19/08/2026
„Prostując historię: wulkanolog z CBK PAN pomaga obalać mity o wulkanach”
Wybierasz się wkrótce jako turysta w pobliże aktywnego wulkanu? Zastanawiasz się, czy wulkany pomagają chłodzić klimat (spoiler: nie tak bardzo, jak byś chciał/a)? Jesteś dziennikarzem piszącym artykuł o zeszłotygodniowej erupcji Etny?
Międzynarodowy zespół wulkanologów pod kierownictwem dr Janine Krippner oraz wulkanologa z CBK PAN dr. Sama Poppe’a opublikował artykuł przeglądowy w czasopiśmie Journal of Applied Volcanology, który wyjaśnia 18 najczęściej błędnie rozumianych zagadnień dotyczących wulkanów i ich erupcji, wraz z podstawowymi faktami naukowymi stojącymi za nimi. Nieporozumienia te pogrupowano w sześć tematów: sejsmologię, wulkany a klimat, systemy i struktury wulkaniczne, zagrożenia wulkaniczne, skale czasowe oraz zdjęcia i nagrania. Wśród powszechnie błędnie rozumianych zagadnień znalazły się chwytliwe określenia, takie jak „Pacyficzny Pierścień Ognia”, „superwulkany” i „mega-tsunami”, głośne tematy naukowe, jak klimat czy zdrowie ludzi, ambitne cele naukowe, takie jak prognozowanie erupcji, a także podstawowa terminologia — w tym różnica między popiołem wulkanicznym a dymem czy pojęcie „komór” magmowych.
Jednym z tych nieporozumień jest przekonanie, że erupcje wulkaniczne stają się coraz częstsze. Autorzy ponownie przeanalizowali dane dotyczące występowania erupcji wulkanicznych z bazy Volcanoes of the World, prowadzonej przez Global Volcanism Program przy Narodowym Muzeum Historii Naturalnej Instytutu Smithsona w USA — najbardziej kompletnej bazy danych tego typu. Nie znaleźli żadnych oznak systematycznego wzrostu liczby erupcji wulkanicznych od czasu wprowadzenia nowoczesnego monitoringu wulkanów w latach 60. XX wieku.
Wykres przedstawiający miesięczne rozpoczęcia (u góry) i zakończenia (u dołu) erupcji od 1960 do 2024 roku, każdy z 24-miesięczną linią trendu średniej kroczącej (ciemniejsze, grubsze linie); liczby wahają się od 0 do 11. Dane z Global Volcanism Program, https://volcano.si.edu/
Autorzy wnoszą do publikacji wieloletnie doświadczenie zdobyte w agencjach krajowych, obserwatoriach wulkanicznych i na uniwersytetach, pracując podczas kryzysów wulkanicznych i pomiędzy nimi w różnych częściach świata, m.in. w Indonezji, na Filipinach, w Nowej Zelandii, Australii, Chile, Stanach Zjednoczonych i Europie. Opracowali to zestawienie, aby pomóc wulkanologom, dziennikarzom, decydentom i wszystkim innym „trzymać się faktów”, gdy kolejny wulkan wybuchnie — lub nie wybuchnie. Artykuł zestawia każde nieporozumienie z kluczowymi wnioskami oraz podsumowaniami najnowszych badań. Prezentuje również siedem studiów przypadków znanych wulkanów i niedawnych erupcji: Agung (Bali, Indonezja), Etny (Sycylia, Włochy), Kīlauea (Hawaje, USA), Tajogaite (La Palma, Hiszpania), La Soufrière (Saint Vincent), wulkanu Taal (Filipiny) oraz kaldery Yellowstone (USA).
Cały artykuł przeglądowy „Getting the story straight: Common misconceptions around volcanoes and eruptions with case studies of recent events” można przeczytać w Journal of Applied Volcanology pod adresem: https://link.springer.com/article/10.1186/s13617-026-00168-5
