22/09/2026
งานวิจัยเผย "การคิดไม่ใช่สิ่งที่เรามี แต่คือสิ่งที่เราร่วมกันสร้าง"
งานวิจัยเสนอ แบบแผนการคิดเกิดจากกระบวนการเชิงสัญญะและความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล สังคม และวัฒนธรรมที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ
การศึกษานี้ท้าทายแนวคิดทางจิตวิทยาแบบดั้งเดิมที่มองการคิดว่าเป็นลักษณะทางการรู้คิดที่หยุดนิ่งและคงที่ แต่การศึกษานี้มองว่าแบบแผนการคิดที่ดำรงอยู่อย่างต่อเนื่องเกิดขึ้นผ่านกระบวนการเชิงสัญญะและเชิงสัมพันธ์ (semiotic-relational process) อย่างต่อเนื่อง โดยพิจารณาผ่านมุมมองทางวัฒนธรรมและจิตวิทยาสามระดับที่เชื่อมโยงและสอดประสานกัน ได้แก่ โลกทัศน์ (worldviews) ในระดับมหภาค (macro-level) กรอบความคิด (mindsets) ในระดับกลาง (meso-level) และรูปแบบการคิด (thinking styles) ในระดับจุลภาค (micro-level)
กรอบทฤษฎีโดยรวมที่เรียกว่า ทฤษฎีจิตวิทยาวัฒนธรรมเชิงสัญญะ (Semiotic Cultural Psychology Theory: SCPT) ได้รับการพัฒนาขึ้นเพื่อมุ่งเน้นกลไกขนาดจุลภาคที่มีลักษณะฝังอยู่ในร่างกาย (embodied micro-mechanisms) ซึ่งทำหน้าที่เชื่อมโยงระดับความเป็นจริงภายในจิตใจ (intra-psychological) และระหว่างจิตใจ (inter-psychological) ผ่านพลวัตของกระบวนการเชิงสัญญะ
การคิดในฐานะกระบวนการเชิงสัมพันธ์ผ่านสัญญะเกิดขึ้นภายในความสัมพันธ์เชิงสัญญะที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอระหว่างบุคคลที่ถูกสังเกต บุคคลผู้สังเกต และ “ผู้อื่นทั่วไป” (generalised other) กระบวนการเชิงสัญยะที่มีพลวัตนี้เกิดขึ้นทั้งในระดับบุคคล ซึ่งเป็นระดับการสร้างความหมายแบบ “ฉัน-ตัวฉัน” (I-Me) และในระดับวัฒนธรรม ซึ่งเป็นระดับ “พวกเรา-ของพวกเรา” (We-Us)
แบบแผนความสัมพันธ์ที่มี “ความซับซ้อน” เช่น ความเกื้อกูลซึ่งกันและกันและการบูรณาการ (mutuality & integration) ถูกมองว่าเกิดขึ้นผ่านวงจรเชิงสัญญะที่ช่วยขยายและเสริมพลัง (support-amplifying semiotic loops) ในทางตรงกันข้าม แบบแผนความสัมพันธ์ที่ “เรียบง่ายกว่า” เช่น การลดทอนความซับซ้อน (reductionism) และการแยกส่วน (fragmentation) ถูกมองว่าเกิดขึ้นผ่านวงจรเชิงสัญญะที่ลดทอนการควบคุม (control-dampening semiotic loops) ซึ่งทำหน้าที่จำกัดและควบคุมกระบวนการดังกล่าว
โดยใช้ระบบอาหารไทยเป็นกรณีศึกษาทางทฤษฎี การศึกษานี้พิจารณาวิธีการที่ผู้มีบทบาทในบริบทไทยเคลื่อนผ่านตำแหน่งแห่งสัญญะที่เปลี่ยนแปลงไป ตลอดจนการตอบสนองผ่านการไกล่เกลี่ยเชิงสัญญะ (semiotic mediational responses) ที่อาจเกิดขึ้นเมื่อเผชิญกับสถานการณ์ “วิกฤต”
ในความหมายเชิงสัมพันธ์ของการศึกษานี้ การคิดมิใช่สิ่งที่ปัจเจกบุคคลมีอยู่หรือครอบครอง หากแต่เป็นสิ่งที่บุคคลร่วมกัน “กระทำ” ผ่านกระบวนการเชิงสัญญะ ภายในวัฒนธรรม และท่ามกลางพลวัตของชีวิตทางวัฒนธรรมที่เปลี่ยนแปลงและพัฒนาอยู่เสมอ
Rutherford, G., Tuntivivat, S., Alam, E., & Onyeukwu, G. (2026). Thinking as relational process and pattern in semiotic cultural psychology. Integrative Psychological and Behavioral Science, 60, Article 67. https://doi.org/10.1007/s12124-026-10030-3
