Wirtualne Laboratorium Edycji Cyfrowych

23/12/2025

Miłego, spokojnego czasu w Święta! 🌟

17/12/2025

Interesując się edytorstwem cyfrowym prędzej czy później (raczej prędzej) natrafiamy na temat "IIIF" (z wymową z ang.: „triple-eye-eff” 😅).
Gdyby ktoś nie miał pewności, czym IIIF jest, podrzucamy krótkie wprowadzenie.

06/12/2025

📣 Rozpoczynamy pracę nad wyjątkowym przedsięwzięciem! Przez najbliższe pięć lat w ramach finansowania NPRH zrealizujemy projekt: Cyfrowa „Lalka”: arcyedycja arcydzieła. Naukowa edycja cyfrowa „Lalki”Bolesława Prusa wraz z cyfrowym kompendium wiedzy o powieści.

W jego ramach:
🔹 Udostępnimy (do pobrania oraz do czytania) najlepszą i najpełniejszą wersję tekstu – naukowo opracowaną w 2017 roku przez Józefa Bachórza i Beatę Utkowską.
🔹 Stworzymy możliwie najbardziej zaawansowaną naukową edycję cyfrową (dlatego nazywamy ją „arcyedycją”), która pokaże wszystkie istotne wersje powieści (od rękopisu, do ostatniego wydania), ich właściwości, konteksty i różnice między nimi. Edycja dostępna będzie, jak wszystkie nasze edycje cyfrowe, na platformie TEI Panorama bez opłat i konieczności posiadania konta.
🔹 Opracujemy połączoną z edycją monografię cyfrową na platformie Nowa Panorama Literatury Polskiej, do której rozprawy napiszą czołowi polscy badacze.

Zarówno edycja, jak i monografia powiązane zostaną z dostępną w Internecie wiedzą naukową o arcypowieści Prusa, tworząc unikalną sieć wiedzy.

O kolejnych postępach w realizacji tego przedsięwzięcia będziemy regularnie informować. A teraz – czas zabrać się do pracy!

24/10/2025

"Łączył w sobie idealizm i pragmatyzm" - tak przyjaciele i współpracownicy z TEI Consortium wspominają Sebastiana Rathza (1955-2016).
(Zabrzmiało jak kwintesencja TEI? 🫶)

(Można ich posłuchać tu: https://podcasts.ox.ac.uk/sebastians-contributions-text-encoding-initiative )

🟠 Kim był SEBASTIAN RATHZ? Brytyjskim archeologiem (z wykształcenia), ale przede wszystkim pionierem humanistyki cyfrowej. Działał w kilku organizacjach. Jako członek Text Encoding Initiative Consortium (TEI-C) odpowiadał za kluczowe elementy infrastruktury technicznej TEI — np. style XSLT, które leżą u podstaw wielu prac związanych z konwersją, dostosowywaniem i generowaniem schematów TEI. Inspirował też swoim podejściem - wytrwałą pracą nad doskonalaniem rozwiązań, by następnie udostępniać je innym.

🟠 TEI-C uhonorowało jego pamięć, wkład techniczny i filozoficzny (!) w rozwój TEI przez ustanowienie specjalnej nagrody 🔸 Rahtz Prize for TEI Ingenuity 🔸.

❗️ Warto śledzić, kto i za co ją otrzymuje - to pomysły i projekty, które wyznaczają kierunki, otwierają nowe możliwości i kształtują myślenie o edytorstwie cyfrowym.

Tu więcej o nagrodzie i laureatach: https://tei-c.org/activities/rahtz-prize-for-tei-ingenuity/

ROK 2025 👉 Nagrodę Rahtz Prize for TEI Ingenuity otrzymał projekt LEAF-Writer 🥳 --> Susan Brown, James Cummings, Luciano Frizzery, Mihaela Ilovan i Diane Jakacki.

