06/03/2024
Ruszamy z pierwszym postem z serii "Psychologia Narracyjna", który przygotowany został przez jednego z członków Sekcji Kognitywnej KNSP UKSW 🤓🧠
_________________________________________________________________________
Mądrość w ujęciu współczesnej psychologii – sztuka życia czy sztuka rozumienia życia?
Dlaczego psychologia zajęła się tematem mądrości? Impulsem do zbadania mądrości na gruncie psychologii był pewien kryzys w badaniach nad inteligencją. Badacze upatrywali sukcesu człowieka w jego inteligencji, gdy w rzeczywistości stanowiła ona tylko jeden czynnik wyjaśniający sukces. Wtedy pojawiły się takie pojęcia jak style poznawcze, inteligencja emocjonalna, zdolności i również mądrość.
Czym jest mądrość w psychologii? Współczesne koncepcje mądrości inspirowane filozofią oraz ujęciami potocznymi postrzegają mądrość jako pewien typ dojrzałości człowieka i szczytowy punkt rozwoju jego osobowości (Niemczyński, Olejnik, 1993). Mądrość rozumiana jest jako stały proces osobowości człowieka, który decyduje o jej dojrzałości poprzez takie kryteria jak: kontrola impulsywności, wzrost refleksyjności, dominacja w zachowaniu procesów świadomych i racjonalnych, racjonalność podejmowanych decyzji, umiejętność wspierania innych i troski o otoczenie, wybór celów zgodnie z preferowanym systemem wartości, umiejętność tworzenia spójnej i zintegrowanej historii życia, klarowna i stabilna tożsamość, jasne określenie sensu życia (Oleś, 2011).
Większość koncepcji mądrości osadzona jest w paradygmacie psychologii pozytywnej, jednak badania wskazują, że związki mądrości z dobrostanem nie są takie oczywiste. Znana myśl Johna Stuarta Milla „Lepiej być smutnym Sokratesem niż zadowolonym głupcem” wskazuje na możliwość obniżonej satysfakcji z życia u osób o wysokim poziomie mądrości z powodu krytycznej postawy wobec siebie i otoczenia, wysokiej wrażliwości na problemy oraz silnego dążenia do poznania i wyjaśnienia zjawisk. Takie przejawy mądrości jak autorefleksja i samokrytycyzm oraz stawianie czoła negatywnym stanom emocjonalnym nie służą wzrostowi dobrostanu hedonistycznego, jednak przyczyniają się do wzrostu dobrostanu eudajmonistycznego (Waterman, 1993).
Czym jest psychologia narracyjna i jak odnosi się do pojęcia mądrości?
Narracyjny tryb przetwarzania informacji jest jednym z podstawowych rodzajów myślenia. Polega on na konstruowaniu opowiadań lub narracji, dzięki którym osoba porządkuje własne doświadczenia i nadaje im znaczenia (Bruner, 2004).
Jednym ze sposobów uporządkowania dotychczasowych ujęć mądrości jest konstrukt mądrości narracyjnej. Możemy poszukiwać wskaźników mądrości w tworzonych przez ludzi opowieściach na temat własnego życia. Mądrość narracyjna wyraża się w ujmowaniu własnego doświadczenia w ramach opowieści prowadzących do skonstruowania zintegrowanej, otwartej na nowe interpretacje, całościowej historii życia. U podstaw mądrości narracyjnej leży spójność w opowieści jednostki o jej życiu, zdolność do ujmowania doświadczeń w kontekście całego życa i dystansowania się wobec historii własnego życia, otwartość na wiele sposobów interpretacji oraz rozumienie własnego życia w kontekście jego celu i sensu (Straś-Romanowska, 2005).
Jakie zastosowanie ma psychologia narracyjna?
Dzięki wspieraniu narracyjnych technik skłaniających do refleksji nad własnym życiem można pomóc ludziom w tworzeniu pozytywnego i otwartego bilansu życia, chroniąc ich przed skutkami negatywnego rozrachunku z przeszłością (Wright i in., 2017). Można wspierać ludzi na drodze ku mądrości poprzez uczenie całościowego myślenia o życiu, uwzględniania różnych perpsektyw oraz korygowania zniekształceń poznawczych. Przyczyni się to do bardziej konstruktywnej oceny własnych doświadczeń, ale również do otwartości na problemy, poglądy i potrzeby innych ludzi (Oleś, 2011).
_________________________________________________________________________
Bibliografia:
Knopik, T., Żurawska-Żyła, R., Tokarska, U. (2021). Mądrość
w ujęciu współczesnej psychologii: sztuka życia czy sztuka rozumienia życia?
W: E. Dryll, A. Cierpka, K. Małek (red.), Psychologia narracyjna: O mądrości,
miłości i cierpieniu (s. 27–49). Warszawa: Wydawnictwo Liberi Libri. https://
doi.org/10.47943/lib.9788363487461.rozdzial01
Źródło grafiki: https://stock.adobe.com/pl/images/colorful-tree-in-the-shape-of-a-brain-created-with-generative-ai-technology/572909869?fbclid=IwAR0tqJym8BjlvvskYxRQwYQ9o9qHmPjE6N0HkXJFP9lRwqr6UJukttONwW4
