CAA Poland

19/08/2026

Kiedy myślimy o rzymskich przemówieniach wojskowych, zwykle wyobrażamy sobie motywacyjne mowy na polu bitwy, tuż przed starciem ⚔️ Rzeczywistość była jednak mniej filmowa – większość oficjalnych ceremonii odbywało się wewnątrz rzymskich fortec 🏛️

Sercem każdego obozu były principia – komendantura, gdzie odbywały się najważniejsze wydarzenia publiczne, także religijne, z udziałem żołnierzy 🎖️

Pełny skład legionu mógł liczyć ponad 5 tysięcy żołnierzy 😮 Jak więc wyglądały masowe zgromadzenia? Czy wszyscy mieścili się na forum principia? Ilu widziało dowódcę, a ilu naprawdę go słyszało?

Odpowiedzi szukali badacze analizujący komendanturę legionowej twierdzy w Novae (Bułgaria) 🇧🇬🔍 Dzięki wirtualnej rekonstrukcji principia, symulacjom akustycznym i analizom widoczności ustalono, że forum militare mogło pomieścić nawet cały teoretyczny skład legionu 📐

Wyniki są zaskakujące:
👀 Niemal wszyscy mogli widzieć gesty mówcy
😐 Znacznie mniej dostrzegało jego mimikę
🔇 W realistycznych warunkach akustycznych (55 dBA szumu tła) słowa mogło bezpośrednio zrozumieć mniej niż 10% żołnierzy!

Chyba że w obozie panowała cisza jak makiem zasiał (w co trudno uwierzyć 🤷) albo mówca musiał naprawdę krzyczeć 📢

A mniejsze zgromadzenia? Te mogły odbywać się w zadaszonej bazylice komendantury 🏗️ Choć mieściła ona około 2 tysięcy osób, geometria przestrzeni i akustyka sprawiały, że realnie rozumiało mówcę zaledwie około 80-230 osób – zależnie od miejsca, z którego przemawiał 🎙️

Fascynujące, jak wiele o rzymskiej armii mówi nam... akustyka 🏺🔊

Badanie były ufundowane z projektu projektu „Raz, dwa, trzy. Czy wszyscy mnie widzą? Czy wszyscy mnie słyszą?– akustyka i proksemika rzymskich contiones” (UMO-2019/35/D/HS3/00105) finansowanego z programu SONATA 15 Narodowego Centrum Nauki

Wyniki opublikowano w czasopiśmie American Journal of Archaeology w artykule "Modeling Ritual Communication: Sound and Sight in the Principia of the Roman Legionary Fortress at Novae" (Kamil Kopij, Tomasz Dziurdzik, Adam Pilch, Monika Drab, and Szymon Popławski)

Narodowe Centrum Nauki Institute of Archaeology, Jagiellonian University (Cracow)

12/08/2026

🏺 Zastanawialiście się kiedyś, czy nowe technologie mogą pomóc na nowo odczytać stare badania? 🤔

Odpowiedź brzmi: tak! 🛰️ Metody przestrzenne (GIS) są dziś powszechnie wykorzystywane do reinterpretacji starszych badań archeologicznych.

📍 Świetnym przykładem takiego „ponownego odkrywania” stanowiska są Bronocice, położone w powiecie pińczowskim (południowo-wschodnia Polska).

✨ Bronocice to jedno z kluczowych stanowisk eneolitu w Polsce – znane m.in. z przedstawienia wozu kołowego na słynnej wazie z Bronocic, datowanej na 3500 p.n.e. 🐂🛞 Stanowisko badano już w latach 60. i 70. XX wieku.

🔬 W 2020 roku ruszył nowy projekt badawczy – najpierw przeprowadzono prace przygotowawcze, w tym badania magnetyczne, a następnie przeprowadzone wykopaliska (2021–2022).

📡 Badania magnetyczne objęły obszar ponad 50 ha, co pozwoliło zidentyfikować wszystkie trzy główne strefy stanowiska! Udokumentowano m.in. układ rowów związanych z budowlami obronnymi z różnych faz eneolitu, a także inne pozostałości osady – w szczególności doły użytkowe.

🧩 Efekt? Zupełnie nowy obraz osady sprzed tysięcy lat, znacznie uzupełniający dane z wykopalisk sprzed pół wieku!

