Akta kapituł karmelitów dawnej obserwy w Polsce - edycja krytyczna

25/05/2026

Dziś święto patronki zakonu karmelitów, św. Magdaleny Marii de Pazzi (1566-1607) - mistyczki, stygmatyczki i karmelitanki właśnie. W przygotowywanych przez nas aktach kapituł prowincjalnych znajdują się dokumenty związane z przygotowaniem jej uroczystej kanonizacji: "Decretum pro canonizatione beatae Mariae Magdalenae de Pazzis" (czyli dekret kanonizacyjny bł. Marii Magdaleny z 10 IX 1668 r.) oraz "Instrumentum pro canonizatione" prowincjała Marcina Charzewicza z 28 XI 1668 r., a także "Indulgentia pro solemnitate canonizationis" (Przywilej zezwalający na uroczystą kanonizację).

18/05/2026

Czy wiesz, że... humanistyka polska idzie cały czas do przodu?
Już niedługo, dzięki grantowi Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, zostaną opublikowane trzy tomy najstarszych akt kapituł karmelitańskich prowincji polskiej obejmującej klasztory zlokalizowane w Koronie i w Wielkim Księstwie Litewskim. A trochę ich było! Miłośnicy dziejów tego zakonu oraz wszyscy inni badacze Kościoła otrzymają około 1500 stron akt od 1463 do 1688 r.
Nie działamy jednak na pustyni - przedstawiamy wirtualną mapę klasztorów karmelitańskich dawnej obserwancji w XVIII wieku przygotowaną przez Ośrodek Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce działający przy Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Mamy nadzieję, że opublikowane przez nas źródła pomogą w dalszych pracach z zakresu geografii historycznej :)

04/05/2026

📅 4 maja 1675 r. generał karmelitów wydał dekret o reformie klasztorów w Poznaniu i Gdańsku. Nowym wikariuszem został o. Ignacy od św. Józefa, który miał przywrócić dawną gorliwość i surową dyscyplinę. To ważny moment w historii polskiej prowincji zakonu! ⛪📜

Nominacja była odpowiedzią na prośby poznańskich zakonników, pragnących powrotu do surowej obserwancji życia wspólnego. Ojciec Ignacy, kształcony we Flandrii, otrzymał szerokie uprawnienia: od przyjmowania nowicjuszy po kontrolę finansów. Reforma ta miała na celu odnowę duchową i organizacyjną wspólnot w dobie potrydenckiej.

01/04/2026

Czy wiesz, że wikariusz prowincji był urzędnikiem zakonnym, który posiadał bardzo ważne kompetencje? Sprawował tymczasową, ale co istotne - pełną władzę nad prowincją w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak wakat na urzędzie prowincjała, czy jego absencja, np. podczas kapituły generalnej. Wikariusz posiadał pełną władzę administracyjną, choć prawo zakazywało mu wprowadzania znaczących zmian prowincji, jeśli nie wymagała tego konieczność i nie miał zgody starszych braci.
Fot. Archivum Generale Ordinis Carmelitarum, sygn. II Polonia 6, Compendium libri Provinciae Poloniae

27/12/2025

Z dumą informujemy, że na koniec tego roku pojawiła się wisienka na torcie: w wolnym dostępie można już zapoznać się z publikacją prezentującą założenia i najważniejsze walory naszego projektu "Najstarsze akta kapituł...". Książka nosi tytuł "Dziedzictwo kulturowe i historyczne najstarszych akt kapituł karmelitów dawnej obserwy w Polsce (do 1688)" i została przygotowana przez nasz zespół pod redakcją kierownika profesora Tomasza Graffa i przy współpracy dr. Szymona Sułeckiego.

Zapraszamy do zerknięcia --> link w komentarzu.

13/11/2025

W dniach 2-11 listopada dr Szymon Sułecki, członek naszego zespołu badawczego kontynuował kwerendę w Czechach. Tym razem badania przeprowadził w Pradze, gdzie odwiedził miejsca związane z karmelitami. Kościół i klasztor Matki Bożej Śnieżnej, skąd karmelici przybyli do Polski w 1397 roku, oraz kościół św. Havla, który został im dany po powrocie zakonników do Czech w pierwszej połowie XVII wieku. Wówczas kościół macierzysty został już oddany franciszkanom i mimo wieloletnich starań nie udało się go odzyskać. Powrót karmelitański w czasach nowożytnych jest ściśle związany z wieloletnią pracą polskich karmelitów, przede wszystkim Zygmunta Gdowskiego i Aleksandra Koślińskiego. Kwerenda nad tymi zagadnieniami była prowadzona w Archiwum Narodowym oraz w Bibliotece Narodowej.

