Instytut Geoekologii i Geoinformacji UAM

21/03/2026

Dziś obchodzimy Międzynarodowy Dzień Lasów 🌲 Ochrona i odtwarzanie lasów się opłaca – ich utrata prowadzi do erozji gleb, powodzi i nasilenia zmian klimatu, generując koszty większe niż krótkoterminowe zyski. Zdrowe lasy chronią też mokradła, które magazynują węgiel, filtrują wodę i wspierają bioróżnorodność. Razem tworzą jeden z najważniejszych naturalnych systemów obronnych planety 🌍💧

Today is the International Day of Forests.

Investing in forest conservation, restoration and sustainable use pays off. Forest loss is expensive triggering soil erosion, flooding, climate impacts and productivity declines that far outweigh any short‑term gains and the damage doesn’t stop at the treeline.

Healthy forests protect the wetlands downstream that store carbon, buffer floods, filter water and sustain biodiversity. When we safeguard forests, we safeguard wetlands and together they form one of the planet’s most powerful natural defences.

20/03/2026

Jak nawadniać torfowiska? Rozmowa Prof. Mariusz Lamentowicz z Nauka o klimacie

„To nie tylko mniejsze emisje CO₂. Z punktu widzenia rolnika kluczowy efekt jest bardzo podstawowy: więcej wody w krajobrazie oznacza stabilniejsze plony i mniejszą podatność na suszę, a więc bardziej przewidywalne dochody. To nie jest więc szalony wymysł przyrodników, tylko próba uratowania pracy opartej na wodzie w kraju, w którym tej wody zaczyna brakować”

Życie Uniwersyteckie
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM w Poznaniu

Nawadnianie torfowisk to ważny element adaptacji Polski do zmiany klimatu. Ale jak to robić, by miało to sens? Zajrzyj do naszego artykułu (link poniżej), w którym piszemy o najnowszym projekcie polskich naukowców. Możliwe, że przydadzą Ci się zbierane przez nich informacje!

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Centrum Ochrony Mokradeł, Lasy Państwowe, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

28/02/2026

Serdeczne gratulacje dla Jaya Tiptona 👏

Opublikowany artykuł jest efektem pracy magisterskiej zrealizowanej na UAM, która została rozwinięta do pełnoprawnej publikacji naukowej!

Zespół autorski:
Jay Tipton, Katarzyna Marcisz (UAM), Dominika Łuców (UG), Milena Obremska (PAN), Mariusz Lamentowicz (UAM)

Badania pokazują, że decyzje gospodarki leśnej mogą na dziesięciolecia zmienić funkcjonowanie torfowisk, nawet jeśli nikt nie prowadzi na nich bezpośrednich prac.

Na przykładzie Borów Tucholskich odtworzyliśmy historię zmian środowiska na podstawie ameb skorupkowych, pyłku i danych historycznych. Pokazujemy, że zarządzanie lasami może wywoływać krytyczne przejścia ekologiczne w torfowiskach — nawet bez bezpośredniej ingerencji w mokradła. Analiza ameb skorupkowych, danych palinologicznych i historycznych z Borów Tucholskich ujawniła wpływ XIX-wiecznych monokultur sosny i odwodnień w zlewni.

Okazało się, że wprowadzenie XIX-wiecznych monokultur sosny doprowadziło do:
• silnego zakwaszenia torfowisk (pH ~6.2 → ~3.5)
• obniżenia poziomu wody o ponad 15 cm
• trwałej zmiany struktury ekosystemu

To dobry przykład, jak praca studencka może realnie poszerzać wiedzę o zmianach klimatu i funkcjonowaniu ekosystemów 🌍

Badania były finansowane przez Narodowe Centrum Nauki
(2020/39/D/ST10/00641, 2021/41/B/ST10/00060)
oraz projekt „Ochrona cennych ekosystemów Borów Tucholskich” finansowany z Mechanizmu Finansowego EOG 2014–2021. 

