13/03/2026
Konferencja Naukowa na temat: Dziedzictwo narodowe jako dobro wspólne - prawo, bezpieczeństwo i praktyka
Organizatorami konferencji są Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna
im. Jana Zamoyskiego z siedzibą w Zamościu,
owarzystwo Wiedzy Obronnej Oddział w Zamościu.
Konferencja odbędzie się 16 maja 2026 roku w siedzibie Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej im. Jana Zamoyskiego z siedzibą w Zamościu, ul. Koszary 54 o godz. 9.30 Aula D.
Szanowni Państwo,
W ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków i 72 rocznicy podpisania w Hadze Konwencji o ochronie dóbr kulturalnych na wypadek konfliktu zbrojnego, pragniemy promować regionalne dziedzictwo kulturowe oraz przypomnieć o wspólnych korzeniach kultury europejskiej. Konferencja skierowana jest do bardzo szerokiej i różnorodnej grupy odbiorców, co nadaje jej wymiar uniwersalny. Wydarzenie, integrując środowiska, prowadzące badania w zakresie różnych aspektów: ochrony, bezpieczeństwa, promocji, itp. związanych z elementami tworzącymi dziedzictwo narodowe ma za zadanie odpowiedzieć na nurtujące nas pytania i postawić kolejne ważne dla tej problematyki.
Dyskusja o dziedzictwie narodowym we współczesnym świecie jest niezwykle istotna, ponieważ stanowi fundament tożsamości, buduje spójność społeczną oraz wyraża ideę zrównoważonego rozwoju. W dobie szybkiej globalizacji i zmian cywilizacyjnych, odwoływanie się do korzeni pozwala zachować unikalność, a jednocześnie czerpać inspiracje do budowania przyszłości. W czasie konferencji będziemy próbowali odpowiedzieć na podstawowe problemy badawcze dotyczące takich zagadnień, jak:
I. Geneza ochrony dziedzictwa narodowego w Polsce:
• konstytucyjne podstawy ochrony dziedzictwa narodowego,
• instytucjonalno-prawne podstawy jego ochrony,
• ochrona dziedzictwa narodowego w świetle raportów NIK,
• ochrona i opieka na grobami wojennymi w świetle raportów NIK ,
• cele ochrony dziedzictwa narodowego,
• główne zagrożenia dla dziedzictwa narodowego;
II. Zadania samorządu terytorialnego w zakresie ochrony zabytków, opieki nad zabytkami, jak i grobami wojennymi:
• zadania organów samorządu terytorialnego,
• instytucja subsydiarności w zabezpieczeniu ustawowych zadań samorządu terytorialnego w zakresie ochrony zabytków, opieki nad zabytkami i grobownictwa wojennego.
III. Inicjatywy obywatelskie i organizacje społeczne oraz międzynarodowe kreatorem ochrony dziedzictwa narodowego:
• organizacje społeczne kreatorem ochrony dziedzictwa narodowego,
• inicjatywy obywatelskie w obszarze opieki nad zabytkami i ich ochrony,
• inicjatywy obywatelskie w zakresie opieki nad grobami wojennymi,
• rola organizacji międzynarodowych w kształtowaniu polityki dziedzictwa narodowego w Polsce,
• fundacje i stowarzyszenia,
• kościoły i związki wyznaniowe,
• organizacje międzynarodowe;
IV. Bezpieczeństwo kulturowe w działaniach samorządu terytorialnego. Zadania organów samorządu terytorialnego na poziomie powiatowym i gminnym:
• ochrona zabytków,
• tworzenie bibliotek,
• organizacja muzeów,
• organizowanie i prowadzenie działalności kulturalnej,
• organizowanie archiwów;
V. Prawne formy ochrony dziedzictwa narodowego:
• Dziedzictwo narodowe jako dobro wspólne,
• normatywnoprawne instrumenty ochrony dziedzictwa narodowego – prawo jak narzędzie ochrony,
• ochrona administracyjnoprawna zabytków: wpis do rejestru zabytków, uznanie za pomnik historii, utworzenie parku kulturowego, ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego,
• ochrona zabytków w procesie inwestycyjno-budowlanym, pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków, nadzór konserwatorski, programy ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
• ochrona prawnokarna: przestępstwa i wykroczenia przeciwko dziedzictwu kultury,
• ochrona cywilnoprawna: ochrona na zasadach ogólnych, problem ograniczenia prawa własności,
• ochrona w prawie międzynarodowym, w tym w europejskim;
VI. Finansowanie zadań w zakresie ochrony zabytków, opieki nad zabytkami, miejscami pamięci narodowej i grobownictwa wojennego
• budżet obywatelski,
• środki finansowe organów administracji publicznej,
• środki unijne;
VII. System ochrony dziedzictwa narodowego:
• kształtowanie społecznej świadomości konieczności ochrony dziedzictwa narodowego,
• formy i metody wspierania i upowszechniania idei ochrony dziedzictwa wśród mieszkańców wspólnoty samorządowej, w tym poprzez instytucje: młodzieżowej rady gminy i Rady Seniorów Gminy,
• tworzenie warunków przez organy gminy i powiatu do pobudzania aktywności obywatelskiej w obszarze dziedzictwa narodowego,
• wnioskowanie o nadanie medalu „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej”
• wnioskowanie o nadanie odznaki „Za opiekę nad zabytkami”,
• ustanawianie szlaków pamięci narodowej (lokalnej),
• troska o dziedzictwo narodowe, lokalne, ochronę zabytków
i środowisko zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju,
• wzmocnienie ochrony miejsc pamięci narodowej, trwałych znaków
i miejsc martyrologii.
•
VIII. Ochrona cmentarzy i zabytkowych nekropolii:
• cmentarze i groby wojenne,
• cmentarze jako nośniki pamięci
• cmentarze żydowskie jako miejsca szczególne na terenie dawnego województwa zamojskiego,
• cmentarze prawosławne i grekokatolickie na terenie dawnego województwa zamojskiego,
• cmentarze rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa zamojskiego;
Komitet Organizacyjny zastrzega sobie wybór prelegentów (na podstawie abstraktu lub dostarczonego referatu), którzy wystąpią podczas konferencji. Optymalny czas, jaki organizatorzy przewidują dla wystąpienia prelegenta wynosi 15 min.
Wszystkie referaty złożone do Komitetu Organizacyjnego Konferencji po uzyskaniu pozytywnej recenzji zostaną opublikowane w monografii.
Zainteresowane osoby prosimy o dostarczenie referatów do końca kwietnia br. Na adres mailowy WSHE w Zamościu : [email protected]
Z pozdrowieniami
Organizatorzy
Komitet Naukowy i organizacyjny:
mjr rez. dr Marek Gąska
dr Magdalena Kuranc-Szymczak
dr Katarzyna Stanik-Filipowska