Komitet Nagrody Rahtza uznał projekt LEAF-Writer za "niezwykły ze względu na staranny i dokładny rozwój oprogramowania, które każdy zaangażowany w TEI uznałby za konieczne, a którego nikt wcześniej nie był w stanie opracować. Ponadto jego integracja z Linked Open Data ma kluczowe znaczenie dla progresywnego wykorzystania danych TEI, a fakt, że ułatwia to tak bezproblemowo, jest naprawdę innowacyjny".

Tu 👉 https://leaf-writer.leaf-vre.org/

The TEI Consortium has created the Rahtz Prize for TEI Ingenuity in memory of Sebastian Rahtz (13 February 1955 – 15 March 2016). The award is intended to honour Sebastian’s major technical and philosophical contributions to the TEI, and to encourage TEI innovation by the TEI community. Sebastia...

20/09/2025

🔥 Konferencja TEI 2025 New Territories w Krakowie 🔥

🗒 19 września 2025 r. - dzień III:

❗️Panel grupy roboczej NEC (Naukowe Edycje Cyfrowe) DARIAH-PL!

W programie konferencji znalazł się panel dyskusyjny na temat infrastruktury dla edycji cyfrowych w Polsce 🇵🇱. Grupa robocza NEC DARIAH-PL zawiązała się wiosną tego roku i było to pierwsze spotkanie na żywo większego grona jej reprezentantów. Rozmowa pokazała, jak wiele łączy wszystkich edytorów cyfrowych w Polsce, i co jest najpilniejsze do zrobienia w zakresie krajowej infrastruktury dla NEC.

W dyskusji udział wzięli: Magdalena Komorowska (UJ), Bartłomiej Szleszyński (IBL PAN) i Wojciech Kruszewski (KUL). Moderowała Aneta Wysztygiel (UW).

⚡️ Następna konferencja TEI w sierpniu 2026 w Vancouver! 🇨🇦 Na szczęście grupa działa niezależnie od tego 😉



Nowa Panorama Literatury Polskiej
Archiwum Filomatów
Wydział Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego
Centrum Kompetencji Cyfrowych UW

18/09/2025

🔥 Konferencja TEI 2025 New Territories w Krakowie 🔥

🗒 18 września 2025 r. - dzień II:

❗️ Na platformie Zenodo powstało miejsce, w którym uczestnicy konferencji udostępniają swoje prezentacje (aktualnie 8 ) i postery (aktualnie 3). Warto zajrzeć i śledzić w najbliższej przyszłości, bo z pewnością dojdą kolejne.
→ https://zenodo.org/communities/tei2025

Warte odnotowania:

🔘 projekt DigitAI (z Penn State Behrend), czyli eksperyment z TEI i AI, a konkretnie próba stworzenia bardziej niezawodnego niż dotychczasowe modele LLM asystenta do kodowania w TEI i pracy z XML/XPath:
→ https://slides.com/elisabeshero-bondar/digitai-for-tei

🔘 propozycja ulepszania wyników Automatic Text Recognition (ATR), który zamienia skany dokumentów w pliki TEI: standardowe rozwiązania (np. z użyciem SegmOnto) dobrze rozpoznają układ stron, ale wytwarzają zbyt płytką strukturę TEI.
Aby to poprawić, opracowano LADaS Annotation Guidelines oraz poprzez dwupoziomowy system adnotacji, dzięki któremu można uzyskać automatycznie głębsze i bardziej adekwatne odwzorowanie dokumentów;

🔘 narzędzie JinnTap - przeglądarkowy edytor TEI-XML
→ więcej tutaj: https://youtu.be/HDex47Sju98?si=J8BeJgpQAkq2foKH -

🔘 wciąż rozwija się również LeafWriter - podejmowane są próby wprowadzenia elementów analizy tekstu do pracy redaktorskiej nad edycją cyfrową
- przypomnienie LeafWritera: https://www.leaf-vre.org/docs/features/about-lw
- a do tego The Dynamic Table of Contexts - do poczytania: https://www.leaf-vre.org/docs/features/dtoc

A presentation about the making of a small explainable AI project, with emphasis on the development of a graph RAG built with the TEI Guidelines.

