22/04/2026
Szanowni Państwo!
Zapraszamy na wykład doktoranta naszego wydziału pana Adama Matysiaka, który opowie o matematyzacji psychologii w XIX wieku. Wydarzenie zacznie się o godzinie 17:00 w piątek 24 kwietnia. Odbędzie się ono w auli imienia Marii Ossowskiej. Poniżej załączamy krótki opis wystąpienia:
W wykształceniu się psychologii jako odrębnej nauki kluczowe okazały się dyskusje XIX-
wiecznych teoretyków i badaczy. Mimo tego szczegóły tych dyskusji są mało znane i w związku z
tym rzadko omawiane w sposób systematyczny. W swoim wystąpieniu wskażę na jeden
dominujący nurt w XIX-wiecznej psychologii, który szczególną popularność zdobył sobie na
terenach dzisiejszych Niemiec, skupiony wokół problematyki matematyzacji świadomości. W
pierwszej kolejności przedstawię podstawowe poglądy teoretyczne Johanna Friedricha Herbarta
(1776-1841), który jako pierwszy przedstawił systematycznie wizję psychologii jako nauki. Skupię
się przy tym na jego próbie zastosowania matematyki do badania procesów psychicznych oraz
związanych z tym ram pojęciowych i postaw teoretycznych. Następnie przedstawię pokrótce
rozwój tradycji Herbartyzmu w psychologii w połowie XIX wieku (m.in. u Moritza Wilhelma
Drobischa), w dalszej kolejności przechodząc do omówienia poglądów Gustava Theodora Fechnera
(1801–1887). Na przykładzie Fechnerowskiej psychofizyki wskażę, że istotnym problemem dla
propozycji matematyzacji przedmiotu psychologii stała się możliwość ich opisania w kategoriach
relacji między fizycznymi obiektami. Zarazem wskażę, jak problemy związane z próbą utrzymania
konsekwentnego stanowiska na gruncie psychofizyki doprowadziło Fechnera do przyjęcia
nieortodoksyjnej, panpsychistycznej metafizyki. Na koniec zarysuję, w jaki sposób postawy i ramy
pojęciowe przedstawicieli matematycznej psychologii i psychofizyki zostały zaadaptowane w
kolejnym pokoleniu przez neokantyzm (Hermann von Helmholtz; 1821–1894), psychologię
opisową Franza Brentana (1838–1917) czy fenomenalizm Ernsta Macha (1838–1916). W
wystąpieniu wskażę nie tylko na historyczne znaczenie omawianego nurtu XIX-wiecznej
psychologii, ale także na wagę podnoszonych w jego ramach problemów dla współczesnych
dyskusji z zakresu filozofii umysłu.