31/01/2025
Analiza zmian zachodzących w pasmach śródpolnych i ich otoczeniu została przedstawiona w najnowszej publikacji, której współautorami są pracownicy Zakładu Biologii Roślin - Sylwia Wierzcholska i Paweł Jarzembowski.
Liniowe środowiska marginalne, zwane pasmami śródpolnymi, takie jak miedze, rowy, polne drogi, nieczynne torowiska czy skarpy, stanowią kluczowe ostoje bioróżnorodności w nowoczesnym krajobrazie rolniczym. Są jednak postrzegane jedynie jako dodatek do głównej, produkcyjnej funkcji obszarów rolnych i podlegają ciągłym przemianom wynikającym z przenikających się procesów naturalnych i presji antropogenicznej. W próbie 70 pasm śródpolnych w południowo-zachodniej Polsce porównano parametry struktury pasm, roślinności drzewiastej oraz mozaikowatość przyległych pól zmierzone w momencie przystąpienia Polski do UE (2004) oraz ponownie w 2021 r. przy użyciu tego samego protokołu. Na wstępie sprawdzono, że po 17 latach wszystkie pasma istniały w krajobrazie, co nie jest oczywiste, oraz zachowały swe zasadnicze funkcje (graniczne, transportowe, melioracyjne). Nastąpiła znacząca redukcja szerokości pasm, wzrost warstwy drzew i głębokości rowów, zaś nie stwierdzono istotnych zmian w warstwie krzewów ani składzie gatunkowym roślin drzewiastych. Redukcja drzew i krzewów była silniejsza wzdłuż
dróg polnych, zaś sukcesja wzdłuż nieczynnych linii kolejowych. Szczególnie wyraźnym wynikiem był spadek mozaikowatości przyległych upraw wskutek konsolidacji gruntów. Wyniki te wskazują, że pomimo silnych zmian zachodzących w poszczególnych pasmach, cała ich sieć jest stosunkowo odporna na transformację wynikającą z przystąpienia Polski do Wspólnej Polityki Rolnej UE. Niepokojące są jednak spadki dwóch trudno odwracalnych parametrów, szerokości pasm i urozmaicenia pól, sugerujące, że obserwowana odporność może mieć jedynie przejściowy charakter. Należy więc dążyć do zachowania w krajobrazie pasm śródpolnych w całej ich strukturalnej rozmaitości, co może równoważyć postępujące pogarszanie stanu bioróżnorodności obszarów rolnych.
Wuczyński A., Kujawa K., Pielech R., Grzesiak W., Jarzembowski P., Wierzcholska S., Dajdok Z. 2025. Changes in structural composition of field margins and related landscape homogenization following EU accession of Poland. Scientific Reports 15, 3793.
Field margins have considerable ecological significance in farming landscapes, but are subject to constant changes resulting from natural processes and anthropogenic pressures. Understanding the balance of these processes is important from an ecological and conservation perspective. We measured 20 v...
