Central and Eastern European Studies Section at Chulalongkorn University

03/10/2023

“สำหรับฉัน คุนเดราคือนักเขียนแห่งเสียงหัวเราะของซาตานที่มีพลังทำให้เทวดาเผลอตัวหัวเราะร่วมกับสหายซาตานไปชั่วขณะ”
วริตตา ศรีรัตนา เขียนคำอุทิศถึงผลงานและชีวิตของมิลาน คุนเดรา นักเขียนผู้รื้อถอนและถ่ายทอดยุโรปกลางผ่านเรื่องเล่าของความเป็นมนุษย์ได้อย่างแหลมคมที่สุดคนหนึ่ง
เรื่องเริ่มจากบทสนทนา 'แขวนคุนเดรา' ในผับที่ชื่อเดจาวูในกรุงบราติสลาวาเมื่อ 13-14 ปีที่แล้วของวริตตาและเพื่อน จนกระทั่งข่าวการเสียชีวิตของมิลาน คุนเดรามาถึงในวันที่ 11 กรกฎาคม 2023 วริตตาเขียนคำอุทิศนี้ผ่านผลงานหลายชิ้นของคุนเดราด้วยสายตาของ ‘เฟมินิสต์’ ผู้สนใจเรื่องยุโรปกลางศึกษา - เริ่มจากการตั้งคำถามสู่การทำความเข้าใจคุนเดราในท้ายที่สุด
อ่านได้ที่ https://www.the101.world/milan-kundera/
“คุนเดราเน้นย้ำว่าสุดท้ายมนุษย์เราจะลืมทุกสิ่ง แม้กระทั่งความรักที่ยิ่งใหญ่ที่สุดก็ต้องแพ้พ่ายต่อการผันผ่านของกาลเวลาและการเปลี่ยนแปลงที่มาในรูปของประวัติศาสตร์ที่ดูจะเล่นตลกกับเรา แต่ดันไม่ร่วมขำไปกับเราเมื่อเราตั้งใจลองขบถและเล่นตลกดูบ้าง ซึ่งก็น่าจะจริง เพราะมาวันนี้ฉันก็จำไม่ได้แล้วว่าหัวข้อบทสนทนาเกี่ยวกับคุนเดรานี้มีที่มาอย่างไร จำได้ (หรือเข้าใจไปเองว่าจำได้) เพียงว่าสหายชาวเช็กและสโลวักในที่นั้นไม่มีใครเคยอ่านงานของนักเขียนคนนี้เต็มๆ จบเล่มสักคน จึงพากันขอให้ฉันอธิบายขยายความเป็นตัวอย่างพอสังเขป”
“ฉันจะอธิบายความรู้สึกที่ฉันมีต่องานเขียนของคุนเดราอย่างไรน่ะหรือ คงเป็นความรู้สึกทั้งรักทั้งเกลียด รักที่มาในรูปของความเกลียดชัง และความเกลียดชังที่มาในรูปของรักเป็นหัวใจสำคัญของงานเขียนคุนเดราเสียด้วย”
“ในฐานะผู้สนใจยุโรปกลางศึกษาและแนวคิดโมเดิร์นนิสม์ ทุกครั้งที่อ่านงานของคุนเดราแต่ละเรื่อง ฉันรู้ว่าฉันกำลังอ่านงานของนักเขียนผู้ปราดเปรื่อง ไม่มีใครสามารถรื้อถอนและถ่ายทอดยุโรปกลาง อีกทั้งแผ่สยายให้เห็นความสัมพันธ์นัวเนียระหว่างการเมือง เซ็กซ์ และชีวิตได้ลึกซึ้งเท่านักเขียนท่านนี้อีกแล้ว”
“แต่ในฐานะเลสเบียนเฟมินิสต์ ฉันรู้ว่าฉันกำลังอ่านงานของนักเขียนชายแท้ (คำนี้ไม่ใช่คำด่า แต่ส่วนขยายที่ตามมานี้น่าจะใช่) ที่ยังติดอยู่ในหล่มของการเหยียดเพศและเหยียดอายุในสตรีเพศ และทัศนคติโฮโมโฟบ นักเขียนชายแท้ที่จรรโลงแนวคิดชายเป็นใหญ่อันสุดแสนจะล้าหลัง ฉันสุขที่ได้อ่านของนักเขียนนะ แต่เป็นความสุขที่ ‘สุขไม่สุด’”
ภาพประกอบ: พิรุฬพร นามมูลน้อย

02/06/2019

07/07/2018

11/06/2018

“ผู้นำที่ไม่ชอบผู้สืบค้นก็คือผู้นำที่พร้อมจะเป็นทรราช” คือถ้อยคำของทิโมธี สไนเดอร์ ที่ผู้เขียนบทความน......

