Instytut Filozofii UMK

18/05/2026

W tym tygodniu ukazuje się dziewiąty tom przełożony i opracowany w naszym Instytucie w ramach projektu "Filozofia brytyjska XVII i XVIII w." (NPRH Uniwersalia 2.2) udostępniającego po polsku ważne dzieła filozoficzne Wyspiarzy.

"Pisma filozoficzne" Richarda Burthogge'a w przekładzie Bartosza Żukowskiego i Adama Grzelińskiego.

Tom zawiera wszystkie prace tego filozofa: "Organum vetus et novum", "Esej o rozumie i naturze duchów", "O duszy świata i o duszach partykularnych", a także listy do Johna Locke'a.

Dotychczas wydane tomy objęte projektem:

➡️ John Locke, Kwestie dotyczące prawa natury wraz z esejami o widzeniu rzeczy w Bogu, o cudach i o zmartwychwstaniu
➡️ Thomas Hobbes, Elementy prawa naturalnego i politycznego
➡️ Francis Hutcheson, Esej o naturze naszych uczuć i afektów
➡️ Francis Hutcheson, Badania dotyczące pochodzenia naszych idei piękna i cnoty
➡️ Anthony Collins, Rozprawa o wolnomyślicielstwie
➡️ Anthony Ashley Cooper Shaftesbury, Badania dotyczące cnoty, czyli zalety moralnej. Sensus communis. Esej o wolności dowcipu i humoru
➡️ John Locke, Rozumność chrześcijaństwa zgodnie z treścią Pisma
➡️ John Toland, Chrześcijaństwo bez tajemnic

W opracowaniu wydawniczym znajduje się już tom ostatni:

➡️ Arthur Collier, Clavis universalis

O staranne wydanie prac zadbało jak zawsze Wydawnictwo Naukowe UMK. Cała seria dostępna jest na stronie:

https://wydawnictwo.umk.pl/serie-wydawnicze/klasyka-filozofii?page=1&line=12&sort=desc

😅

14/05/2026

26 maja w godz. 15.00-19.00 zapraszamy wszystkich zainteresowanych do siedziby Towarzystwa Naukowego w Toruniu (ul. Wysoka 16) na otwartą studencką sesję naukową. To kolejne Spotkanie Filozoficzne w Towarzystwie Naukowym, podczas którego dyskutujemy nad problemami zawartymi w wybranych tekstach filozoficznych.

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych podejmowaną tematyką. Przyjdźcie, zadawajcie pytania naszym prelegentom😀.

Program spotkania:

➡️Obrona dogmatyzmu, cnota konfliktowości – heretycy i ortodoksi G.K. Chestertona (Makary Korać)
➡️Kropki i kreski - o pięknie w sztuce (Marta Rochnińska)
➡️Rozum, cnota, egoizm - o wyklętej koncepcji etyki Ayn Rand (Krystian Nowik)
➡️Kim był A.A.C. Shaftesbury? (Sebastian Kowalewski)
➡️Swobodna improwizacja jako filozoficzne zdziwienie w czasie kairotycznym (Maciej Karmiński)
➡️Tożsamość osoby i natura wiary w filozofii Richarda Swinburne’a (Michał Kłosowski)
➡️Teodycea A. Plantingi na podstawie „God, Freedom & Evil” (Szymon Rosiński)

Szczegóły: https://www.filozofia.umk.pl/?id=45618

Organizatorzy: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Instytut Filozofii UMK oraz Toruński Oddział Polskiego Towarzystwa Filozoficznego

14/05/2026

Już dziś startuje kolejny Kosmos Sztuki - Interdyscyplinarny Festiwal Inspirowany Kosmosem.

W tej edycji pojawia się interesujący wątek etyczny, a zatem i filozoficzny - problem transplantacji. Zostanie "zaatakowany" dyskusyjnie konferencją popularno-naukową:

„BĄDŹ ŚWIADOMYM DAWCĄ NARZĄDÓW"
organizowaną z okazji otwarcia wystawy „KNOCKOUT PIG"
Miejsce debaty: Sala Mieszczańska Ratusza Staromiejskiego w Toruniu, godz. 14:00
Wstęp: wolny

Wernisaż wystawy Macieja Śmietańskiego „KNOCKOUT PIG"
Miejsce: Fundacja TUMULT, Rynek Nowomiejski 28
Godz. 17:00
Wstęp: wolny

To nie koniec interesujących wydarzeń, które potrwają do niedzieli 1️⃣7️⃣ maja.
Program całego wydarzenia odnajdziecie w komentarzu.

