Katedra Historii Medycyny CM UJ
Zarys historii Katedry Historii Medycyny CM UJ
W roku 1809 po raz pierwszy w dziejach Akademii Krakowskiej wprowadzono nauczanie historii medycyny do programu studiów na Wydziale Lekarskim. Franciszek Kostecki
Wykłady z tego przedmiotu prowadził ówczesny dziekan i dyrektor kliniki lekarskiej prof. Po nim historii medycyny nauczali tej miary uczeni co prof.
Julian Sawiczewski (1795-1854) czy prof. Fryderyk Hechel (1795-1851), profesor medycyny sądowej i policji lekarskiej. Fryderyk Hechel
Należy jednak podkreślić, że mimo dużej wiedzy merytorycznej wykładowców i zrozumienia jakich wartości nośnikiem jest ten przedmiot nie zyskał on rangi samodzielnej dziedziny naukowej. Na taki stan rzeczy duży wpływ miały też obawy zaborców postrzegających dyscypliny historyczne jako szczególnie niebezpieczne, gdyż budzące narodowe i patriotyczne uczucia. Niemniej, kiedy w drugiej połowie XIX stulecia w krajach zachodnich historia medycyny zaczęła się wyodrębniać jako osobny przedmiot badań, także w Krakowie podjęto próbę utworzenia wydzielonej katedry. Postulat ten był ze wszech miar słuszny, zwłaszcza że uczelnia miała doskonałego kandydata na stanowisko jej kierownika. Był nim Józef Oettinger (1818-1895), jeden z pierwszych w dziejach uczelni doktorantów z zakresu historii medycyny posiadający przy tym gotową habilitację z zakresu tej dziedziny wiedzy. Niestety spory natury politycznej (Ottinger znany był ze swej patriotycznej postawy) doprowadziły do ostrego i pozamerytorycznego konfliktu wokół jego osoby. I mimo zdecydowanego poparcia szeregu profesorów tej miary co Teichmann, Dietl, Majer czy Skobel Ottinger musiał czekać wiele lat, nim wreszcie na samym początku roku 1869 udało się uzyskać zatwierdzenie docentury Oettingera w Wiedniu. Podjęte niemal natychmiast wykłady szybko ściągnęły liczną grupę studentów wysoko oceniających wiedzę i kunszt jej przekazywania. Tym bardziej starania Wydziału Lekarskiego UJ by mianować Oettingera profesorem rzeczywistym, co otwierało możliwość utworzenia odrębnej katedry, jawiły się ze wszech miar słusznymi. Niestety władze austriackie zgodziły się w 1873 roku tylko na profesurę nadzwyczajną i bezpłatną. Oettinger wykładał więc dalej i to całkiem za darmo. Po przejściu na emeryturę w roku 1889 jako rekompensatę otrzymał niską rentę za długoletnią pracę ze studentami. Nie mając żadnych funduszy nie mógł zatrudniać asystentów, a brak katedry mścił się brakiem następców. Adam Wrzosek
Po Oettingerze,do roku 1910, kiedy to prof. patologii ogólnej i doświadczalnej UJ Adam Wrzosek wznowił wykłady z historii medycyny, w Krakowie w ogóle nie nauczano tego przedmiotu. Profesor Wrzosek swoje zajęcia prowadził do 1918 roku, gdy przeniósł się na dwa lata do Warszawy. Rok 1920 należy postrzegać jako przełomowy dla historii medycyny w Polsce. Wraz z odzyskaniem niepodległości można było utworzyć na uniwersytetach katedry i zakłady, których istnienia nie chcieli zaborcy. W Krakowie ostatecznie powołano do życia zakład uniwersytecki pod nazwą Instytut Historii i Filozofii Medycyny. Władysław Szumowski
Na czele Instytutu stanął Władysław Szumowski (1875-1954), profesor historii i filozofii UJ, wyśmienity badacz dziejów nauk medycznych, autor do dnia dzisiejszego fundamentalnego, podręcznika Historia medycyny. Początki działalności Szumowskiego przypadały na trudny czas budowy młodej państwowości, konieczności ciągłych wyrzeczeń i permanentnego braku pieniędzy. Dopiero w 1931 Instytut otrzymał własne pomieszczenia w wynajętym lokalu przy alejach Krasickiego 12. Do tego momentu mieścił się częściowo w domu zarządu klinik (ul. Kopernika 36), częściowo w budynkach kliniki lekarskiej (ul. Kopernika 15), wreszcie w pomieszczeniach samego dziekanatu i sali posiedzeń Wydziału Lekarskiego. Wreszcie tuż przed wybuchem II wojny światowej Instytut znalazł swoją stałą siedzibę przy ul. W dniu dzisiejszym mieści się tam Katedra Historii Medycyny CM UJ. Dzięki staraniom Władysława Szumowskiego udało się ocalić zdecydowaną większość zbiorów przed zniszczeniem w czasie okupacji niemieckiej. Po zakończeniu wojny Szumowski natychmiast wznowił działalność dydaktyczną i naukową. dr Zbigniew Kukulski
Niestety wiek i przeżycia wojenne nadszarpnęły zdrowiem profesora, a nowy ustrój komunistyczny nie sprzyjał tej dziedzinie zainteresowań badawczych. W 1948 Szumowski został przeniesiony w stan spoczynku, a w 1950 roku decyzją władz rozwiązano wszystkie zakłady historii medycyny w Polsce. Tylko dzięki zapobiegliwości dra Zbigniewa Kukulskiego (1908-1971) udało się uratować zbiory przed rozproszeniem i zniszczeniem. W 1956 roku reaktywowano katedry historii medycyny i przywrócono nauczanie tego przedmiotu na studiach medycznych. Kukulski został ponownie szefem katedry i pozostawał nim aż do swojej śmierci w 1971 roku. Jego następcą został prof. Mieczysław Skulimowski (1930-1982), który kontynuował dzieło swoich poprzedników stale powiększając zbiory katedry. Bezpośrednim następcą Skulimowskiego został prof. Zdzisław Gajda, który piastował stanowisko kierownika katedry do roku 2000, czyli do chwili przejścia na emeryturę. W chwili obecnej katedrą kieruje prof. Ryszard W. Gryglewski