Link do artykułu w otwartym dostępie (Dziękujemy ID UB UAM) w komentarzu



Życie Uniwersyteckie
Polska Akademia Nauk
Uniwersytet Gdański
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
ID UB UAM
Nadleśnictwo Woziwoda
Lasy Państwowe

26/02/2026

W Warszawie 20 lutego 2026 roku w Teatrze Polskim odbyła się Uroczysta Gala z okazji Dnia Nauki Polskiej, podczas której wręczono Nagrody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Wyróżnienia przyznawane są przedstawicielom środowiska akademickiego za wybitne osiągnięcia w działalności naukowej, dydaktycznej, wdrożeniowej i organizacyjnej, a także za całokształt dorobku. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele rządu, rektorzy uczelni, samorządowcy oraz gość specjalny - astronauta Sławosz Uznański-Wiśniewski.

W tym roku wyróżniono ponad 150 osób - indywidualnie oraz zespołowo – w pięciu kategoriach: za całokształt dorobku, działalność naukową, dydaktyczną, wdrożeniową i organizacyjną. Laureaci otrzymali oficjalne wyróżnienie i dyplom potwierdzający przyznanie nagrody. Nagrody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego są jednym z najważniejszych wyróżnień przyznawanych w polskim środowisku akademickim. Stanowią wyraz uznania dla badaczek i badaczy, dydaktyczek i dydaktyków oraz osób zaangażowanych w rozwój instytucji naukowych i transfer wiedzy do otoczenia społeczno-gospodarczego.

W gronie tegorocznych laureatek i laureatów, spośród pięciorga z Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, znalazła się także przedstawicielka IGiG, prof. UAM dr hab. Iwona Piotrowska, która została uhonorowana za znaczące osiągnięcia w kategorii działalności dydaktycznej.

Serdecznie gratulujemy!

23/02/2026

Gdy archeolog odkrywa szczątki człowieka, zaczyna się opowieść o życiu i śmierci.

13 maja podczas konferencji Funeralia Gnieźnieńskie 2026 w Instytucie Kultury Europejskiej UAM w Gnieźnie opowiemy o innym świadku przeszłości — torfowiskach.

Wykład wprowadzający „Oddech wymarłych światów zapisany w torfie” Jakub Niebieszczański, Mariusz Lamentowicz

Torfowisko to nie tylko mokradło.
To naturalne archiwum krajobrazu, które rok po roku zapisuje:

• zmiany klimatu
• działalność człowieka wokół osad
• pożary, uprawy, wylesienia
• momenty kryzysów i migracji
• odwodnienie i eksploatację torfu

W torfie zachowują się pyłek roślin, mikroorganizmy, fragmenty owadów i ślady atmosfery sprzed setek i tysięcy lat. Dzięki nim możemy zobaczyć świat, w którym żyli ludzie znani dziś tylko z pochówków — ich środowisko, zasoby, a czasem nawet przyczyny zmian kulturowych.

Kości mówią kim był człowiek.
Torf pokazuje dlaczego jego świat wyglądał tak, a nie inaczej.

Dlatego badania archeologiczne coraz częściej łączą się z paleoekologią. Człowieka nie da się zrozumieć bez krajobrazu, w którym żył.

To ma również znaczenie współczesne.
Torfowiska są jednymi z największych lądowych magazynów węgla i jednocześnie archiwami historii klimatu. Ich degradacja oznacza nie tylko emisje CO₂, ale też bezpowrotną utratę pamięci środowiska i kultury.

Chroniąc torfowiska, chronimy zarówno przyszłość klimatu, jak i przeszłość człowieka.

Zapraszamy do rozmowy wszystkich zainteresowanych historią, przyrodą i archeologią 🌱



Życie Uniwersyteckie
Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM w Poznaniu
Wydział Archeologii UAM

19/02/2026

📅 Zapraszamy na webinar — 5 marca 2026 | 11:00

💻 spotkanie online - link w komentarzu

„Dlaczego miąższość/głębokość torfu ma znaczenie? Dane naukowe dla skutecznego nawadniania torfowisk i estymacji zasobów węgla w torfie"

Podstawowym kryterium geologicznej identyfikacji torfowisk jest obecność torfu. Jego skład botaniczny, stopień rozkładu oraz miąższość (głębokość) dokumentują rozwój tych ekosystemów w długich skalach czasowych i pozwalają odtworzyć historię zmian hydrologicznych oraz przekształceń środowiska. Stan zachowania torfowisk można więc odczytać bezpośrednio z właściwości torfu, a wielkość jego zasobów stanowi jednocześnie wskaźnik wartości klimatycznej, potencjału retencyjnego, możliwości restytucji oraz stopnia degradacji siedliska.
Dane o miąższości torfu są szczególnie istotne dla planowania nawodnienia, ochrony torfowisk oraz wdrażania rozwiązań opartych na zasobach przyrody. Pozwalają one ocenić, gdzie przywrócenie wysokiego poziomu wody będzie skuteczne i trwałe, a gdzie konieczne są inne działania ochronne lub adaptacyjne. W praktyce miąższość torfu stanowi jedno z najbardziej użytecznych kryteriów wyznaczania priorytetów renaturyzacji.