Artykuł opublikowano w czasopiśmie Documenta Praehistorica - “Fortified landscape: rediscovering the Eneolithic site in Bronocice” Marcin M. Przybyła, Janusz Kruk, Tomasz Oberc, Michał Podsiadło, and Piotr Włodarczak

Badania były zrealizowane w ramach projektu projektu "Najstarsze fazy osadnictwa w Bronocicach" (NCN 2019/35/B/HS3/03860)



Narodowe Centrum Nauki

05/08/2026

🏛️ Jak archeolodzy cyfrowi badają pola bitewne? ⚔️
Dziś przykład bitwy pod Gniewem! 👇
Od lat 70. XX wieku krążyły relacje o licznych ludzkich szczątkach i militariach odkrywanych na terenie wczesnośredniowiecznego grodziska w Ciepłem 🏺. Przez dekady dominowała hipoteza o wczesnośredniowiecznym cmentarzysku w tym miejscu.
Wykopaliska prowadzone od 2023 roku pokazały jednak zupełnie inny obraz 😮: to, co widzimy dziś na centralnym grodzisku, to nowożytne umocnienia polowe z XVII wieku, wzniesione na ruinach wcześniejszej budowli. Dzięki zachowanym relacjom z wojny polsko-szwedzkiej 1626–1629 udało się precyzyjnie powiązać fortyfikacje z wydarzeniami wrześniowymi 1626 roku – czyli z bitwą pod Gniewem! ⚔️
Odkryte pochówki to najpewniej żołnierze lub cywile, którzy zginęli podczas walk 😔. Co ciekawe, już XIX-wieczny badacz Godfryd Ossowski pisał, że miejsce to nosi cechy pola bitewnego – a lokalne podania mówiły o „szwedzkich szańcach". Okazuje się, że tradycja ustna miała rację! 🎯
To pierwsze systematycznie przebadane stanowisko bezpośrednio związane z bitwą pod Gniewem i wojną polsko-szwedzką – bezcenne źródło wiedzy o nowożytnej wojskowości i archeologii konfliktu w tej części Europy 🏰🔍
📖 Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie International Journal of Historical Archaeology, w artykule:
"The Battle of Gniew Unearthed: Archaeology and the Polish-Swedish War (1626–29)"
✍️ Autorzy: Sławomir Wadyl, Wojciech Bakiera, Rafał Fetner

28/07/2026

🏰 Jak cyfrowi archeolodzy badają grodziska, nie zaczynając od wykopalisk?

Współczesna archeologia to nie tylko łopata i szpachelka. Coraz częściej badania zaczynają się przed komputerem — z danymi satelitarnymi, dronami i geofizyką. Przykładem jest wczesnośredniowieczne grodzisko Pelplin (Maciejewo) nad Wierzycą, k. Starogardu Gdańskiego.

🔍 Badacze połączyli metody nieinwazyjne, by poznać stanowisko przed wykopaliskami:

🗺️ mapy archiwalne

🌍 LiDAR

✈️ zdjęcia lotnicze (wskaźniki wegetacyjne)

🚁 mapowanie dronem

📡 prospekcja geofizyczna – magnetyczna, elektrooporowa i georadar (GPR)

Dzięki temu precyzyjnie wytypowano miejsca odwiertów i wykopalisk, dokumentowane fotogrametrią 3D.

Co odkryto?

🏺 Ceramikę typu praskiego, charakterystyczną dla najwcześniejszych Słowian.

🪙 Fragment samanidzkiego dirhema z Taszkentu – rzadkie świadectwo dalekich kontaktów handlowych, bo takie monety często są znajdywane przez poszukiwaczy niszcząc kontekst stratygraficzny.

🌾 Analizy archeobotaniczne i archeozoologiczne wskazują na ważną rolę pasterstwa oraz obecność przepalonych ziaren prosa i komosy.

To przykład, jak połączenie archeologii, teledetekcji, geofizyki i analiz środowiskowych pozwala odkrywać przeszłość precyzyjniej i mniej inwazyjnie.

📖 Publikacja: Journal of Archaeological Science: Reports

"Reassessing Early Medieval Strongholds with Minimally Invasive Methods: The Case of Pelplin (Site 22), Northern Poland"

Autorzy: S. Wadyl, W. Bałdyga, A. Mueller-Bieniek, K. Waszczuk, P. Wroniecki, M. Bogacki.

21/07/2026

🤖🛰️ Czy sztuczna inteligencja może odkrywać ślady starożytnych kanałów?

Okazuje się, że tak!

Badacz z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego wraz z międzynarodowym zespołem opracował model AI, który wykrywa starożytne kanały irygacyjne w Mezopotamii (dzisiejszy Irak). Badania objęły ogromny obszar – od Artemity na północy, przez Bagdad i Babilon, aż po Shuruppak na południu.