17/09/2025

🔥 Konferencja TEI 2025 New Territories w Krakowie 🔥

Projekty edytorskie z różnych zakątków świata, dylematy metodologiczne (jaki element zastosować, jaki atrybut, jak to zsynchronizować z resztą struktury kodu, jak pokazać online itp.), ożywione dyskusje i komentarze z sali od doświadczonych specjalistów… - jak miło znowu być na konferencji TEI. I to wszystko w Krakowie! 🥰

Dużo tematów. Program tutaj:
--> https://tei2025.confer.uj.edu.pl/programme ❗️

A tu (nieuporządkowane i wybiórczo sporządzone) notatki:

🗒 17 września 2025 r. - dzień I:

🔘 Model ATAG (Applied Text As Graph) – model tekstu w postaci wykresu/grafu - propozycja trochę rozszerzająca, trochę alternatywna dla TEI/XML, umożliwiająca przechowywanie nakładających się struktur, semantycznych warstw i odróżnienie transkrypcji od interpretacji.
Przykład edycji, która wciela to w życie:
--> https://sozinianer.mni.thm.de/view/ed_kbj_wfw_xmb?guid=ed_kbj_wfw_xmb&s=7254&e=7271
Opis metodologii:
--> https://sozinianer.mni.thm.de/project/digital-methods

🔘 Edition Publication Model (EPM) – propozycja niezależnego od narzędzi standardu dla publikacji (!) edycji cyfrowych. Celem jest długowieczność danych i łatwa możliwość odtworzenia interfejsów edycji po upadku konkretnego oprogramowania. Z abstraktu: “(...) model publikacji wydania powinien być w stanie opisać, w jaki sposób dane edycji (pliki TEI XML) powinny być wyświetlane i jakie funkcje interakcyjne powinno oferować to wyświetlanie, bez zakładania określonego kontekstu oprogramowania.”

🔘 NormaTEI – olśnienie. Narzędzie wspierające poprawność, spójność, walidację i analizę kodowania TEI dla edytorów.
- automatyczne wykrywanie błędnych wartości atrybutów, różnic w pisowni, itp.,
- analiza kodowania: niestandardowe i złożone wyszukiwania w wybranym korpusie (w jednym lub wielu plikach),
- doskonałe prześwietlenie zawartości wielu plików TEI XML na raz.
--> Tu!: https://github.com/pierpaolosichera/NormaTEI

🔘 Haute couture for the masses, czyli Magdalena Turska, wejrzenie w podstawy tworzenia edycji cyfrowych (niezależnie od specyficznych potrzeb projektowych) i TEI Publisher. No i prezentacja TEI Publishera w wersji 10!

🔘 Inne przykłady ciekawych edycji do obejrzenia:

▪️ Regestra 1561 – edycja równoległa dwóch rękopisów rejestru podatkowego (diecezja poznańska); umożliwia porównanie wariantów tekstu w widoku równoległym z synchronizacją IIIF.
Opis:
--> https://wiki.kul.pl/lhdb/Rejestr_kontrybucji_diecezji_pozna%C5%84skiej_z_1561_r.
Tu link do samej edycji:
--> https://exist.lhdb.kul.pl/exist/apps/1561/spisy_1561.xml?view=page&odd=1561&panels=0.1.2.3

▪️ „Schriftstellerinnen aus der Sammlung Varnhagen – Briefe, Werke, Relationen“ - edycja cyfrowa, która prezentuje krytycznie opracowane źródła z kolekcji Varnhagena, ukazując nowe relacje i transkulturowe powiązania pisarek europejskich z lat 1800–1860.
--> https://schriftstellerinnen-varnhagen.eu/

18/08/2025

Dwa razy do roku społeczność TEI publikuje świeżą wersję oficjalnych Guidelines, czyli specyfikacji kodowania tekstów w edycjach cyfrowych.

👉 15 sierpnia ukazała się wersja P5 4.10.0 – „The Olinguito Release” wraz z nowymi TEI Stylesheets 7.59.0.