Jednocześnie wiele pomiarów wykonanych w poprzednich dekadach może być dziś częściowo nieaktualnych wskutek ubytku masy torfu spowodowanego długotrwałymi odwodnieniami i eksploatacją — średnia miąższość torfu w Polsce jest obecnie mniejsza niż w połowie XX wieku. Oznacza to, że dane historyczne wymagają weryfikacji i uzupełnienia, aby mogły stanowić wiarygodną podstawę planowania działań ochronnych.

Dlatego potrzebne jest nowe podejście do określenia aktualnych, krajowych zasobów torfu. Zapraszamy Państwa do współtworzenia bazy danych — zarówno poprzez wykorzystanie istniejących materiałów archiwalnych, jak i włączanie nowych pomiarów terenowych — oraz do budowania wspólnej perspektywy na ten strategiczny dla ochrony przyrody i odtwarzania torfowisk temat.

Serdecznie zapraszamy na webinar poświęcony tworzeniu ogólnopolskiej bazy danych miąższości torfu w Polsce https://moklas.shinyapps.io/peatbasepl/ – inicjatywy mającej na celu integrację rozproszonych informacji o budowie torfowisk oraz ich wykorzystanie w badaniach naukowych i działaniach ochronnych.
Podczas spotkania przedstawimy założenia projektu, strukturę bazy oraz sposób przekazywania danych. Omówimy także znaczenie miąższości torfu w kontekście planowanego nawadniania i renaturyzacji torfowisk, oceny zasobów węgla oraz analiz zmian środowiskowych.

W programie:
• torf, stratygrafia, metody badań
• cele i zakres bazy danych
• standardy i format przekazywania danych
• strona internetowa gromadząca dane terenowe
• zasady współautorstwa i cytowania danych
• zastosowania praktyczne – ochrona przyrody, gospodarka wodna, klimat
• sesja pytań i odpowiedzi

Program

11:00–11:05
Wprowadzenie – prowadzenie: Daria Wochal
(cel spotkania, kontekst bazy danych, agenda)

11:05–11:30
Mariusz Lamentowicz
Miąższość torfu jako kryterium oceny stanu i planowania nawodnienia torfowisk

11:30–11:55
Wiktor Kotowski
Jak historia użytkowania wpłynęła na zróżnicowanie utraty torfowisk w krajobrazie i jak to uwzględnić w tworzeniu bazy głębokości torfowisk?

11:55–12:20
Mariusz Bąk, Piotr Janiec
Struktura bazy danych

12:20–12:45
Dyskusja ogólna
(pytania, uwagi do metod, zakres danych, zastosowania)

Spotkanie skierowane jest do naukowców, pracowników administracji, leśników, hydrologów, geomorfologów, archeologów, geografów, geologów i innych osób gromadzących dane o torfowiskach.

Działania te podejmowane są ramach trzech projektów, których głównym beneficjentem są Lasy Państwowe reprezentowane przez Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych - Lasy Państwowe:
1. „Lasy dla mokradeł – ochrona siedlisk hydrogenicznych na obszarach cennych przyrodniczo”,
2. „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach nizinnych – kontynuacja”,
3. „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach górskich – kontynuacja”.

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027.

Centrum Ochrony Mokradeł
Życie Uniwersyteckie
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych

10/02/2026

Mamy nową publikację!

W naszych najnowszych badaniach, opublikowanych w czasopiśmie Ecological Indicators, analizujemy długoterminowy wpływ poziomu wody na rozwój, degradację oraz potencjał odbudowy torfowisk w Europie.

