Instytut Języka Polskiego PAN

28/05/2026

Z cyklu: Nasze prace

Najnowszą publikacją, która powstała w naszej Pracowni, jest monografia „Cornutus z polskimi glosami” autorstwa Katarzyny Jasińskiej-Różyckiej. Autorka przedstawia w niej średniowieczne łacińskie dzieło leksykograficzno-dydaktyczne „Cornutus”: jego treść, strukturę, układ graficzny, przeznaczenie, a także kierunek jego transmisji – od Francji i Anglii, poprzez Niemcy, na ziemie czeskie i polskie. K. Jasińska-Różycka szczegółowo omawia jeden przekaz rękopiśmienny, pochodzący z ok. 1440 r., „Cornutus pauliński”, w którym znajduje się ponad 80 polskich glos. Wśród rodzimych wyrazów znajdują się dwa hapax legomena – parzenie ‘pokam dla psów (zaparzony lub gotowany)’ oraz powsinoga ‘rozpustnik, hulaka, może też włóczęga’, a także szereg innych słów wskazujących na nowe znaczenia, warianty fonetyczne, nowe i starsze formy gramatyczne względem materiału zawartego w „Słowniku staropolskim”. Monografię wieńczy edycja polskiego słownictwa zapisanego w zabytku.

Książka została wydana w 2025 r. w serii Prace Instytutu Języka Polskiego PAN (nr 174).

Tak o monografii piszą jej recenzenci:
„Praca zaskoczyła mnie szerokim oglądem średniowiecznych rękopisów. Pod skromnym tytułem książki kryje się głęboka, wielowymiarowa analiza historyczna i językowa. To nie tylko opracowanie językoznawcze, ale także zaproszenie do fascynującej wędrówki po dawnej Europie. „Cornutus” bowiem jest świadectwem skomplikowanych więzi kulturowych, wspólnoty myśli, ale jednocześnie zadziwia długim trwaniem.” [z recenzji prof. Aleksandry Janowskiej]

„Z uznaniem oceniam tę monografię, której napisanie było z pewnością zajęciem czasochłonnym i wymagało dużej cierpliwości oraz filologicznej akrybii ze strony Autorki. […] Rozprawa Katarzyny Jasińskiej-Różyckiej, przygotowana z dużą starannością, pisana językiem precyzyjnym, może stanowić ważny krok do podjęcia dalszych badań leksykograficznych nad innymi rękopisami zawierającymi glosy wernakularne, które do dziś nie są znane.” [z recenzji prof. Krzysztofa Pawłowskiego]

27/05/2026

Pierwszy dzień seminarium, które odbywa się w ramach projektu „Interdyscyplinarne metodologie w badaniach językoznawczych poprzez pryzmat badań polonistycznych i slawistycznych (INTERMET)”, finansowanego przez Polską Agencję Wymiany Akademickiej, za nami. Jesteśmy pod wrażeniem warsztatu badawczego uczestników oraz jakości merytorycznej ich wystąpień. Zapraszamy zatem na drugi dzień seminarium: https://intermet.ijppan.pl/programme/

The first day of the seminar as part of the project “Interdisciplinary Methodologies in Linguistic Research from the perspective of Polish and Slavic Studies (INTERMET)” funded by the Polish National Agency for Academic Exchange (NAWA) is behind us. We were impressed by the participants' research skills and the substantive quality of their presentations. We invite you to the second day of the seminar: https://intermet.ijppan.pl/programme/

27/05/2026

Śniadanie z leksykografią: wykład doc. dra Borisa Kerna "Społeczny aspekt leksykografii", 9 czerwca (wtorek), g. 11.00

Serdecznie zapraszamy na wykład doc. dra Borisa Kerna z Instytutu Języka Słoweńskiego im. Frana Ramovša przy Centrum Badawczym Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk (ZRC SAZU, Inštitut za slovenski jezik Frana Ramovša), pt.

𝐒𝐩𝐨𝐥𝐞𝐜𝐳𝐧𝐲 𝐚𝐬𝐩𝐞𝐤𝐭 𝐥𝐞𝐤𝐬𝐲𝐤𝐨𝐠𝐫𝐚𝐟𝐢𝐢

Spotkanie odbędzie się we wtorek 9 czerwca 2026 r. o godz. 11.00
w sali konferencyjnej Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie, z transmisją online na Zoomie.

Osoby spoza Instytutu, które chciałyby wziąć udział w wydarzeniu, prosimy o wcześniejszy kontakt mailowy z dr Marzeną Miśkiewicz ([email protected]) w celu uzyskania linku.