Do analizy wykorzystano dane satelitarne z misji LANDSAT 5, Sentinel-1 i Sentinel-2 oraz numeryczny model terenu TanDEM-X 30. Model uczył się na imponującym zbiorze danych obejmującym **9 000 ręcznie zdigitalizowanych kanałów**. Przetestowano trzy architektury głębokiego uczenia: U-Net, Attention U-Net oraz Swin UNETR.

📍 Efekt?
✅ AI wykryła **126 475 km** potencjalnych kanałów.
✅ W dodatkowym obszarze o powierzchni ponad **20 660 km²** zidentyfikowano **13 680 km wcześniej nieznanych kanałów**.
✅ Odnalezione sieci doskonale pokrywają się z rozmieszczeniem stanowisk archeologicznych z okresów starobabilońskiego, partyjskiego, sasanidzkiego i wczesnoislamskiego.
✅ Zmapowano również fragmenty monumentalnego systemu irygacyjnego **Nahrawan**, którego długość sięgała około **300 km**.

To kolejny przykład, jak połączenie archeologii, danych satelitarnych i sztucznej inteligencji pozwala odkrywać elementy krajobrazu niewidoczne z poziomu ziemi i lepiej poznawać historię dawnych cywilizacji.

📖 Wyniki opublikowano w czasopiśmie *Archaeological Prospection* w artykule:
**"Leveraging Big Multitemporal Multisource Satellite Data and Artificial Intelligence for the Detection of Complex and Invisible Features: The Case of Extensive Irrigation Mapping"**

Autorzy: Nazarij Buławka, Hector A. Orengo, Felipe Lumbreras Ruiz, Iban Berganzo-Besga, Ekta Gupta.

Badania ufundowane przez w projekcie


European Commission

16/07/2026

Badania jednego z naszych członków Ikswejeicam Rudy Nicram zostały opisane przez Archeologia Żywa

W Kaliszanach pod Wągrowcem przez dekady pamiętano przede wszystkim o skarbie metalowych przedmiotów odkrytym w czasie II wojny światowej 👀

Nowe badania pokazują jednak, że późnobrązowy depozyt nie trafił do ziemi przypadkowo. Złożono go w miejscu starszej, monumentalnej konstrukcji kamienno-ziemnej, której początki sięgają końca III tysiąclecia p.n.e. Zespół z Lublina zaprezentował niedawno cyfrową rekonstrukcję kurhanu z pochówkiem.

Więcej szczegółów i link do krótkiej animacji znajdziecie w komentarzach.

15/07/2026

🛰️ Jak archeolodzy cyfrowi odkrywają tajemnice starożytnych systemów nawadniania? 💧

Archeologia to dziś nie tylko wykopaliska. 🏺 Coraz częściej badacze sięgają po zaawansowane technologie, aby odtworzyć wygląd dawnych krajobrazów i zrozumieć, jak funkcjonowały starożytne cywilizacje. 🌍

Niedawno opublikowane badania dotyczące okolic urartyjskiej twierdzy Argisztihinili w Armenii 🇦🇲 ujawniły rozległą sieć dawnych kanałów nawadniających. Dzięki analizie numerycznych modeli terenu TanDEM-X 30 i Euro-Maps 3D naukowcy zidentyfikowali ślady kanałów o łącznej długości aż 135 km, tworzących równoległe ciągi o długości od 5 do 10 km. 📍

Co więcej, łącznie zidentyfikowano około 1000 km różnego rodzaju śladów związanych z dawnymi ciekami wodnymi – zarówno naturalnymi, jak i przekształconymi przez człowieka. 🗺️

Co ciekawe, do weryfikacji wyników wykorzystano również zdjęcia wykonane przez amerykańskiego satelitę szpiegowskiego GAMBIT. 🛰️ Pozwoliło to odróżnić kanały funkcjonujące jeszcze w latach 60. XX wieku od tych, które są znacznie starsze. ⏳

To doskonały przykład tego, jak archeologia łączy się dziś z teledetekcją, analizą danych przestrzennych i historią krajobrazu, odsłaniając ślady działalności człowieka sprzed tysięcy lat. 🔍🌿

📖 Badania opublikowano w czasopiśmie *Antiquity* w artykule „The water management around the Urartian fortress of Argishtikhinili, Armenia” autorstwa Nazarija Buławki, Krzysztofa Jakubiaka i Inessy Karapetyan.

