จุฬาลงกรณ์ราชบรรณาลัย

19/12/2025

[ชวนอ่าน ] รัชกาลที่ 6 กับกำเนิดนามสกุลคนไทย
ในชีวิตประจำวัน เราเขียนนามสกุลลงในแบบฟอร์ม กรอกในเอกสารราชการ ใช้เปิดบัญชีธนาคาร สมัครงาน ทำสัญญา หรือแม้แต่กดค้นหาชื่อคนรู้จักในสื่อสังคมออนไลน์ นามสกุลจึงดูเหมือนเป็นเรื่องธรรมดาที่ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิด จนหลายคนอาจไม่เคยนึกถามเลยว่า “นามสกุลของเรามาจากไหน เริ่มต้นขึ้นเมื่อไร ใครเป็นผู้กำหนด และเกิดขึ้นเพื่ออะไร”
เมื่อมองให้ลึกลงไป “นามสกุล” ไม่ใช่แค่นามท้ายบัตรประชาชน แต่คือระบบระบุตัวตนบุคคล สิ่งบ่งชี้ถึงสายสกุล และสายใยที่เชื่อมเราเข้ากับบรรพบุรุษ สำหรับคนไทย ระบบนี้ถือกำเนิดจากพระราชวิสัยทัศน์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ผู้ทรงเห็นว่าประเทศควรต้องมีข้อมูลประชากรที่เป็นระเบียบ ทันสมัย และทัดเทียมสากลโลก
ก่อนมีกฎหมายกำหนดนามสกุล คนสยามอาศัยวิธีการเรียกขานหลากหลาย เช่น ชื่อตัวบวกฉายา ชื่อพ่อ หรือถิ่นที่อยู่ ซึ่งใช้ได้ดีในสังคมขนาดเล็ก แต่เมื่อบ้านเมืองเติบโต การค้าเพิ่มขึ้น และผู้คนหลากหลายเชื้อชาติเข้ามามากขึ้น ปัญหาการระบุตัวบุคคลก็เริ่มส่งผลต่อการบริหารราชการ
รัชกาลที่ 6 ทรงมองเห็นข้อจำกัดเหล่านี้อย่างลึกซึ้ง ทรงศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับ แซ่ และชื่อสกุล จากแง่มุมและวัฒนธรรมต่างๆ ก่อนที่พระราชดำริเรื่องให้คนไทยมีนามสกุลจะพัฒนามาเป็น “พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พระพุทธศักราช 2456” ในที่สุด
กฎหมายฉบับนี้ไม่เพียงกำหนดหลักเกณฑ์การตั้งนามสกุล แต่ยังเปลี่ยนวิธีคิดต่อความเป็นครอบครัว วงศ์ตระกูล และความรับผิดชอบต่อชื่อสกุลของตน ถือเป็นนวัตกรรมสำคัญแห่งยุค ที่กลายเป็นรากฐานของระบบทะเบียนราษฎรที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน
บทความนี้ชวนพาย้อนสำรวจว่า ก่อนมีนามสกุล คนไทยระบุตัวตนกันอย่างไร รัชกาลที่ 6 ทรงพัฒนาแนวคิดเรื่องนามสกุลจนเป็นรูปธรรมได้อย่างไร และพระราชบัญญัติขนานนามสกุลมีสาระสำคัญอะไรบ้าง
อ่านบทความฉบับเต็มที่ https://digiverse.chula.ac.th/Highlight/detail/101
และขอชวนผู้อ่านร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้วยกันต่อที่ นิทรรศการ นัย นาม สกุล | Beyond Surnames: A Legacy นิทรรศการที่พาผู้ชมย้อนสำรวจที่มาและความหมายของนามสกุล หนึ่งในพระราชกรณียกิจสำคัญของรัชกาลที่ 6 จัดขึ้นภายใต้โครงการ Rama VI: A Century of Legacy เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณและพระราชวิสัยทัศน์ของพระองค์
นิทรรศการเปิดให้เข้าชมที่ชั้น 6 ห้องหนังสือหายาก สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระหว่างวันที่ 25 พฤศจิกายน 2568 ถึง 28 กุมภาพันธ์ 2569 วันจันทร์–ศุกร์ เวลา 8.00–19.00 น. และวันเสาร์ เวลา 9.00–18.00 น.
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Facebook:Thailand and ASEAN Information Center – TAIC
เพราะเราไม่อาจสร้างอนาคตที่มั่นคงได้ หากไม่รู้ว่าปัจจุบันยืนอยู่บนรากฐานแบบไหน
หลายอย่างที่เราคุ้นจนลืมนึกถึงที่มา แท้จริงแล้วเกิดจากพระราชดำริและพระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 6
เนื่องในวาระครบ 100 ปีวันสวรรคต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงจัดโปรเจกต์ Rama VI: A Century of Legacy เพื่อชวนทุกคนกลับไปมองรากฐานเหล่านั้นอีกครั้ง
#จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #หอสมุดกลาง #หนังสือหายาก #มรดกเพื่ออนาคต #นัยนามสกุล #วันคล้ายวันสวรรคตครบ100ปี #25พฤศจิกายน2568 #100ปีรัชกาลที่6 #มรดกรัชกาลที่6 #รัชกาลที่6 #ราชวงศ์จักรี