𝐀𝐛𝐬𝐭𝐫𝐚𝐤𝐭

Wykład będzie poświęcony społecznemu wymiarowi współczesnej praktyki leksykograficznej oraz odpowiedzialności leksykografii za współtworzenie i utrwalanie obrazów rzeczywistości społecznej. Współczesna leksykografia opiera się na obszernych korpusach językowych, co wymaga od badaczek i badaczy leksyki zachowania krytycznego dystansu oraz unikania stereotypizacji podczas opisu leksemów odnoszących się do różnych grup społecznych, zwłaszcza mniejszości. Jednocześnie należy mieć świadomość, że uprzedzenia i stereotypowe przedstawienia mogą przenikać do opisów słownikowych nie tylko w przypadku grup marginalizowanych, lecz także przy opracowywaniu innych jednostek leksykalnych.

Na podstawie doświadczeń związanych z opracowywaniem trzeciego wydania Słownika języka słoweńskiego (eSSKJ) zostaną omówione wybrane wyzwania związane z definiowaniem znaczeń, doborem przykładów użycia oraz opisem wartości pragmatycznych i konotacyjnych jednostek leksykalnych. Analizowane przykłady będą pochodziły przede wszystkim z pól semantycznych związanych z osobami z niepełnosprawnościami, relacjami rodzinnymi i interpersonalnymi oraz różnymi grupami mniejszościowymi.

W wystąpieniu podejmiemy pytanie, w jaki sposób współczesna leksykografia może dążyć do bardziej refleksyjnego, odpowiedzialnego i inkluzywnego opisu języka.

𝐒𝐲𝐥𝐰𝐞𝐭𝐤𝐚 𝐛𝐚𝐝𝐚𝐜𝐳𝐚

Doc. dr Boris Kern jest badaczem w Zakładzie Leksykologii Instytutu Języka Słoweńskiego im. Frana Ramovša przy Centrum Badawczym Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk. Zajmuje się zagadnieniami współczesnej leksykologii i leksykografii, słowotwórstwa, ortografii, nauczania języka jako drugiego i obcego, relacji między językiem a płcią oraz lingwistyki queerowej. Od 2021 roku jest członkiem Komisji Słowotwórstwa przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów. W latach 2021–2025 kierował projektem badawczym pt. Kombinatoryka formantów słowotwórczych w języku słoweńskim.
W 2024 roku przewodniczył 23. Międzynarodowej Konferencji Naukowej Komisji Słowotwórstwa przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, a w marcu bieżącego roku ukazała się pod jego redakcją monografia Słowotwórstwo gniazdowe w językach słowiańskich, dedykowana prof. Mirosławowi Skarżyńskiemu i będąca najobszerniejszą wielojęzyczną monografią poświęconą słowotwórstwu gniazdowemu.

Jako współautor i współredaktor uczestniczy w opracowywaniu trzeciego wydania Słownika języka słoweńskiego (eSSKJ), przygotowuje również Słownik gniazdowy języka słoweńskiego jako obcego. Brał on także udział w tworzeniu ePravopisu (2014–), Szkolnego słownika języka słoweńskiego, Słownika nowszego słownictwa języka słoweńskiego (2012) oraz drugiego, zrewidowanego wydania Słownika języka słoweńskiego (2014).

26/05/2026

W dniach 17–24 maja 2026 roku mgr Łukasz Karpecki przebywał na wyjeździe badawczym w Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies (University of Iceland) w Reykjavíku, w ramach programu Erasmus+ Staff Mobility for Training. Wyjazd miał na celu podniesienie kompetencji badawczych oraz nawiązanie współpracy międzynarodowej pomiędzy Árni Magnússon Institute a Instytutem Języka Polskiego PAN.

W trakcie pobytu mgr Karpecki zapoznał się z islandzkimi bazami danych toponimicznych i antroponimicznych: wyszukiwarką nazw geograficznych Nafnið.is (https://nafnid.is/), opracowaniem kartograficznym toponimii islandzkiej Náttúrufræðistofnun - Örnefnasjá (https://ornefnasja.lmi.is) i słownikiem nazw osobowych występujących w Islandii (https://mannanofn.arnastofnun.is). Ponadto mgr Karpecki zaznajomił się z funkcjonowaniem islandzkiego ośrodka badawczego, jego rozwiązaniami organizacyjnymi oraz praktykami w zakresie dokumentowania i opracowywania nazw własnych. Mobilność stworzyła warunki do wymiany doświadczeń z onomastami islandzkimi – Aðalsteinnem Hákonarsonem i Emily Lethbridge – z Instytutu Árniego Magnússona oraz do zainicjowania współpracy naukowej.

Uzyskane doświadczenia i obserwacje zostaną wykorzystane w działalności Pracowni Onomastyki Instytutu Języka Polskiego PAN.

21/05/2026

21 maja 2026 r. o godz. 18 odbędzie się (w trybie zdalnym) posiedzenie

Komisji Dialektologicznej Komitetu Językoznawstwa PAN.
Podczas posiedzenia referat pt. Pogranicze dialektologii i etnografii w badaniach naukowców Uniwersytetu Stefana Batorego (1919-1939)

wygłosi dr hab. Katarzyna Konczewska, prof. IJP PAN.
Serdecznie zapraszamy!