13/05/2026

A kto powiedział, że filozofki i filozofowie siedzą po bibliotekach albo w odległych strzelistych wieżach i w mieście, wśród ludzi, spotkać ich (albo ich śladów) nie można?

Spójrzcie 🔎 na witrynę nieocenionej literackiej księgarni Księgarnia Kafka i spółka, w samym sercu Starego Miasta 🤎

Wśród nowości i premier aż dwie książki 📘📕 osób z grona Naszego Instytutu:

Książka 👉 profesorki Aleksandry Derry pt. "Z czułością i wspólnie. Feminizm na XXI wiek" (PWN 2026), która została zgłoszona do Nagrody im. Marcina Króla, przyznawanej przez Fundację im Stefana Batorego w kategorii "Solidarność i troska".

oraz

…powieść 🫣 👉 prof. Marcin T. Zdrenka

03/05/2026

📚 Serdecznie zapraszamy na spotkanie autorskie z Aleksandrą Derrą wokół jej najnowszej książki „Z czułością i wspólnie. Feminizm na XXI wiek”.

💬 Podczas rozmowy zastanowimy się, czym dziś jest feminizm i jak odpowiada na wyzwania współczesnego, dynamicznie zmieniającego się świata. Porozmawiamy o tym, jak może wyglądać feminizm włączający, czyli taki, który dostrzega i wspiera nie tylko kobiety, lecz także inne osoby i grupy doświadczające wykluczenia.
Będzie to okazja do przyjrzenia się pewnym kluczowym ideom współczesnej myśli feministycznej oraz temu, jak przekładają się one na codzienne doświadczenia i działania społeczne. Wspólnie zastanowimy się, jaką rolę pełnią dziś czułość i solidarność w tworzeniu bardziej równego świata.
Spotkanie będzie przestrzenią do rozmowy, zadawania pytań i dzielenia się refleksjami. Odbędzie się ono 6. maja w Centrum Równik, przy ulicy Mostowej 9/4a, w Toruniu o godzinie 16.00.
Do zobaczenia!
_________________________________
Aleksandra Derra - filozofka, tłumaczka, filolożka. Pracuje w Instytut Filozofii UMK, w Katedrze Filozofii Praktycznej. Zajmuje się problemem płci w nauce, współczesną filozofią nauki, studiami nad nauką i technologią, teoriami feministycznymi oraz krytycznymi nurtami w posthumanistyce. Bada fenomen języka, podmiotowości, cielesności w filozofii współczesnej i w naukach kognitywnych. Współtworzyła podyplomowe studia z zakresu gender na ówczesnym Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (lata 2013- 2017). Redaktorka naczelna czasopisma „AVANT. Trends in Interdisciplinary Studies“. Bierze udział w kształtowaniu polityki naukowej na UMK (IDUB; YUFE), a także została powołana na Pełnomocniczkę Rektora UMK do spraw równego traktowania. Prowadziła badania w The Centre for Gender and Women’s Studies Trinity College (Dublin, Irlandia), na Utrecht University (Utrecht, Holandia) oraz w Centre for Logic and Analytic Philosophy, Katholieke Universiteit (Leuven, Belgia). Odbyła staże w Kings College (Londyn) oraz Faculty of Philosophy Oxford University (Oksford, Wielka Brytania). Autorka i redaktorka m. in. takich książek jak: "Kobiety (w) nauce. Problem płci we współczesnej filozofii nauki i w praktyce badawczej" (2013), "Niewidzia(l)ne. Kobiety i historia Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu" (2020), "Teorie feministyczne: tradycje i perspektywy" (2020), "Filozofia, nauka, feminizm: wybór tekstów" (2022) oraz "Z czułością i wspólnie. Feminizm na XXI wiek" (2025).

