01/05/2026
W imieniu Instytut Amerykanistyki i Studiów Polonijnych UJ zapraszamy na seminarium poświęcone mezoamerykańskiej grze w piłkę pt. "Między rozrywką a rytuałem: mezoamerykańska gra w piłkę dawniej i dziś".
Data: 07.05.2026
Godzina: 16.45
Miejsce: Reymonta 4, sala 015
Seminarium można zaliczyć w ramach Wykładów Otwartych ISM.
Opis seminarium:
Tradycja gry polegającej na odbijaniu różnych rozmiarów kauczukowych piłek za pomocą bioder lub pośladków sięga samych początków rozwoju kultur kręgu mezoamerykańskiego (około 2000 p.n.e.). Nie znamy dokładnych zasad i przebiegu gry, ale nie będzie przesadą stwierdzenie, że w piłkę grali wszyscy – ślady materialne związane z jej tradycją można odnaleźć na terenie wielu stanowisk od pogranicza dzisiejszych Stanów Zjednoczonych i Meksyku po Kostarykę. Są to nie tylko boiska do gry, kauczukowe piłki, ochraniacze i kamienne obręcze, lecz również liczne przedstawienia rozgrywek znane z ikonografii i rzeźby figuralnej. Współcześnie mezoamerykańska gra w piłkę (różne jej odmiany) jest jedną z coraz bardziej popularnych dyscyplin sportowych w Meksyku (grę w Pok-ta-Pok prezentowano podczas Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1968, a zapewne pojawi się w związku z Mundialem 2026), jedną z dyscyplin narodowych Belize i dynamicznie promowanym elementem kulturowego dziedzictwa Salwadoru i Gwatemali, a drużyny reprezentacyjne powstały również w San Diego, Los Angeles, Yuma czy Las Vegas. W 2015 roku w Meksyku odbyły się pierwsze Copa Mundial de Pelota Maya – Mistrzostwa Świata w Pok-ta-Pok, a kolejne, organizowane co dwa lata, przyciągają coraz więcej uczestników i coraz szerszą publiczność. Wśród drużyn ma szansę pojawić się również reprezentacja z Polski!
Nasi goście, prowadzący od wielu lat badania na terenie Mezoameryki eksperci w dziedzinie archeologii Majów i kultur sąsiednich, przybliżą nam stan badań nad problematyką mezoamerykańskich boisk, materiały i techniki wykorzystywane do produkcji kauczukowych piłek, zasady rozgrywek oraz znaczenie gry w piłkę w kosmologii, życiu społecznym i politycznym dawnych kultur Mezoameryki. Interesującą częścią seminarium będzie przedstawienie rezultatów projektu „Pelota: gra o życie i łaskę bogów” – rekonstrukcji rytualnej gry w Polsce oraz omówienie współczesnych form rekonstrukcji gry w Meksyku i Salwadorze.
Uczestnicy:
Dr hab. Jarosław Źrałka, prof. UJ – archeolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierownik Zakładu Archeologii Nowego Świata w Instytucie Archeologii UJ. Od wielu lat prowadzi badania w Gwatemali, na terenie Parku Narodowego Yaxha–Nakum–Naranjo oraz w regionie zamieszkanym przez współczesnych Majów Ixil. Główne zainteresowania naukowe Profesora Źrałki obejmują osadnictwo i obrządek pogrzebowy Majów, problem upadku ich cywilizacji, a także ikonografię i sztukę Mezoameryki w okresie przedhiszpańskim i kolonialnym. Pasjonuje się również dawnym graffiti – temu tematowi poświęcił książkę PreColumbian Maya Graffiti: Context, Dating and Function (2014), a ostatnio ukazała się jego książka Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej, opublikowana w serii "Bo.wiem" Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego (2026).
Dr Jan Szymański – archeolog z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizuje się w archeologii Mezoameryki i Obszaru IstmoKolumbijskiego. Od 2017 r. prowadzi badania terenowe na stanowisku San Isidro (Salwador). W centrum jego zainteresowań znajduje się kwestia tożsamości dawnych mieszkańców Wielkiej Ameryki Środkowej.
Lic. Santiago Ybarra - student studiów magisterskich na Wydziale Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie ukończył studia pierwszego stopnia. Specjalizuje się w archeologii Ameryki Środkowej. Jest członkiem polskiej grupy rekonstrukcyjnej Pok-ta-Pok. W 2024 współorganizował mecz „Peloty” podczas Juwenaliów sportowych na Uniwersytecie Warszawskim.
Prowadzenie seminarium: dr hab. Marta Kania, prof. UJ, IAiSP.
