Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

23/12/2025

Na nadchodzące Święta i Nowy Rok życzymy wszystkim spokoju, życzliwości i pomyślności ✨

22/12/2025

Serdecznie gratulujemy mgr Natalii Łozińskiej z Pracowni Historii Cyfrowej zdobycia III miejsca w ogólnopolskim konkursie na najlepszy projekt badawczy z zakresu nauk humanistycznych i społecznych 🏆

Nagrodzony projekt pt. „Patrzeć, jak płonie. Korpusowa analiza homilii Franciszka w kontekście globalnych kryzysów społeczno-gospodarczych, politycznych i humanitarnych” wykorzystuje narzędzia humanistyki cyfrowej do analizy współczesnych zjawisk społecznych i politycznych.

Konkurs został zorganizowany przez CLARIN-PL: Infrastruktura naukowa, polskie konsorcjum naukowe rozwijające infrastrukturę badawczą dla nauk humanistycznych i społecznych oraz narzędzia do automatycznego przetwarzania języka naturalnego. Jego celem było wyłonienie najlepszego projektu badawczego oraz popularyzacja metod humanistyki cyfrowej.

W konkursie wzięło udział 14 uczestników, a jury wyłoniło trzech laureatów.

🔗 Więcej informacji o konkursie:

Czytaj wiadomości, artykuły i analizy na temat NLP, lingwistyki komputerowej i technologii AI.

19/12/2025

Mija miesiąc od konferencji konferencji „Nie wysławia ani zniesławia. 90 lat Polskiego Słownika Biograficznego 1935–2025”, która odbyła się 19 listopada 2025 r. w Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie.

Wydarzenie, zorganizowane przez Zakład Polski Słownik Biograficzny naszego Instytutu, było okazją do uczczenia dziewięćdziesięciolecia wydania pierwszego zeszytu PSB oraz do rozmowy o jego dorobku, recepcji i wyzwaniach na przyszłość. W konferencji uczestniczyło ponad sto osób, zarówno stacjonarnie, jak i online. ✨

Wystąpienia dotyczyły m.in. historii Polskiego Słownika Biograficznego, jego metodologii, problematyki biogramów różnych środowisk oraz miejsca PSB we współczesnym świecie naukowym i cyfrowym. W dyskusjach powracały także kwestie finansowania, kontynuacji serii podstawowej, planów suplementu oraz obecności PSB w przestrzeni cyfrowej.

Konferencji towarzyszyło otwarcie wystawy czasowej „Droga wytrwałości. Z dziejów polskiej biografii narodowej”, przygotowanej przez Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie. Wystawę można oglądać do 30 stycznia 2026 r.

📹 Nagranie całej konferencji dostępne jest na kanale YouTube: .
Więcej szczegółów znajduje się na stronie: https://ihpan.edu.pl/relacja-z-konferencji-nie-wyslawia-ani-znieslawia-90-lat-polskiego-slownika-biograficznego-1935-2025/

W najnowszym numerze „Alma Mater”, czasopiśmie Uniwersytet Jagielloński, ukazał się także obszerny artykuł poświęcony jubileuszowi Polskiego Słownika Biograficznego, listopadowej konferencji oraz wystawie towarzyszącej 🔗 https://issuu.com/alma-mater/docs/alma_mater_260-261_f35dc1308aa055/110

18/12/2025

Na zaproszenie Samorządu Województwa Pomorskiego (Pomorskie) dr Agata Błoch współprowadziła warsztat „Ameryka Łacińska bez filtra: między różnorodnością a przemocą strukturalną”, skierowany do pracowników administracji publicznej, Centrów Integracji Cudzoziemców, organizacji pozarządowych oraz instytucji rynku pracy.

Podczas spotkania uczestnicy pogłębiali wiedzę na temat społecznych i politycznych uwarunkowań przemocy strukturalnej w Ameryce Łacińskiej oraz ich wpływu na procesy migracyjne.

Zwrócono uwagę na coraz większą obecność osób pochodzących z tego regionu w Polsce, w tym w województwie pomorskim, oraz na znaczenie rozumienia źródeł migracji, takich jak nierówności społeczne, brak stabilności instytucjonalnej czy wykluczenie, dla odpowiedzialnego i świadomego kształtowania lokalnych polityk społecznych i integracyjnych. 🌍

Więcej szczegółów: https://migracje.pomorskie.eu/2025/12/04/ameryka-lacinska-bez-filtra-miedzy-roznorodnoscia-a-przemoca-strukturalna-webinar/?doing_wp_cron=1765994187.4923889636993408203125

18/12/2025

Ukazał się nowy tom „Roczników Historycznych” (XCI, 2025)

„Roczniki Historyczne” wydawane są od 1925 r. i należą do grona najważniejszych polskich czasopism historycznych. Założone w Poznaniu przez prof. Kazimierza Tymienieckiego, szybko zyskały rangę ogólnopolską. Po II wojnie światowej pismo było wydawane przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, a od 2003 r. jego współwydawcą jest nasz Instytut.