Link w komentarzu

Badania oparto na szczegółowej analizie rdzeni torfowych z różnych regionów Europy oraz na podejściu wielowskaźnikowym, łączącym dane paleoekologiczne, geochemiczne i biologiczne (m.in. testate amoebae, wskaźniki rozkładu torfu, skład roślinności). Takie podejście pozwoliło na rekonstrukcję zmian hydrologicznych i ocenę ich konsekwencji dla procesów torfotwórczych.

Wyniki wskazują jednoznacznie, że poziom wody jest kluczowym czynnikiem determinującym funkcjonowanie torfowisk. Utrzymanie wysokiego i względnie stabilnego zwierciadła wody sprzyja akumulacji torfu i dominacji torfowców (Sphagnum), natomiast jego obniżenie prowadzi do przyspieszonego rozkładu torfu, wzrostu dostępności biogenów oraz zmian składu roślinności.

Istotnym rezultatem badań jest identyfikacja krytycznego progu hydrologicznego. Poziom wody utrzymujący się na głębokości około 10 ± 5 cm poniżej powierzchni sprzyja odtwarzaniu warunków umożliwiających ponowne torfotworzenie. Jednocześnie wyniki podkreślają, że procesy renaturyzacji nie zawsze prowadzą do pełnego odtworzenia stanu pierwotnego – często powstają nowe, przekształcone ekosystemy, które jednak mogą odzyskiwać kluczowe funkcje środowiskowe, takie jak magazynowanie węgla i retencja wody.

Uzyskane rezultaty mają istotne znaczenie aplikacyjne i mogą stanowić podstawę do planowania oraz oceny skuteczności działań ochronnych i renaturyzacyjnych torfowisk, zwłaszcza w kontekście adaptacji do zmian klimatu i łagodzenia ich skutków.

Badania te zostały sfinansowane w ramach wspólnego konkursu Biodiversa+ i Water JPI na projekty badawcze w latach 2020–2021, realizowanego w ramach BiodivRestore ERANET Cofund (GA nr 101003777), ze środków Unii Europejskiej oraz instytucji finansujących: Narodowe Centrum Nauki (Polska), nr projektu 2021/03/Y/ST10/00093, DFG (Niemcy), FWF (Austria) oraz Ministerstwa LNV (Niderlandy).

Projekt „ReVersal” był koordynowany przez Klausa-Holgera Knorra (Niemcy) oraz Stephana Glatzla (Austria), przy współudziale partnerów: Bjorna Robroeka (Niderlandy) oraz Mariusz Lamentowicz (Polska).

Życie Uniwersyteckie
Biuro Prasowe
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM w Poznaniu

06/02/2026

🇪🇪 Tam nas jeszcze nie było - o naszych badaniach piszą w estońskich mediach! 🤩

🇪🇪 Na portalu Novaator ukazał się artykuł przedstawiający wyniki badań paleoekologicznych na torfowisku Linje.

🇪🇪 Autorka badania - Eliise Poolma, doktorantka z TalTech - Tallinna Tehnikaülikool, która współpracuje z Pracownia Ekologii Zmian Klimatu, UAM w Poznaniu, opowiada o wynikach badań paleoekologicznych 12-metrowego rdzenia torfowego, zawierającego pełny Holoceński zapis historii klimatu i antropopresji. Badany rdzeń jest jednym znanym (do tej pory) rdzeniem torfowym, który zawiera kompletny opis 12000 lat zmian ekosystemu.

🌿Badania zostały wykonane z użyciem szczątek makroskopowych roślin i ameb skorupkowych.

Link do publikacji znajdziecie w komentarzu ⬇️

Sood on ühed kõige tõhusamad süsinikusidujad maailmas. Kui nende veetase langeb, muutuvad need kiiresti süsiniku sidujaist selle allikaks. Poolas asuva soo turbakihte uurinud teadlased leidsid nüüd vastuse küsimusele, milline nägi välja ühe soo veerežiim enne inimtegevust.

03/02/2026

👏 Gratulacje dla naszych studentek, Dominiki Marsickiej i Katarzyny Oblińskiej, które właśnie opublikowały artykuł naukowy będący efektem ich projektu IDUB pod kierunkiem dr. Pawła Matulewskiego i dr hab. Agaty Buchwał 🥳

🧐 Prace studentek skupiały się na analizie dendrochronologicznej - badaniu przyrostów rocznych jałowca aby określić ich reakcję na zmiany klimatu na północnej granicy lasu w Europie. Artykuł jest efektem syntezy wyników prac magisterskich autorek.