🐾 Nazwa "The Olinguito Release" nawiązuje do "olinguito" (Bassaricyon neblina), po polsku "olingo górskiego" – niewielkiego, nadrzewnego ssaka z rodziny szopowatych, zamieszkującego Andy w Ekwadorze i Kolumbii. Olingo został oficjalnie opisany dopiero w 2013 roku, właśnie 15 sierpnia, i okazał się „nowym” gatunkiem drapieżnika w Ameryce Południowej.

Co nowego w TEI P5?
✨ możliwość zagnieżdżania
✨ nowy element w
✨ element dla osób, miejsc i wydarzeń 🧡
✨ poprawki w dokumentacji i przykładach
✨ pożegnanie z formatem Kindle .mobi

🔗 Szczegóły: https://tei-c.org/news/2025/08/15/new-release-tei-guidelines-4-10-0-stylesheets-7-59-0/

A poniżej Olingo :)

Olingo górski[2] (Bassaricyon neblina) – gatunek ssaka drapieżnego z rodziny szopowatych (Procyonidae) zamieszkujący tereny zachodniego Ekwadoru i środkowej Kolumbii. Po raz pierwszy został opisany 15 sierpnia 2013 na łamach czasopisma „ZooKeys”. Było to pierwsze od 35 lat odkrycie nowe...

29/07/2025

⚡️ Edytorskie inspiracje #7

✉️ Exile-Letters. Friedeman-Waldeck 1939–1942 ✉️
🔗 www.exileletters.de

Edycja cyfrowa korpusu korespondencji żydowskich rodzin z Münster, rozdzielonych przez ucieczkę i emigrację, na tle narodowosocjalistycznych prześladowań, przygotowana przez ➡️ Institut für vergleichende Städtegeschichte WWU Münster - Münster University 👌

Bardzo porządna edycja w TEI Publisherze:

🔸 uporządkowana struktura i filtrowanie całego korpusu tekstów,
🔸 dodatkowo - interaktywna mapa wizualizująca przepływ korespondencji,
🔸 dla pojedynczego tekstu klasyczny równoległy widok transkrypcji i skanu oryginału - transkrypcji z komentarzami, miejscami i osobami, a skanu z oznaczeniem poligonów (obramowań poszczególnych wersów),
🔸 nienaganne metadane,
🔸 do każdego dokumentu podgląd XMLa,
🔸 rejestry (osób, miejsc, zagadnień) - może najmniej przyjazne w obsłudze, ale założenia ambitne!

Warto zobaczyć.

17/07/2025

🔥 Program Konferencji TEI "New Territories" w Krakowie (16-20 września 2025 r.) jest już dostępny!

Do przejrzenia tutaj 👇

26/06/2025

Jest takie pismo▪️RIDE▪️, poświęcone recenzowaniu edycji cyfrowych, zasobów cyfrowych lub narzędzi cyfrowych, zgodnie z ich specyfiką, z uwzględnieniem aspektów technicznych i metodologicznych, ale też poddające refleksji samą problematykę recenzowania cyfrowych "produktów" --> https://ride.i-d-e.de/

❗️ Właśnie ukazał się nowy numer i zawiera 5 recenzji (w języku angielskim lub niemieckim). Warto zajrzeć, zapoznać się z projektami i zobaczyć, jak wyglądają recenzje edycji cyfrowych! 👇

Issue 20: Scholarly Editions Edited by Ulrike Henny-Krahmer and Martina Scholger. January 2025 – June 2025. DOI: 10.18716/ride.a.20. Anne Frank House VR & The Secret Annex (3D)Anne Frank House VR & The Secret Annex (3D) , Anne Frank Stichting (ed.), 2018. https://www.annefrank.org/en/museum/web-an...

23/04/2025

⏳ Organizatorzy konferencji TEI 2025 (w Krakowie ❤️) wydłużyli termin przesyłania zgłoszeń do poniedziałku 28 kwietnia! Jeszcze parę dni na wymyślenie tematu! 🙂