🔍 Tom XCI ma charakter jubileuszowy i otwiera go blok tekstów poświęconych stuleciu „Roczników Historycznych”, ich genezie, środowisku założycieli oraz roli pisma w polskiej historiografii. W części studiów i artykułów znalazły się prace z zakresu historii średniowiecznej i wczesnonowożytnej, dotyczące m.in. kultury politycznej, źródeł pisanych oraz dziejów Kościoła. Numer zamyka rozbudowany dział recenzji najnowszych publikacji krajowych i zagranicznych.

Tom dostępny jest w formule Open Access 👉 https://rh-ihpan.edu.pl/pl/tom-xci-2025

17/12/2025

12 grudnia 2025 r. odbyło się posiedzenie Jury Nagrody „Studiów Źródłoznawczych” im. Stefana K. Kuczyńskiego. Był to finał XIV edycji konkursu, w której oceniano książki wydane w 2024 r.

Jury przyznało nagrody w dwóch kategoriach:

Prace ze źródłoznawstwa i nauk pomocniczych historii:
📖 I nagroda – Księgi miejskie z obszaru Królestwa Polskiego (do roku 1600). Katalog, red. Zdzisław Noga, Bartosz Drzewiecki, Warszawa–Kraków 2024
📘 II nagroda – Mateusz Franciszek Marszałkowski, Średniowieczne rękopisy iluminowane z cysterskiego skryptorium w Pelplinie, t. 1–2, Toruń 2024
📙 III nagroda – Izabela Wiencek-Sielska, Przekreśl, wytnij, zaszyj. Siedemnastowieczny cenzor – studium przypadku, Warszawa 2024

Edycje źródłowe:
📜 I nagroda – Akta sejmikowe województwa wileńskiego (1566–1655), oprac. Tomasz Ambroziak, Tomasz Kempa, cz. 1–2, Toruń 2024
🗂️ II nagroda – Jagna Rita Sobel, Katalog pieczęci proboszczów śląskich kościołów parafialnych do 1419 roku, Kraków–Wrocław 2024

Serdecznie gratulujemy!

Szczegółowe informacje: https://ihpan.edu.pl/rozstrzygniecie-xiv-edycji-nagrody-studiow-zrodloznawczych-im-s-k-kuczynskiego/

Fot. M. Słomski

16/12/2025

11 grudnia 2025 r. w Muzeum Niepodległości odbyło się sympozjum naukowe „Mazowsze w dobie inkorporacji do Korony – oblicza codzienności”, zorganizowane w związku ze zbliżającą się 500. rocznicą wcielenia Mazowsza do Korony Królestwa Polskiego.

Gośćmi wydarzenia byli badacze z naszego Instytutu:
🔸 dr Anna Horeczy wygłosiła referat „Wykształcenie Mazowszan w dobie inkorporacji”,
🔹 dr hab. Aliaksandr Hrusha, prof. IH PAN, zaprezentował wykład „Mazowsze w dokumentach ruskich Wielkiego Księstwa Litewskiego końca XV – lat 20. XVI wieku”.

10/12/2025

📘 Nowość w serii „Poland: Transnational Histories”

W listopadzie ukazała się książka dr Izabeli Paszko "Informal Communication and Occupation in the Polish Borderlands", poświęcona nieformalnym obiegom informacji na Górnym Śląsku pod okupacją niemiecką. Publikacja pokazuje, jak plotki, pogłoski i codzienne rozmowy tworzyły równoległy krajobraz informacyjny, kształtowany przez rodziny, sąsiadów i współpracowników w czasie wojny.

Książka ukazała się w anglojęzycznej serii Routledge (Taylor & Francis) „Poland: Transnational Histories”, którą IH PAN współtworzy od 2022 r. wraz z DHI Warschau - NIH Warszawa.

09/12/2025

Ukazał się nowy, 63. tom „Studiów Źródłoznawczych” za 2025 rok.