Link do posiedzenia:

Zoom is the leader in modern enterprise cloud communications.

20/05/2026

[English below]

Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk zaprasza na seminarium online realizowane w ramach projektu „Interdyscyplinarne metodologie w badaniach językoznawczych poprzez pryzmat badań polonistycznych i slawistycznych”, finansowanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej.

Seminarium odbędzie się 25 i 29 maja 2026 r. w godz. 10.00-15.00 na platformie Zoom. Aby uzyskać link do spotkania, prosimy o kontakt pod adresem: [email protected]

Program seminarium jest dostępny pod adresem: https://intermet.ijppan.pl/programme/

The Institute of Polish Language of the Polish Academy of Sciences invites you to an online seminar organised as part of the project “Interdisciplinary Methodologies in Linguistic Research from the Perspective of Polish and Slavic Studies” funded by the Polish National Agency for Academic Exchange.

The seminar will be held on May 25 and 29, 2026, from 10:00 AM to 3:00 PM on the Zoom platform. To receive the link to the meeting, please contact us at: [email protected]

The seminar program is available at: https://intermet.ijppan.pl/programme/

19/05/2026

15 maja 2026 r. odbyło się Sympozjum Krakowskiego Interdyscyplinarnego Centrum Naukowego (KrakInCeN), którego członkiem od 16 maja 2025 r. jest Instytut Języka Polskiego PAN. W gościnnych progach Instytutu Katalizy i Fizykochemii Powierzchni im. Jerzego Habera PAN (Instytut Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN) spotkali się przedstawiciele jedenastu krakowskich instytutów PAN oraz Narodowego Instytutu Onkologii w Krakowie (Narodowy Instytut Onkologii w Krakowie).
Wydarzenie zgromadziło badaczy reprezentujących różne dziedziny nauki: nauki fizyczne i chemiczne, biologię, medycynę, nauki środowiskowe oraz humanistykę. Była to doskonała okazja do prezentacji aktualnych badań, wymiany doświadczeń i pomysłów, a także do nawiązania interdyscyplinarnej współpracy.
Program Sympozjum obejmował m.in. zagadnienia dotyczące nowych kierunków badań w fizyce, chemii i inżynierii materiałowej, badań z zakresu biologii, medycyny i ochrony środowiska, a także projektów związanych z językiem i humanistyką cyfrową.
Nasz Instytut reprezentowali:
• dyrektor dr hab. Michał Rzepiela, prof. IJP PAN, który krótko omówił prowadzone w Instytucie badania;
• prof. dr hab. Piotr Żmigrodzki, który wygłosił referat pt. PAS Great Dictionary of Polish – comprehensive description of the Polish language in the 20th and 21st centuries;
• prof. dr hab. Maciej Eder i dr Michał Woźniak, którzy przedstawili projekt Automatic translation from written Polish to the Polish Sign Language.
Sympozjum KrakInCeN pokazało szerokie spektrum prowadzonych badań oraz znaczenie współpracy między ośrodkami reprezentującymi różne dziedziny nauki.

13/05/2026

📢🔬 NCN na Copernicus Festival 2026

Copernicus Festival to jedno z najważniejszych wydarzeń popularyzujących naukę w Polsce. Tegoroczna edycja odbędzie się od 19 do 24 maja w Krakowie oraz online.

po raz trzeci jest partnerem festiwalu. W programie znalazły się dwa formaty przygotowane przez Centrum:

📍 Pasmo „Rok w nauce”, w którym laureatki i laureaci grantów NCN opowiedzą o najważniejszych kierunkach badań w sześciu obszarach: klimacie, fizyce, ekonomii złożoności, genetyce, neuronauce i paleoantropologii.
📍 Debata „Ciekawość jako metoda” – pierwsza autorska sesja NCN na Copernicus Festival, poświęcona roli badań podstawowych w gospodarce i życiu społecznym.

Laureatki i laureaci grantów NCN będą obecni również w sesjach „Konfrontacje”, „Rozmowa” i „ERC Talks” przez wszystkie sześć dni festiwalu.

Zapraszamy do udziału!
Szczegóły oraz program festiwalu ⤵️

13/05/2026

12 maja ukazało się Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 kwietnia 2026 r. w sprawie sporządzania wykazu wydawnictw monografii naukowych oraz wykazu czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych: https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/630

28/04/2026

🔔 Na ruszył nowy kurs: „Podstawy dostępności cyfrowej", sfinansowany ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Dzięki udziałowi w kursie dowiesz się, jak tworzyć strony internetowe zgodne ze standardem i dostępne dla wszystkich użytkowników.

👉 Zapisy: https://navoica.pl/courses/course-v1:opi-pib+podstawy-dostepnosci-cyfrowej+edycja-1/about

ℹ️ NAVOICA to polska platforma edukacyjna Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, rozwijana przez Ośrodek Przetwarzania Informacji.