Antiquity Journal

https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/water-management-around-the-urartian-fortress-of-argishtikhinili-armenia/137974774D303DE4F7AE91B8581EAB7D?utm_campaign=shareaholic&utm_medium=copy_link&utm_source=bookmark

07/07/2026

🪙 Mamy coś dla wszystkich fanów numizmatyki! 🪙
W ubiegłym roku na łamach prestiżowego czasopisma Antiquity Journal ukazał się artykuł „The Nietulisko Małe Hoard in the light of modern documentation methods" 📜
Autorzy - Jarosław Bodzek, Wojciech Ostrowski, Łukasz Wilk, Paulina Zachar i Barbara Zając - przedstawiają niesamowity system do automatycznej dokumentacji monet z wykorzystaniem techniki (Reflectance Transformation Imaging)! ✨

💡 Na czym polega ta metoda?

Obiekt jest fotografowany przy świetle padającym z różnych kątów, a następnie tworzona jest wizualizacja, która uwydatnia wszelkie elementy ikonograficzne monet - nawet te niewidoczne gołym okiem! 🔍🪙
🤖 A co kryje się „pod maską"?

Do zbudowania systemu wykorzystano mikrokontroler , a całość uzupełnia automatyzacja przygotowania danych RTI po każdej sesji zdjęciowej ⚙️📸

🎓 W projekcie uczestniczył m.in. dr Wojciech Ostrowski z Politechniki Warszawskiej, członek CAA PL. 👏
Serdecznie zapraszamy do lektury i dzielenia się! 🙌

wśród fanów Politechnika Warszawska


https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/nietulisko-male-hoard-in-the-light-of-modern-documentation-methods

07/07/2026

🪙 Mamy coś dla wszystkich fanów numizmatyki! 🪙
W ubiegłym roku na łamach prestiżowego czasopisma Antiquity Journal ukazał się artykuł „The Nietulisko Małe Hoard in the light of modern documentation methods" 📜
Autorzy - Jarosław Bodzek, Wojciech Ostrowski, Łukasz Wilk, Paulina Zachar i Barbara Zając - przedstawiają niesamowity system do automatycznej dokumentacji monet z wykorzystaniem techniki (Reflectance Transformation Imaging)! ✨

💡 Na czym polega ta metoda?

Obiekt jest fotografowany przy świetle padającym z różnych kątów, a następnie tworzona jest wizualizacja, która uwydatnia wszelkie elementy ikonograficzne monet - nawet te niewidoczne gołym okiem! 🔍🪙
🤖 A co kryje się „pod maską"?

Do zbudowania systemu wykorzystano mikrokontroler , a całość uzupełnia automatyzacja przygotowania danych RTI po każdej sesji zdjęciowej ⚙️📸

🎓 W projekcie uczestniczył m.in. dr Wojciech Ostrowski z Politechniki Warszawskiej, członek CAA PL. 👏
Serdecznie zapraszamy do lektury i dzielenia się! 🙌

wśród fanów Politechnika Warszawska

30/06/2026

📢✨ Mamy dla Was kolejną gratkę z pogranicza metod komputerowych i analiz specjalistycznych! 🏺🔬 Z dumą prezentujemy artykuł autorstwa Piotr Makowski oraz Julia Chyla, opublikowany w prestiżowym czasopiśmie Journal of Archaeological Science: Reports:
📄 More than a ware. Preliminary observations on the typological, mineralogical, and chemical diversity of cream wares from Jordan (mid-8th to 11th centuries)
🗺️ Analizując próbki z ośmiu stanowisk w Jordanii, autorzy pokazują, jak różnorodna jest kategoria ceramiki Islamic Cream Ware (ICW), funkcjonująca w południowym Lewancie między połową VIII a XI wiekiem.
🔎 Co wynika z badań?
🏺 Różne warsztaty wytwarzały ceramikę podążającą za tymi samymi wzorcami stylistycznymi i morfologicznymi.
🧭 Dwa główne podtypy ICW produkowano zarówno na północy, jak i na południu Jordanii.
📦 Z kolei formowany podtyp ICW C był prawdopodobnie importowany z Palestyny.
💡 Najważniejsze wnioski (highlights):
🔸 Szerokie spektrum wyrobów typu cream ware (poł. VIII–XI w.) wykracza poza samo pojęcie „ware".
🔸 Wyroby cream ware wykazują zróżnicowanie regionalne pod względem cech składu.
🔸 Między głównymi podkategoriami ICW występują istotne różnice kompozycyjne i technologiczne.
📖 Serdecznie zapraszamy do lektury!
🔬 Artykuł prezentuje wybrane wyniki projektu „Defining patterns of transition between the Early and Middle Islamic periods in southern Transjordan" (2021/40/C/HS3/00142), finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki. 🇵🇱
👏 Gratulujemy Autorom!

Narodowe Centrum Nauki Julia Chyla