20/04/2026
กรณีที่ควรศึกษา สำหรับนักบริหารการศึกษาของกระทรวงศึกษาที่จำเป็นของหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรง ปอเนาะที่รัก
โรงเรียนปอเนาะคือสถานศึกษาศาสนาอิสลามแบบดั้งเดิม มีบทบาทสำคัญในสังคมมุสลิมในพื้นที่ภาคใต้ของประเทศไทย
คำว่า ปอเนาะ มาจากภาษามลายู แปลว่า กระท่อม หรือที่พัก คำนี้มีรากศัพท์จากภาษาอาหรับคำว่า ฟุนดุก ซึ่งแปลว่าสถานที่พักพิง
ลักษณะเด่นคือการจัดพื้นที่ให้ผู้เรียนสร้างกระท่อมหลังเล็กพักอาศัยอยู่ล้อมรอบบ้านของ โต๊ะครู หรือผู้สอนศาสนา โต๊ะครูจะทำหน้าที่ถ่ายทอดความรู้ทางศาสนาอิสลามอย่างละเอียด ทั้งการอ่านคัมภีร์อัลกุรอาน หลักศาสนบัญญัติ กฎหมายอิสลาม ภาษาอาหรับ ผู้เรียนสามารถศึกษาเจาะลึกโดยไม่มีกำหนดระยะเวลาเรียนจบที่ตายตัว ความสำเร็จประเมินจากความรู้ความเข้าใจของแต่ละบุคคล
วิถีชีวิตในปอเนาะเน้นความเรียบง่าย มุ่งขัดเกลาจิตใจ ปลูกฝังคุณธรรมตามหลักศาสนา ผู้เรียนต้องรับผิดชอบดูแลตัวเอง จัดการกิจวัตรประจำวันร่วมกับผู้อื่น
ปัจจุบันรูปแบบการจัดการศึกษาได้พัฒนาไปตามสภาพสังคม สถาบันดั้งเดิมหลายแห่งเปลี่ยนสถานะเป็น โรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม มีการบรรจุวิชาสามัญทั่วไป เช่น คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ภาษาอังกฤษ เข้าไปในหลักสูตรควบคู่กับวิชาศาสนา
การปรับตัวช่วยให้ผู้เรียนได้รับวุฒิการศึกษาตามมาตรฐานของกระทรวงศึกษาธิการ สามารถนำไปใช้ศึกษาต่อในระดับมหาวิทยาลัย ประกอบอาชีพได้หลากหลายขึ้น ส่วนสถาบันแบบดั้งเดิมที่สอนเฉพาะวิชาศาสนายังคงมีอยู่บ้างตามชุมชนต่างๆ
การเปลี่ยนแปลงช่วงที่ 2 เกิดขึ้นหลังเหตุการณ์ปล้นปืน 4 มกราคม พ.ศ. 2547 ปอเนาะถูกมองในแง่ลบ ทางรัฐพยายามจัดให้มีการจดทะเบียนปอเนาะ 28 เมษายน พ.ศ. 2547 กระทรวงศึกษาธิการได้ออกระเบียบว่าด้วยสถาบันศึกษาปอเนาะ เพื่อให้ปอเนาะมาจดทะเบียนให้ถุกต้องตามกฎหมาย ปอเนาะที่จดทะเบียนแล้วนี้จะเรียกสถาบันศึกษาปอเนาะ ไม่ใช่โรงเรียนปอเนาะ ซึ่งพบว่าในเดือนพฤษภาคม 2547 มีปอเนาะมาจดทะเบียน 214 โรง ในเดือนกรกฎาคม 2547 มีปอเนาะจดทะเบียนทั้งหมด 249 โรง แยกเป็นปัตตานี 150 โรง ยะลา 53 โรง และนราธิวาส 46 โรง และใน พ.ศ. 2550 ปรากฏว่ามีปอเนาะจดทะเบียนเป็น “สถาบันการศึกษาปอเนาะ” ทั้งหมด 317 โรง