08/06/2018

The Centre for European Studies, Chulalongkorn University, in collaboration with the Embassy of the Czech Republic and the Embassy of the Slovak Republic in Bangkok, cordially invite all to attend the “Czech and Slovak Century – An Evening of Traditional Music and Dance: Celebration of the Cente...

07/06/2018

หลบมุมอ่าน กับ นงค์ลักษณ์ บัทเลอร์
ทุกวันศุกร์ เวลา 08.00-09.00 น.
ทาง www.thaipbsradio.com

สัปดาห์นี้ (8 มิถุนายน)
• วรรณกรรมยุโรปกลาง ภูมิภาคจินตกรรมที่เป็นแรงผลักดันให้นักเขียนสร้างงานเขียนที่ไม่ใช่สูตรสำเร็จ ทำความรู้จักกับงานวรรณกรรมของภูมิภาควิเชกราดทั้งสี่ประเทศ กับ ผศ.ดร.วริตตา ศรีรัตนา ประธานหลักสูตรปริญญาเอกด้านยุโรปศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
• หนังสือ “วรรณกรรมยุโรปกลางร่วมสมัยในประเทศไทย : Central European Literature In Thailand” รวมงานเขียนวรรณกรรมยุโรปกลางร่วมสมัยเล่มแรกในประเทศไทย

03/06/2018

2018. június 1-én, péntek délután irodalomtörténeti jelentőségű pillanatnak lehettek részesei a bangkoki Chulalongkorn Egyetem hallgatói és az összesereglett irodalomszerető érdeklődők. A V4-es országok nagykövetségei által közösen szervezett irodalmi programon nemcsak előad...

02/06/2018

#อ่าน2018
:
ชื่อหนังสือ "วรรณกรรมยุโรปกลางร่วมสมัยในประเทศไทย : Central European Literature in Thailand" เมื่อได้มาเมื่อวาน (1มิถุนายน2018)ก็รีบเร่งตัวเองอ่านด้วยอยากรู้ความร่วมสมัยที่สื่อสารผ่านบทกวีและเรื่องสั้นในรวมผลงานของนักเขียน,กวีในกลุ่มประเทศวิเชกราด อันประกอบด้วย ฮังการี, เช็ก, สโลวัก และโปแลนด์ เพื่อทำความรู้จักกับภูมิภาคแห่งจินตกรรมซึ่ง ดร.วริตตา ศรีรัตนา ได้เขียนถึงในบทความที่เผยแพร่ในประชาไท หากอ่านบทความนั้นแล้วมาอ่านตัวเล่มงานแปลจะทำให้รับรสบรรยากาศบางอย่างที่กรุ่นให้'อิน'มากขึ้น
:
ยุโรปกลาง ภูมิภาคที่ผ่านระบอบการปกครองครบทุกรูปแบบ บางบทกวีในเล่มให้ความรู้สึกเหมือนประเทศเหล่านี้เพิ่งสะเด็ดน้ำจากเผด็จการ มำให้เห็นพลังของคำกวี เช่นบทกวีชื่อ 'วันนี้ ฉันปรารถนามาอยู่ในบ้านแสนสุข' ชื่อบทกวีเป็นความปรารถนาที่แสนเรียบง่ายนั่นอาจเพราะการผ่านบาดแผลที่หนักหน่วงของระบอบปกครองต่างๆ เมื่อได้รับการแปลเป็นภาษา บางบทของกวีมันกรีดใจ
..บทกวีมิมีชีวิต
ก็ไม่เป็นไร หากบทกวีจะกลายมีลมหายใจ...
-รสสุคนธ์ รัตนธาดา แปลบทกวีต่างๆ ของ Milan Dezinsky (ขออภัยไม่มีคีย์บอร์ดภาษาเช็ก จึงใส่ตัวกำกับด้านบนตัวอักษรไม่ได้) ได้นิ่งงัน นิ่งอึ้ง ลึกหนักในรู้สึก เก็บอารมณ์ด้วยคำ เผยความรู้สึก แต่ไม่โวยวาย
:
บทกวี 'ยามคุณหลับ' ที่แปลร่วมกันระหว่าง มุกดาภา ยั่งยืนภราดร และ พีรวัฒน์ นาวีเจริญ มันให้ความรู้สึกของอำนาจแฝงจากเผด็จการ ผ่านชุดทหารที่ฝ่ายชายสวมใส่ ชุดทหารนั้นอาจเป็นอุปมาของห้วงยามสงครามหรือสัญลักษณ์ของเผด็จการก็ย่อมได้ ชุดทหารที่หนักอึ้งมันไร้น้ำหนัก เมื่อหญิง-ชาย หรือโลกโอบกอดด้วยความรัก เมื่อคุณได้กอดใครสักคนที่อาจจะเป็นครั้งสุดท้ายของชีวิต
:
เรื่องสั้น 'คันธนูและลูกธนู' แปลไทยโดย สิริกัญญา กุณราชา เรื่องนี้เล่าผ่านครอบครัวธรรมดาครอบครัวหนึ่ง ก็บรรยายไปตามความธรรมดาซึ่งตีความได้สนุก เพราะวรรณกรรมทำให้เห็นสังคมที่เริ่มจากครอบครัว บทสนทนาบางช่วงที่แสดงถึงอำนาจครอบครองอาวุธ คุณจะฆ่าอะไรก็ได้ เมื่อคำตอบในมือคุณคือมีอาวุธในการฆ่า ฉันอ่านประโยคนั้น มันอึ้งไปหมด

