06/01/2026
🕵️♂️ #3 UAM. Na bliższym i dalszym planie: Paweł Cyms (1894-1949)
Oficer, działacz niepodległościowy, urzędnik
107 lat temu, 6 stycznia 1919 r., dobiegały końca walki o Inowrocław w ramach powstania wielkopolskiego. Główną rolę w zdobyciu miasta przez Polaków odegrał oddział dowodzony przez podporucznika Pawła Cymsa.
Ppor. Paweł Cyms to jedna z najbardziej emblematycznych postaci pierwszej fazy powstania wielkopolskiego. Wyruszając 1 stycznia 1919 r. z Gniezna, w ciągu kilku dni zdołał rozszerzyć ruch powstańczy na Kujawach, zdobywając kolejno Trzemeszno, Mogilno, Strzelno i Kruszwicę. Wyzwolenie Inowrocławia 6 stycznia było jednym z końcowych – jak się okazało – etapów „wyprawy” P. Cymsa. 🗺️
Odważna, bezkompromisowa postawa P. Cymsa podczas powstania sprawiła, że dowódca ten zapisał się w świadomości historycznej mieszkańców Kujaw i Wielkopolski. Imię „wyzwoliciela Kujaw” noszą skwery, place i ulice w rodzinnym Pawłowie, Czerniejewie, Gnieźnie, Inowrocławiu. Od wielu lat na poznańskim Świerczewie znajduje się ul. Pawła Cymsa. 🛣️
W ramach cyklu, w którym przypominamy biografie mniej lub bardziej znanych studentów i absolwentów poznańskiego uniwersytetu, przyjrzeliśmy się mało rozpoznanemu epizodowi w życiu P. Cymsa, jakim była jego edukacja na Uniwersytecie Poznańskim.
Wraz z zakończeniem działań wojennych (dla P. Cymsa był to koniec III powstania śląskiego, w którym wziął walny udział) podjął naukę na kształtującym się polskim uniwersytecie w Poznaniu. W roku akademickim 1921/1922 został przyjęty w poczet studentów Wydziału Prawno-Ekonomicznego Uniwersytetu Poznańskiego (sekcja ekonomiczno-polityczna). Równocześnie kontynuował służbę wojskową. Z tego powodu władze uczelni zaliczyły mu pierwszy rok studiów. Ostateczne porzucił studia, prawdopodobnie z przyczyn finansowych. Kolejną, nieudaną próbę podjął w roku 1925/1926, przenosząc się na sekcję prawniczą. W tzw. międzyczasie imał się różnych zajęć, pracując m.in. w Banku Handlowym w Gdańsku.
Ciekawostką, którą powinni uwzględnić przyszli biografowie P. Cymsa, jest fakt, że w roku akademickim 1936/1937 zapisał się po raz kolejny na studia na Uniwersytecie Poznańskim. Zwraca uwagę determinacja 42-letniego P. Cymsa, który nie zrezygnował z aspiracji uniwersyteckich, mimo że zamieszkiwał wtedy na Śląsku Cieszyńskim (Bystra k. Bielska-Białej). Jakąś rolę w tym odgrywała zapewne profesja urzędnika (w latach 1935-1939 był pełnomocnikiem wojewody śląskiego). Na podstawie jego dokumentacji studenckiej przechowywanej w Archiwum UAM można stwierdzić, że ów bohater powstania wielkopolskiego zrezygnował ostatecznie ze studiów w kwietniu 1937 r.
Przebieg studiów P. Cymsa wskazuje, jak niełatwą i złożoną drogę do wyższego wykształcenia odbywali nasi studenci, weterani walk o niepodległość Polski w latach 1918-1921.