14/04/2026

📣 Zapraszamy na najbliższy Czwartek z Filozofią współorganizowany przez Instytut Filozofii oraz Centrum Kultury Dwór Artusa w Toruniu. 16 kwietnia o godz. 18.30 dr Alicja Pietras przedstawi wystąpienie pt. Uczucia, wartości i współczesna kultura terapeutyczna.

👉Współczesną kulturę często opisuje się jako „kulturę terapeutyczną”, a więc taką, w której ceni się samopoznanie, zdrowie psychiczne oraz umiejętność rozpoznawania i słuchania własnych uczuć. Ten zwrot w kierunku emocji jako ważnego w naszym życiu kompasu, który dokonał się za sprawą niezwykle silnego rozwoju psychologii i psychoterapii, widoczny jest również w XX-wiecznej filozofii, a przede wszystkim w dwóch głównych szkołach aksjologicznych: materialnej etyce wartości (Scheler, Hartmann) oraz pragmatyzmie (James, Dewey). Ich przedstawiciele, sprzeciwiając się skrajnemu racjonalizmowi, od dawna podkreślali, że uczucia stanowią podstawę naszych wartościowań i orientowania się w świecie. Ich rozpoznania potwierdzają również wyniki empirycznych badań prowadzonych w ramach współczesnej kognitywistki (tzw. cognitive science) – osoby pozbawione sprawnego przetwarzania uczuć mają poważne trudności w podejmowaniu decyzji i funkcjonowaniu, mimo wysokiej inteligencji i wiedzy teoretycznej.

Kultura terapeutyczna prowadzi jednak czasem do drugiej skrajnej postawy. O ile dawniej filozofowie często ignorowali uczucia, uznając je za subiektywne zniekształcenia prawdziwego poznania, o tyle obecnie pojawia się tendencja, by uznawać uczucia za jedyne kryterium prawdy i działania. W swoim wystąpieniu pokażę, że obie skrajności – zarówno chłodny racjonalizm, jak i bezkrytyczne zaufanie uczuciom – są równie błędne i co za tym idzie niebezpieczne. Zaproponuję własne stanowisko filozoficzne dotyczące poznawczej roli uczuć i emocji, by spróbować odpowiedzieć na pytanie: czym są uczucia i co to dokładnie oznacza, że powinniśmy im ufać.

👉Alicja Pietras – socjolożka i filozofka, adiunkt w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Zajmuje się tradycją niemieckiej filozofii transcendentalnej (Kant, neokantyzm, postneokantyzm), szczegółowymi zagadnieniami związanymi z procesami poznawczymi człowieka (intuicja, refleksja) oraz ontologicznymi podstawami nauk społecznych (ontologią społeczną, m.in. zagadnieniem jaźni, woli, wartości i działania). Autorka książki "W stronę ontologii. Nicolaia Hartmanna i Martina Heideggera postneokantowskie projekty filozofii" (Kraków 2012), serii artykułów poświęconych niemieckiej filozofii transcendentalnej oraz tłumaczeń tekstów filozoficznych z języka niemieckiego na polski, m.in. książki: "Nicolaia Hartmanna, Poznanie w świetle ontologii i inne pisma" (Kęty 2025).

14/04/2026

Oddział Toruński Polskiego Towarzystwa Filozoficznego zaprasza na 524. posiedzenie PTF, podczas którego dr Alicja PIETRAS (Instytut Filozofii, Uniwersytet Śląski w Katowicach) wygłosi referat nt. Poznanie, wartości, sens. O przekładzie i filozoficznej aktualności pism Nicolaia Hartmanna. Posiedzenie odbędzie się w środę, 15 kwietnia 2026, o godz. 17:00 (Collegium Minus, Fosa Staromiejska 1a, s. 317).

03/04/2026

20 marca w Kopernikańskim Ośrodku Integracji UMK odbyła się uroczystość pożegnania Profesora Andrzeja Szahaja, który zakończył współpracę z naszym Instytutem Filozofii w związku z przejściem na emeryturę 💐

Profesor był związany z naszym Instytutem od początku jego istnienia. Tym samym Jego odejście z pracy etatowej jest to dla naszego środowiska końcem pewnej epoki, choć wierzymy mocno, że z uwagi na aktywność Profesora - także początkiem współpracy w wielu nowych formach.