03/02/2026

Drodzy badacze torfowisk!

Podjęliśmy się stworzenia nowej bazy danych dotyczącej miąższości torfu w Polsce. Jej celem jest systematyczne gromadzenie, standaryzacja i długoterminowe zabezpieczenie informacji niezbędnych do badań nad funkcjonowaniem torfowisk, bilansem węgla, rekonstrukcjami paleośrodowiskowymi oraz oceną skutków zmian klimatu i działań ochronnych.

Baza ma charakter naukowy i niekomercyjny, a wszystkie dane będą wykorzystywane zgodnie z zasadami etyki badawczej, z pełnym poszanowaniem praw autorów i instytucji je udostępniających.

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych do włączenia się w tworzenie bazy. Stworzyliśmy interaktywną stronę internetową, umożliwiającą łatwe udostępnianie danych (link w komentarzu). Zachęcamy również do przesyłania powiązanych notatek terenowych (np. opisów profili, warunków hydrologicznych, sposobu pomiaru). Możemy przejąć proces digitalizacji i standaryzacji danych oraz dokumentacji terenowej, minimalizując tym samym dodatkowe obciążenie dla osób udostępniających informacje.

Zgromadzone dane posłużą do przygotowania otwartej publikacji naukowej poświęconej przestrzennemu zróżnicowaniu miąższości torfu w Polsce oraz jego znaczeniu dla oceny zasobów węgla i funkcjonowania torfowisk. Autorzy i instytucje udostępniające dane zostaną odpowiednio wskazani – poprzez współautorstwo lub jednoznaczne cytowanie źródeł, zgodnie z zakresem wniesionego wkładu.

Gwarantujemy:
• jednoznaczne przypisanie autorstwa i źródła danych,
• możliwość określenia warunków ich wykorzystania,
• cytowanie danych w publikacjach naukowych zgodnie z ustaleniami,
• wykorzystanie danych wyłącznie do celów badawczych i syntetycznych.

Jeżeli jesteście Państwo zainteresowani udziałem w projekcie lub chcecie poznać szczegóły dotyczące struktury bazy i planowanych analiz, prosimy o bezpośredni kontakt.

📧 Daria Wochal – [email protected]
📧 Mariusz Bąk – [email protected]
📧 Piotr Janiec – [email protected]
📧 Mariusz Lamentowicz – [email protected]

Działania te podejmowane są ramach trzech projektów, których głównym beneficjentem jest Lasy Państwowe reprezentowane przez Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych - Lasy Państwowe:
1. „Lasy dla mokradeł – ochrona siedlisk hydrogenicznych na obszarach cennych przyrodniczo”,
2. „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach nizinnych – kontynuacja”,
3. „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach górskich – kontynuacja”.

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027.

Partnerami projektów są Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu oraz Centrum Ochrony Mokradeł



Życie Uniwersyteckie
Lasy Państwowe

02/02/2026

💚Światowy Dzień Mokradeł 💚

🌿 2 lutego, pod patronatem Konwencji Ramsarskiej, obchodzimy Światowy Dzień Mokradeł! W tym roku świętujemy pod hasłem „Tereny podmokłe i wiedza tradycyjna: celebrowanie dziedzictwa kulturowego”. 🥳

🌱 Mokradła od zarania dziejów były wykorzystywane przez człowieka, a bliska relacja pomiędzy człowiekiem a naturą pozwalała na rozwój i przetrwanie cywilizacji. Widzimy te relacje w lokalnych tradycjach i praktykach kulturowych, a wpływ człowieka na mokradła możemy badać np. wykorzystując analizy paleoekologiczne torfowisk czy jezior.

🌿 W zeszłym roku hucznie obchodziliśmy to święto na Wydział Archeologii UAM w ramach konferencji "Pakt dla mokradeł" (link do strony konferencji w komentarzu). Świętowaliśmy wtedy także wyróżnienie Miasto Poznań jako Miasta przyjaznego mokradłom.

🌱 Więcej informacji znajdziecie na profilu The Convention on Wetlands

Życie Uniwersyteckie Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM w Poznaniu