📖 W numerze znalazły się m.in. artykuły poświęcone symbolice heraldycznej Pomorza, dokumentom wielkich książąt litewskich, kontrybucjom diecezjalnym z XVI wieku, dziewiętnastowiecznej kartografii oraz źródłom epigraficznym. Tradycyjnie obszerną część tomu stanowią także materiały źródłowe, artykuły recenzyjne, recenzje i zapiski krytyczne.

Tom dostępny jest online 👉 https://www.studia-zrodloznawcze.pl/pl/tom-lxiii-2025

05/12/2025

1 grudnia 2025 r. do zbiorów Archiwum Diecezjalnego w Płocku (Diecezja Płocka) powróciły dwa pergaminy z XIII i XIV wieku, przechowywane od 2006 r. w Archiwum Archidiecezjalnym Warszawskim (Archidiecezja Warszawska). Dokumenty, wywiezione z Płocka podczas II wojny światowej, zostały odzyskane dzięki pasjonatowi historii z Niemiec, a następnie przekazane do Warszawy, gdzie przeprowadzono ich szczegółowe badania 🔍

W pracach nad ustaleniem proweniencji pergaminów uczestniczyła dr Anna Salina z naszego Instytutu, współpracująca z zespołem katalogującym dokumenty pergaminowe i papierowe warszawskiego archiwum. Ustalono wówczas, że oba rękopisy przed wojną stanowiły część zbiorów płockiego archiwum.

📜 Starszy pergamin pochodzi z 1289 r. i dotyczy sporu jurysdykcyjnego między biskupstwem płockim a chełmińskim. Dokument z 1347 r. odnosi się do ustaleń z książętami mazowieckimi w sprawie dzierżawy dóbr należących do biskupstwa płockiego.

Oba źródła ponownie zasilają zbiory archiwum diecezjalnego, stanowiąc ważny element dziedzictwa Mazowsza.

Więcej informacji 👉 https://www.diecezjaplocka.pl/dla-wiernych/aktualnosci/dwa-sredniowieczne-pergaminy-wrocily-do-diecezji-plockiej
📷 Portal Płock z fotogalerii 👉 https://portalplock.pl/lista-galerii/e23il71VXiHN5lCUDIMP?rvUrl=https://portalplock.pl/wiadomosci/niezwykly-moment-na-mazowszu-sredniowieczne-skarby-wrocily-po-dekadach/AAPFrfaAmzOwAfxBXAyF

04/12/2025

Seminarium im. profesor Anny Żarnowskiej – 11 grudnia 2025

W czwartek, 11 grudnia 2025 roku, na Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego odbędzie się kolejne seminarium im. profesor Anny Żarnowskiej. Spotkanie rozpocznie się o godz. 13:00 w Sali Kolumnowej, a jego temat to „Rewolucja 1905 r. – nowe ujęcia i nowe pytania badawcze”

📃 W seminarium wezmą udział badacze związani z naszym Instytutem. Dr Aleksander Łaniewski zaprezentuje referat „Polskie anarchistki i rewolucja 1905 roku. Stan badań, wyzwania metodologiczne i postulaty badawcze”. Dr Aleksandra Jakubczak, realizująca w IH PAN swój projekt NCN, przedstawi „Przewodnik po Warszawie czasów rewolucji 1905 roku” (Instytut Narutowicza, 2025).

Szczegółowy program wydarzenia dostępny jest w udostępnionym linku: 👉 https://historia.uw.edu.pl/seminarium-im-profesor-anny-zarnowskiej-4/

04/12/2025

W dniach 9-10 grudnia 2025 r. odbędzie się we Wrocławiu konferencja „Biblia w języku polskim w XX i XXI wieku. Historia - strategie translatorskie - język - edytorstwo - znaczenie”, organizowana przez Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu we współpracy z Towarzystwo Biblijne w Polsce, Wydawnictwo Pallottinum oraz Wydawnictwo Świętego Wojciecha.

W programie znalazło się wystąpienie dr hab. Joanny Nalewajko-Kulikov, prof. IH PAN, autorki referatu "Polityka przekładowa Brytyjskiego i Zagranicznego Towarzystwa Biblijnego (BFBS) a polskie tłumaczenia Biblii" 📖

Konferencja odbywa się w roku 60-lecia Biblii Tysiąclecia oraz 50-lecia Biblii warszawskiej i Biblii poznańskiej. Pełen program wydarzenia jest dostępny 👉 https://pwt.wroc.pl/wiadomosci/biblia-w-jezyku-polskim-w-xx-i-xxi-wieku---zaproszenie-na-konferencje-603.html