04/09/2026
Trauma międzypokoleniowa i pamięć o wojnie. Prof. Maja Lis-Turlejska gościnią spotkania wokół książki Katarzyny Surmiak-Domańskiej
Czy konsekwencje wojny mogą być obecne w życiu osób, które same jej nie doświadczyły?
7 września 2026 r. prof. Maja Lis-Turlejska, członkini Laboratorium Badań nad Traumą, weźmie udział w spotkaniu wokół książki Katarzyny Surmiak-Domańskiej „Świat przed nami nie istniał. Jak wojna została w naszych domach”.
Rozmowa będzie poświęcona pamięci o II wojnie światowej, jej psychologicznym konsekwencjom oraz temu, w jaki sposób doświadczenia poprzednich pokoleń mogą pozostawać obecne w życiu ich dzieci i wnuków.
Jak wojna pozostaje w rodzinach?
Nowy reportaż Katarzyny Surmiak-Domańskiej podejmuje problem
międzypokoleniowych konsekwencji doświadczeń wojennych. Autorka łączy historie rodzinne z wypowiedziami psychologów i historyków zajmujących się traumą i pamięcią, pytając, w jaki sposób doświadczenia okupacji, obozów, wysiedleń, Wołynia, Sybiru, Powstania Warszawskiego czy akcji „Wisła” mogą być obecne w życiu współczesnych Polek i Polaków.
Punktem wyjścia jest pokolenie osób, które przeżyły II wojnę światową i po jej zakończeniu musiały powrócić do codziennego życia w rzeczywistości, w której wiedza o psychologicznych konsekwencjach traumy była nieporównywalnie mniejsza niż obecnie, a profesjonalne wsparcie psychologiczne praktycznie niedostępne.
Wiele wojennych doświadczeń pozostawało niewypowiedzianych. Milczenie nie oznaczało jednak, że nie wpływały one na funkcjonowanie rodzin. Mogły być obecne w sposobach budowania relacji, reagowania na zagrożenie, wychowywania dzieci czy przekazywania rodzinnych narracji i przemilczeń.
Książka Surmiak-Domańskiej przygląda się właśnie temu obszarowi – miejscu, w którym historia społeczna spotyka się z historią pojedynczych rodzin i psychologicznym doświadczeniem kolejnych pokoleń.
Trauma i jej międzypokoleniowe konsekwencje
Problem długotrwałych konsekwencji doświadczeń wojennych jest od wielu lat przedmiotem badań psychologicznych. W przypadku traumy międzypokoleniowej pytanie nie dotyczy prostego „dziedziczenia traumy”, lecz złożonych mechanizmów, poprzez które doświadczenia jednego pokolenia mogą wiązać się z funkcjonowaniem kolejnego.
Znaczenie mogą mieć m.in. relacje rodzinne, style przywiązania i wychowania, sposoby regulowania emocji, rodzinne narracje dotyczące przeszłości, a także milczenie wokół traumatycznych wydarzeń. W badaniach nad transmisją międzypokoleniową analizowane są również potencjalne mechanizmy biologiczne.
Ważne jest jednak unikanie uproszczonego założenia, że dzieci lub wnuki osób, które przeżyły traumę, muszą doświadczać określonych problemów psychicznych.
Ta perspektywa jest szczególnie istotna w Polsce – kraju, którego XX-wieczna historia obejmuje doświadczenia wojny, okupacji, Zagłady, przymusowych przesiedleń, deportacji i innych form masowej przemocy.
Prof. Maja Lis-Turlejska w rozmowie o psychologicznych skutkach wojny
Do udziału w spotkaniu premierowym jako gościni specjalna została zaproszona prof. Maja Lis-Turlejska – psycholożka, badaczka traumy i członkini interdyscyplinarnego zespołu TraumaLab. Jej udział pozwoli uzupełnić reporterską i historyczną perspektywę książki o wiedzę wynikającą z badań psychologicznych nad traumą, PTSD oraz długoterminowymi konsekwencjami doświadczeń wojennych.
Rozmowa będzie okazją do zastanowienia się nie tylko nad tym, co kolejne pokolenia wiedzą o wojennych doświadczeniach swoich rodzin, ale również nad tym, jak doświadczenia, o których często przez dziesięciolecia nie rozmawiano, mogą funkcjonować w rodzinnych relacjach, emocjach i sposobach postrzegania świata.
O książce „Świat przed nami nie istniał. Jak wojna została w naszych domach” to nowy reportaż Katarzyny Surmiak-Domańskiej, reporterki od lat związanej z „Gazetą Wyborczą”, autorki m.in. książek „Mokradełko”, „Ku Klux Klan. Tu mieszka miłość”, „Kieślowski. Zbliżenie” i „Czystka”. Oficjalna premiera książki została zaplanowana na 9 września 2026 r.
Spotkanie premierowe odbędzie się 7 września 2026 r. o godz. 19.00 w foyer Nowego Teatru / Nowej Księgarni w Warszawie. Rozmowę z Katarzyną Surmiak-Domańską i prof. Mają Lis-Turlejską poprowadzi Michał Nogaś. Wstęp na wydarzenie jest wolny.
Więcej o książce:
„Świat przed nami nie istniał. Jak wojna została w naszych domach” – Wydawnictwo Agora