19/10/2025

Od 14 do 17 października dwaj uczestnicy naszego projektu - dr Paweł Krokosz i dr Jan Bulak - przebywali w Wilnie na kwerendzie związanej z naszym karmelitańskim projektem. Oprócz zwiedzania archiwów i bibliotek (bowiem Wilno było bardzo zimne, ponure i deszczowe) uczestniczyli w międzynarodowej konferencji "Teksty, konteksty i interpretacje źródeł historycznych Wielkiego Księstwa Litewskiego". Znakomite towarzystwo, mnóstwo owocnych dyskusji i cennych uwag. W jej trakcie dr Krokosz zaprezentował referat, w którym przedstawiał nasz projekt, główne założenia, przebieg prac, a także skład zespołu. Audytorium ciepło przywitało zapowiedź naszych publikacji!

10/10/2025

📣 Kierownik naszego projektu, prof. Tomasz Graff uczestniczył w dniach 6–8 X 2025 r. w międzynarodowej konferencji „Ideał a rzeczywistość w życiu społecznym i kulturalnym Czech i Polski w średniowieczu i czasach nowożytnych”. W swoim wystąpieniu omówił najstarsze akta kapituł karmelitów dawnej obserwy w Polsce, prezentując wyniki naszego projektu.

30/09/2025

30/09/2025

Zamieszczamy fotorelację członka naszego zespołu dr Szymona Sułeckiego z objazdu naukowego po Czechach, w pierwszej połowie sierpnia. Celem kwerendy w zasobach czeskich archiwach było zapoznanie się z dokumentami dotyczącymi czeskich klasztorów karmelitów, wchodzących w skład polsko-czeskiej prowincji karmelitów w XV i XVI wieku (tj. Tachov, Rabštejn nad Střelou, Chyše, Strzegom).
Udało się dotrzeć do siedemnastowiecznej księgi Liber Memorabilium przechowywanej w archiwum w Pilźnie (oddział Klášter koło Nepomuka), która jest niezwykle istotna dla badań nad pierwszym okresem dziejów tej prowincji. Wymienia ona między innymi imiona czeskich przeorów pomiętych w opracowywanym Compendium libri Provinciae oraz fakty dotyczące działalności polskich karmelitów w Czechach w pierwszej połowie XVII wieku. W innym oddziale archiwum (Plasy) dr Sułecki zapoznał się z archiwaliami i literaturą dotyczącą klasztoru karmelitów w Rabštejnie nad Střelou.
W miejscach dawnych klasztorów karmelitów wykonał dokumentację fotograficzną, odwiedził lokalne muzea (Izba Tradycji Ziemi Strzegomskiej, Muzeum Českého lesa v Tachově, Muzeum církevního umění plzeňské diecéze), gdzie poszukiwał śladów przeszłości karmelitów. Odwiedził dawny kościół i klasztor karmelitów w Strzegomiu, gdzie przechowywany jest antyfonarz karmelitański i zachowana jest cześć dawnego wystroju klasztoru oraz gotycki portal fundacyjny. W muzeum diecezjalnym w Pilznie eksponowane były paramenty, obraz i figura pochodzące z dawnego klasztoru karmelitów w Chyše. W okolicy miejscowości Čestice i Strakonice poszukiwał materiałów dotyczących polskiego historiografa i prowincjała Aleksandra Koślińskiego, który zmarł w tym miejscu w 1656 roku.

18/09/2025

W liturgiczne wspomnienie św. Stanisława Kostki zespół badawczy, po trudach pracy w archiwum, udał się do kościoła św. Andrzeja na Kwirynale, gdzie znajduje się cela, w której umarł młody jezuita z Rostkowa.

PS. Pobyt w Rzymie to nie tylko kwerenda, ale także spacery szlakiem poloników, a tych w Wiecznym Mieście nie brakuje 😉