18/12/2025
PIOTR DZIERŻANOWSKI (1948-2015) doktor, geochemik i mineralog
Dr Piotr Dzierżanowski urodził się 2 listopada 1948 r. w Warszawie. Tam uczęszczał do Szkoły Podstawowej nr 17, a następnie do Liceum Ogólnokształcącego nr 35 im. Bolesława Prusa, które ukończył w 1966 r. Studia na Wydziale Geologii UW uwieńczył obroną pracy magisterskiej zatytułowanej „Kaolin z Kamienia koło Mirska – studium mineralogiczno-geochemiczne”, napisanej pod kierunkiem prof. dr hab. Antoniego Polańskiego. Po ukończeniu studiów Piotr Dzierżanowski zatrudnił się na krótko w Zakładzie Złóż Surowców Skalnych Państwowego Instytutu Geologicznego, zaś od grudnia 1972 r. związał się na stałe z Wydziałem Geologii UW. Od początku tematyka jego pracy związana była z rozwijaniem nowych technik analitycznych na Wydziale. W 1975 r. Piotr został kierownikiem Pracowni Mikroskopii Elektronowej. Początkowo obsługiwał głównie zakupiony w 1973 r. przez Instytut Geochemii, Mineralogii i Petrografii (IGMiP) elektronowy mikroskop transmisyjny, z pomocą którego wykonywane były między innymi badania minerałów ilastych, którymi zajmował się naukowo. Dzięki jego inicjatywie w 1980 r. IGMiP pozyskał skaningowy mikroskop elektronowy firmy Tesla – BS 300, który dzięki pasji operatora stanowił przez długie lata, aż do momentu zakupy mikrosondy elektronowej w 1999 r., ważne źródło dokumentacji dla wielu prac naukowych realizowanych na Wydziale Geologii.
W 1985 r. Piotr Dzierżanowski uzyskał tytuł doktora nauk przyrodniczych po obronie dysertacji pod tytułem „Pierwiastki śladowe i minerały akcesoryczne w drobnych frakcjach ziarnowych kaolinów dolnośląskich”, której promotorem był prof. dr hab. Kazimierz Szpila. Praca w dużej mierze wykorzystywała badania z użyciem skaningowego mikroskopu elektronowego.
W 1999 r. po zakupie nowej aparatury badawczej (mikrosonda elektronowa Cameca SX-100) Pracownię Mikroskopii Elektronowej w Instytucie Geochemii, Mineralogii i Petrografii przekształcono w Międzyinstytutowe Laboratorium Mikroanalizy Minerałów i Substancji Syntetycznych, które poprowadził dr Piotr Dzierżanowski. Laboratorium stworzone zostało dzięki wysiłkom wielu geologicznych jednostek naukowych z całej Polski i służy im i całej społeczności geologicznej w kraju do dziś. Po uzupełnieniu w 2014 r. o nową mikrosondę Cameca SX-Five FE laboratorium jest głównym źródłem analiz chemicznych minerałów w mikroobszarze w Polsce. Wszystko to dzięki nieustannym staraniom, pasji i wiedzy dr Piotra Dzierżanowskiego.
Podczas swojej 43-letniej pracy na Wydziale Geologii UW dr Piotr Dzierżanowski uczestniczył (jako współautor) przy odkryciu ok. 40 nowych faz mineralnych zatwierdzonych przez IMA (International Mineral Association). W uznaniu Jego zasług współpracownicy nazwali jeden z nowo odkrytych minerałów od Jego nazwiska – dzierżanowskit (zaaprobowany w 2014 r., publikacja w 2017 r. - Galuskina, Irina O., Galuskin, Evgeny V., Prusik, Krystian, Vapnik, Yevgeny, Juroszek, Rafał, Jeżak, Lidia, Murashko, Mikhail (2017) Dzierżanowskite, CaCu2S2 – a new natural thiocuprate from Jabel Harmun, Judean Desert, Palestine Autonomy, Israel. Mineralogical Magazine, 81 (5) 1073-1085 doi:10.1180/minmag.2016.080.153)
Piotr Dzierżanowski był wybitnym i cenionym specjalistą, naukowcem i wykładowcą z zakresu geochemii i mineralogii. Zostawił po sobie bogaty dorobek naukowy. Był współautorem ponad 40 artykułów opublikowanych w najbardziej prestiżowych czasopismach z zakresu mineralogii, petrologii, geochemii i archeologii. Naukowcy z wielu dziedzin - petrolodzy, mineralodzy, archeolodzy, materiałoznawcy chętnie współpracowali z dr Dzierżanowskim ze względu na jego otwartość, solidność i wiedzę ekspercką, zapewniającą najwyższy poziom przeprowadzenia analiz chemicznych w mikroobszarze. Dodatkowym atutem było Jego zaangażowanie w pracę oraz umiejętność tworzenia wyjątkowej atmosfery w laboratorium podczas wspólnej pracy nad różnorodnymi próbkami.
Dr Dzierżanowski był społecznikiem, działał w NSZZ Solidarność, której był przez wiele lat przewodniczącym na Wydziale Geologii UW. Aktywnie działał w Polskim Towarzystwie Mineralogicznym. W latach 1986–1990 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk o Ziemi. Pasjami lubił podróżować, zresztą od młodości był aktywnym członkiem PTTK. Kierował między innymi wyprawami trekkingowymi pracowników Wydziału Geologii do Indii, Nepalu, Malezji, Tajlandii, Cejlonu, Turcji i Meksyku. To co łączyło jego pracę i ciekawość świata to była pasja do obu. Był dobrym fotografem, świetnym tenisistą (aktywnym członkiem AZS) oraz mistrzem sztuki kulinarnej (zwłaszcza cukiernikiem).
Zmarł 31 grudnia 2015 r., po krótkiej, ale ciężkiej chorobie. Został pochowany na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie.
