białek, kierujący zespołem Child Lab. Spotkania i wspólna praca stworzyły przestrzeń do rozmów, dzielenia się wiedzą oraz wypracowywania pomysłów na przyszłe projekty badawcze.

Dziękujemy dr Krystynie Pomorskiej za wizytę! Cieszymy się, że mogliśmy podzielić się naszym doświadczeniem, a jednocześnie poznać perspektywę badawczą reprezentowaną przez Uniwersytet Łódzki. Takie spotkania są dla nas niezwykle cenne i przypominają, jak ważna dla rozwoju nauki jest współpraca między ośrodkami akademickimi.

Mamy nadzieję, że to dopiero początek dalszych wspólnych działań i kolejnych okazji do współpracy naukowej ☀️

13/07/2026

Psychologia w Instytucie Psychologii UJ kolejny rok z rzędu znalazła się wśród najpopularniejszych kierunków Uniwersytetu Jagiellońskiego. W tym roku o miejsce na naszych studiach ubiegały się aż 2048 osoby!

Dziękujemy za tak ogromne zainteresowanie 💙

Już od następnego poniedziałku zaczynamy wpisy na studia. Przyszłe osoby studiujące psychologię - do zobaczenia na Ingardena 6! 👋

🎓 Aż 42 077 - tyle zgłoszeń otrzymaliśmy w tegorocznej rekrutacji na studia!

🥇 Najpopularniejszym kierunkiem okazało się Prawo (Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego), na które zarejestrowało się aż 2586 kandydatów.
🥈 Kolejne miejsce zajęło Pielęgniarstwo (Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum) z 2228 zgłoszeniami.
🥉 Na Psychologię na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego zarejestrowało się 2048 kandydatów.

🏅 Kolejny był Kierunek lekarski (Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum) z 1779 chętnych.
🏅 Pierwszą piątkę zamyka Psychologia na Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ, na którą zgłosiło się 1680 osób.

A które kierunki były najbardziej oblegane pod względem liczby kandydatów na jedno miejsce? 👀

Tutaj w stosunku do lat ubiegłych nastąpiły pewne zmiany. Na pierwszym miejscu w tym zestawieniu znalazł się Kierunek lekarsko-dentystyczny (Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum) z 19,11 zgłoszeniami na jedno miejsce 🤯.

W czołówce uplasowały się również:
🔹 Elektroradiologia (Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum) - 16,78 zgłoszeń/miejsce
🔹 Psychologia (Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego) - 14,63 zgłoszeń/miejsce
🔹 Lingwistyka i technologie językowe (Wydział Filologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego) - 13,49 zgłoszeń/miejsce
🔹 Analityka medyczna (Wydział Farmaceutyczny UJ CM) - 13,44 zgłoszeń/miejsce

⏳ Teraz pozostaje czekać na wyniki. Listy rankingowe zostaną ogłoszone już 17 lipca!

13/07/2026

Badania zespołu z udziałem prof. dr. hab. Marcina Szweda z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego właśnie zostały opublikowane w Science Advances!

Co dzieje się z korą wzrokową, jeśli przez całe życie nie odbiera żadnych obrazów?

Przez lata sądzono, że charakterystyczne różnice obserwowane w korze wzrokowej osób niewidomych od urodzenia wynikają z odmiennego sposobu, w jaki mózg kształtuje i usuwa niepotrzebne połączenia między neuronami. Wyniki polsko-niemieckiego zespołu badawczego pokazują jednak, że kluczową rolę może odgrywać zmniejszona mielinizacja – proces związany z tworzeniem osłonki wokół włókien nerwowych i sprawnym przekazywaniem informacji w mózgu.

Korzystając z zaawansowanych metod obrazowania mózgu, naukowcy wykazali, że obserwowane różnice nie świadczą o „niedojrzałości” czy gorszym funkcjonowaniu mózgu osób niewidomych. Przeciwnie – ich kora wzrokowa pozostaje aktywna i uczestniczy m.in. w przetwarzaniu języka, pamięci roboczej oraz kontroli poznawczej.

Jak podkreśla prof. Marcin Szwed, kora wzrokowa osób niewidomych nie jest uszkodzona ani nieaktywna – po prostu pełni inne funkcje niż u osób widzących.

Badanie zostało przeprowadzone we współpracy z Instytutem Maxa Plancka ds. Nauk Poznawczych i Mózgu Człowieka w Lipsku. Pierwszą autorką publikacji jest dr Anna-Lena Stroh.

📌 Publikacja:
Stroh A.-L., Edwards L.J., Haenelt D., Movahedian Attar F., Pine K.J., Trampel R., Szwed M., Weiskopf N. (2026). Congenital blindness reduces myelination in human visual cortex. Science Advances. https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aec2348

[EN]
An international study co-authored by Prof. Marcin Szwed of the Institute of Psychology, Jagiellonian University, has been published in Science Advances!

What happens to the visual cortex when it does not receive visual input throughout life?

For years, scientists believed that the distinctive differences observed in the visual cortex of people who are blind from birth resulted from differences in the way the brain shapes and removes unnecessary connections between neurons. The findings of a Polish-German research team suggest a different explanation: reduced myelination may play a key role.

Using advanced brain imaging techniques, the researchers showed that these differences do not indicate that the brains of blind individuals are “immature” or function less effectively. On the contrary, their visual cortex remains active and contributes to processes such as language processing, working memory, and cognitive control.

As Prof. Marcin Szwed emphasizes, the visual cortex of blind individuals is neither damaged nor inactive – it simply serves different functions than it does in sighted people.

The study was conducted in collaboration with the Max Planck Institute for Human Cognitive and Brain Sciences in Leipzig. The first author of the publication is Dr. Anna-Lena Stroh.

📌 Publication:
Stroh A.-L., Edwards L.J., Haenelt D., Movahedian Attar F., Pine K.J., Trampel R., Szwed M., Weiskopf N. (2026). Congenital blindness reduces myelination in human visual cortex. Science Advances.
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aec2348

12/07/2026

Czy sam sposób myślenia może zmienić to, jak odczuwamy ból?

Dlaczego silny lek przeciwbólowy może działać słabiej, gdy pacjent nie wie, że go otrzymuje? Jak sama informacja o możliwych skutkach ubocznych może wpłynąć na reakcje organizmu? I dlaczego nasze wcześniejsze doświadczenia mają znaczenie dla tego, jak zapamiętujemy ból?

O mechanizmach placebo i nocebo, psychologii bólu oraz o tym, jak mózg wpływa na doświadczenie bólu opowiada prof. dr hab. Przemysław Bąbel - kierownik Zespołu Badania Bólu w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w rozmowie z dr inż. Natalią Schmidt-Polończyk.

🎙️ Zapraszamy do wysłuchania najnowszego odcinka podcastu „Bunkier Nauki”!

Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie | Zespół Badania Bólu | Instytut Psychologii UJ | Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego

👉Czy silny lek przeciwbólowy może działać o połowę słabiej tylko dl...