'ลูกจะรู้วิธีหรือเปล่าล่ะ...ฆ่ามันน่ะ' เขาถามยากุบ
'ไม่รู้สิ' คุบายักไหล่
'รู้มั้ง เรามีมีดนี่นา'

ที่ฉันต้องตรึงตัวเอง คือช่วงท้ายเมื่อตัวละครหลักสองคน(พ่อและลูก)ไปล่ากวาง บรรยายได้เห็นภาพ มันทำให้เห็นเฮือกหายใจ ดิ้นรนเพื่อมีชีวิตรอด ใช่...เขายิงไม่โดนกวาง ล่าสัตว์ไม่ได้ แต่ในตอนเกือบปิดเรื่องที่ตัวละครยิงธนูขึ้นฟ้า มันทำให้รู้สึกถึงความกลัวของคนที่กุมคันธนูและลูกธนู การปลิดชีวิตคนอื่น และการปล่อยความตายแบบไร้เป้าหมายก็เกิดขึ้น อารมณ์ของตัวละครที่ต่างสิ้นเชิง ระหว่างการปล่อยลูกธนูไปยังเป้าหมายแต่พลาด กับการปล่อยลูกธนูออกไปโดยไม่มีเป้าหมาย ที่ทำให้ตัวละครกลัวเสียเอง พอไม่มีเป้าหมาย เขาจึงสัมผัสได้ถึงแรงเข่นฆ่าที่ปลดปล่อยออกไป
:
แต่ละเรื่องทั้งเรื่องสั้นและบทกวี ที่ดำเนินผ่านความธรรมดาในชีวิต แฝงสัญลักษณ์ เรื่องสั้นที่ปิดเล่ม 'อาสนวิหารเมืองออร์เวียโต' แปลโดย ฐาปณี ทับหนองฮี ไปสอดคล้องกับการเป็นนักพเนจรและอาสนวิหารนี้เป็นจุดรวมคนนอกที่ถูกเบียดให้เป็นชายขอบ จากนักพเนจรที่เป็นอื่นก็ได้หลอมรวมตัวเองเป็นชีวิตของที่นี่ และพร้อมปกป้อง มันเห็นภาพการก้าวข้ามด้านชาติพันธุ์รากเหง้า
:
ในความเป็นกลุ่มประเทศ 'วิเชกราด' ทั้ง 4 ประเทศ ใช้ภาษาของตนเองและต่างกันโดยเกือบจะสิ้นเชิง เราจะเห็นการสร้างตัวตนของทั้ง 4 ประเทศผ่านงานวรรณกรรม และวรรณกรรมนั้นเป็นช่องทางหนึ่งในการประกาศเอกราชชองประเทศ คุณได้สร้างภาษา สร้างงานเขียนขึ้นมา เพื่อถ่ายทอดอัตลักษณ์ของคนในชาติ การมีภาษาที่ต่างกันคืออิสรภาพหนึ่ง วิเชกราดทั้งสี่จึงปรากฏออกมาในงานเขียน ฉันชื่นชอบการแปลบทกวีที่ถอดออกมาทั้งแบบฉันทลักษณ์และไร้ฉันทลักษณ์ ผลงานทุกชิ้นผ่านการคัดเลือกสำนวนแปลมาแล้ว โดยบรรณาธิการ่วมระหว่าง ผศ.ดร.วริตตา ศรีรัตนา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ ดร.ดาวิด เกอเริมเบอหยี่ สถานเอกอัครราชทูตฮังการีประจำประเทศไทย
:
หนังสือเล่มนี้คงได้นำทางให้เราทำความรู้จัก ภูมิภาคแห่งจินตกรรม - ยุโรปกลาง