16/04/2026
Koło Naukowe Wolontariatu WNS UWM przygotowało dla Was kolejną pigułkę wiedzy ⤵️
Seksualność i wyzwania w relacjach osób w spektrum autyzmu
Szanowni Państwo!
🧩Kwiecień jest Światowym Miesiącem Wiedzy o Autyzmie. To idealny moment, by poruszyć temat, który wciąż zbyt często pozostaje w sferze tabu lub mitów: seksualność i relacje osób w spektrum.
🧠Osoby autystyczne różnią się od neurotypowych tym, że mają inny profil poznawczy, inaczej się komunikują i odbierają bodźce. Skoro nasze mózgi nieco inaczej funkcjonują, to naturalne, że ścieżka rozwoju psychoseksualnego również może przebiegać inaczej. Czy to oznacza, że jest „zaburzona”? Absolutnie nie. To, że ktoś inaczej doświadcza, wyraża siebie lub ma inne potrzeby w relacji, nie wyklucza go z bycia jednostką zdrową seksualnie.
❌Często to nie spektrum autyzmu jest przeszkodą, ale brak odpowiedniej edukacji, nasze przekonania czy napięcia wynikające z trudności w komunikacji. To może prowadzić do unikania bliskości i lęku, że „coś jest ze mną nie tak”.
🌈Dlatego tak ważne jest, abyśmy jako społeczeństwo zrozumieli jedną rzecz: wzorzec rozwoju seksualnego osób w spektrum nie odbiega drastycznie od normy. Jednak specyficzne cechy autyzmu, w połączeniu z historią życia osoby i czynnikami społecznymi, nadają jej seksualności unikalny koloryt.
🧑🤝🧑Wchodząc w relacje przyjacielskie czy romantyczne, musimy nieustannie odczytywać intencje drugiej osoby. Dla osób w spektrum autyzmu ten proces może być wyzwaniem. Tradycyjne podejście często punktuje to jako deficyt. Wskazuje się, że osoby autystyczne mogą mieć trudność z:
🔹odczytywaniem czyichś pragnień i myśli (tzw. teoria umysłu),
🔹rozumieniem aluzji, fikcji czy manipulacji (branie wszystkiego dosłownie),
🔹odczytywaniem emocji z samej mimiki czy oczu,
🔹odróżnieniem, czy ktoś zrobił coś przypadkiem, czy celowo.
Wyobraźcie sobie randkę, na której jedna strona nie wyłapuje subtelnego flirtu albo nie dostrzega, że ktoś próbuje ją oszukać. To rodzi ogromne pole do nieporozumień.
Czy to sprawiedliwe, by całą odpowiedzialność za błąd w komunikacji zrzucać na osobę w spektrum? Tu pojawia się koncepcja podwójnej empatii. Sugeruje ona, że trudności w relacjach nie wynikają z tego, że osoba autystyczna jest pozbawiona empatii. Problemem jest to, że osoby neurotypowe i autystyczne komunikują się inaczej. W teorii psychologicznej przytoczonej przez Miltona (2022) odnoszącej się do „problemu podwójnej empatii” sugeruje on, że osoby w spektrum lepiej dogadują się między sobą, a zgrzyty częściej zdarzają się na styku neurotypowość - neuroróżnorodność. W relacji i seksie ważne jest zrozumienie intencji. A do tego potrzebna jest praca obu stron, a nie tylko wysiłek osoby w spektrum. (1)
Często słyszymy mit: „Osoby autystyczne wolą samotność”. To szkodliwe uproszczenie. Wiele osób w spektrum pragnie bliskości, przyjaźni i miłości tak samo jak każdy inny. Jeśli wybierają izolację, to często nie z braku potrzeby, ale z powodu zmęczenia ciągłymi niepowodzeniami i przez lęk przed odrzuceniem.
🪞Od najmłodszych lat osoby w spektrum przeglądają się w oczach innych (rodziców, rówieśników). Jeśli to „społeczne lustro” ciągle pokazuje, że reagują „źle”, „dziwnie” lub nieadekwatnie, rodzi się lęk. W dorosłość wchodzą więc z mechanizmem obronnym: kamuflażem. Ukrywają swoje cechy, naśladują gesty, zmuszają się do kontaktu wzrokowego. To strategia przetrwania, ale potwornie wyczerpująca. W efekcie wchodzą w związki nie jako one same, ale jako „aktorki/aktorzy” odgrywający rolę.
🗣️Komunikacja to fundament relacji intymnej. A tu mogą pojawić się wyzwania:
1. Brak narzędzi: Jeśli osoba autystyczna nie mówi i korzysta z komunikacji alternatywnej (AAC), a w danym systemie nie ma symboli dotyczących życia seksualnego- nie ma, jak zapytać, wyrazić zgody czy odmowy. Zostaje wykluczona z edukacji seksualnej.
2. Niuanse: Większość flirtu dzieje się bez słów. Znaczące spojrzenie, uśmiech i mowa ciała. Dla osoby w spektrum te sygnały mogą być nieczytelne. Może nie zauważyć, że ktoś ją podrywa, albo odwrotnie, odebrać życzliwość jako zachętę seksualną.
3. Ryzyko nadużyć: Osoba przyzwyczajona do maskowania i dopasowywania się do innych, może w sytuacji intymnej robić to samo. Zgadzać się na rzeczy, których nie chce, byle nie zepsuć relacji lub nie wyjść na „dziwną”.
🫂Musimy przestać patrzeć na seksualność osób autystycznych przez pryzmat deficytów i problemów. Zamiast pytać „co z nimi jest nie tak?”, zacznijmy wspierać zdrowie seksualne osób w spektrum, proponując im rzetelną wiedzę, narzędzia do komunikacji i akceptację dla sposobu bycia.
🤝Pamiętajmy, że relacja to zawsze gra zespołowa. Nie wymagajmy od osób w spektrum, by za wszelką cenę dopasowały się do neurotypowych norm. Zamiast tego spróbujmy spotkać się w połowie drogi. Okazuje się bowiem, że to, co pomaga osobom autystycznym, czyli jasne komunikaty, szczerość, brak gier i domysłów tak naprawdę jest fundamentem każdej zdrowej i bezpiecznej relacji. Niezależnie od neurotypu.
(1) Milton D., Gurbuz E., Lopez B., The ‘double empathy problem’: Ten years on, „Autism” 2022, t. 26, nr 8, s.1901-1903
Post przygotowała Patrycja Kulas, studentka pedagogiki specjalnej na UWM w Olsztynie. Bibliografia w komentarzu
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
🔹
🖼️Opis grafiki:
Grafika w delikatnych odcieniach błękitu i fioletu przedstawia dwie postacie stojące na przeciwległych brzegach, połączone świetlistym mostem. Postacie wyciągają do siebie dłonie w geście porozumienia. W centrum, unosi się złoty symbol nieskończoności spleciony z sercem- znak miłości i neuroróżnorodności. U dołu widnieje napis: „Relacja to gra zespołowa. Spotkajmy się w połowie drogi”.
Grafika wygenerowana przez Google Gemini.