Dziękujemy za wszystkie lata pracy, nieustające inspiracje oraz olbrzymi wkład w powstanie i rozwój naszego toruńskiego filozoficznego środowiska 🧡

Z okazji uroczystości wręczono Profesorowi tom pt. "Ex uno plura. O świecie, który nie daje się uporządkować", pod redakcją Janusza Grygieńcia, Jakuba Krzeskiego i Zbigniewa Nerczuka, do którego teksty przygotowało liczne grono uczniów i uczennic, wychowanków i osób współpracujących przez długie lata z Profesorem.

Zapraszamy do lektury biogramu naukowego Profesora (link w komenatrzu) jak i samej książki.

30/03/2026

"Recepcja 'Krytyki władzy sądzenia' Immanuela Kanta" (mgr Patryk Głowacki) - otwarte spotkanie naukowe 31 marca, godz. 12.00, s. 305 (harmonijka).
Zapraszamy!

Już jutro, 31 marca, zapraszamy wszystkich zainteresowanych na otwarte wystąpienie mgr. Patryka Głowackiego pt. "Recepcja Kantowskiej Krytyki władzy sądzenia". Spotkanie odbywa się w ramach spotkań naukowych Katedry Historii FIlozofii, FIlozofii Systematycznej i Etyki IF UMK.
Czas i miejsce: godz. 12.00, s. 305 Collegium Minus (harmonijka)

„Krytyka władzy sądzenia” – ostatnia z trzech wielkich krytyk Immanuela Kanta – dla jednych stanowi ukoronowanie projektu krytycznego, dla innych zaś pełne niejasności i piętrzących się trudności świadectwo późnej twórczości królewieckiego filozofa. Niezależnie od ocen, losy tego dzieła tworzą historię niezwykle bogatą, różnorodną i nierzadko zaskakującą.

Celem wystąpienia będzie naszkicowanie mapy recepcji „Krytyki władzy sądzenia”. Spróbujemy wspólnie prześledzić ścieżki interpretacyjne, które jej czytelnicy wytyczali na przestrzeni wieków: zastanowimy się, które z nich pozostają inspirujące i atrakcyjne dla współczesnych odbiorców, a które okazały się ślepymi zaułkami. Obok najbardziej rozpowszechnionej, estetycznej recepcji „Krytyki”, sięgniemy do interpretacji podkreślających jej wymiar etyczny (Paul Guyer) oraz do odczytań poszukujących w niej tropów kantowskiej refleksji politycznej (Hannah Arendt). Spróbujemy także wskazać, jakie wątki i schematy interpretacyjne są dziś najczęściej podejmowane. Pytaniem przewodnim spotkania pozostanie jednak kwestia: czy „Krytyka władzy sądzenia” wciąż jeszcze może inspirować?

Współorganizatorami wydarzeń są: Polskie Towarzystwo Filozoficzne O/Toruń oraz Towarzystwo Naukowe w Toruniu.

26/03/2026

Nie daje nam spokoju staruszka Harmonijka i, że mimo że taka klimatyczna, to nadgryza ją ząb 🦷 czasu 🤔

Postanowiliśmy zaatakować problem przemijania naszej siedziby filozoficznie i lekko ją odmłodzić 😏

Jesteśmy ciekawi zdania wszystkich lokatorów z Wydział Filozofii i Nauk Społecznych UMK. Może Koleżanki i Koledzy z Instytut Psychologii UMK, Współautorki i Gospodarze nowej pięknej siedziby coś podpowiedzą? 😉

Czekamy na Wasze pomysły 😊

21/03/2026

„Stara miłość nie rdzewieje” powiada przysłowie (i pewien r***r z Inowrocławia).
Że się nam staruszka „Harmonijka” łuszczy? Każdy by się łuszczył po 90tce.
Nie dajmy się jednak ageyzmowi i kochajmy Staruszkę, bo to przecież nasz dom 🤎🥰

Najważniejsze, że nikomu nic się nie stało.