[นิทรรศการ Beyond Surnames: A Legacy ] รัชกาลที่ 6 กับกำเนิดนามสกุลคนไทย

ในชีวิตประจำวัน เราเขียนนามสกุลลงในแบบฟอร์ม กรอกในเอกสารราชการ ใช้เปิดบัญชีธนาคาร สมัครงาน ทำสัญญา หรือแม้แต่กดค้นหาชื่อคนรู้จักในสื่อสังคมออนไลน์ นามสกุลจึงดูเหมือนเป็นเรื่องธรรมดาที่ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิด จนหลายคนอาจไม่เคยนึกถามเลยว่า “นามสกุลของเรามาจากไหน เริ่มต้นขึ้นเมื่อไร ใครเป็นผู้กำหนด และเกิดขึ้นเพื่ออะไร”
เมื่อมองให้ลึกลงไป “นามสกุล” ไม่ใช่แค่นามท้ายบัตรประชาชน แต่คือระบบระบุตัวตนบุคคล สิ่งบ่งชี้ถึงสายสกุล และสายใยที่เชื่อมเราเข้ากับบรรพบุรุษ สำหรับคนไทย ระบบนี้ถือกำเนิดจากพระราชวิสัยทัศน์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ผู้ทรงเห็นว่าประเทศควรต้องมีข้อมูลประชากรที่เป็นระเบียบ ทันสมัย และทัดเทียมสากลโลก
ก่อนมีกฎหมายกำหนดนามสกุล คนสยามอาศัยวิธีการเรียกขานหลากหลาย เช่น ชื่อตัวบวกฉายา ชื่อพ่อ หรือถิ่นที่อยู่ ซึ่งใช้ได้ดีในสังคมขนาดเล็ก แต่เมื่อบ้านเมืองเติบโต การค้าเพิ่มขึ้น และผู้คนหลากหลายเชื้อชาติเข้ามามากขึ้น ปัญหาการระบุตัวบุคคลก็เริ่มส่งผลต่อการบริหารราชการ
รัชกาลที่ 6 ทรงมองเห็นข้อจำกัดเหล่านี้อย่างลึกซึ้ง ทรงศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับ แซ่ และชื่อสกุล จากแง่มุมและวัฒนธรรมต่างๆ ก่อนที่พระราชดำริเรื่องให้คนไทยมีนามสกุลจะพัฒนามาเป็น “พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พระพุทธศักราช 2456” ในที่สุด
กฎหมายฉบับนี้ไม่เพียงกำหนดหลักเกณฑ์การตั้งนามสกุล แต่ยังเปลี่ยนวิธีคิดต่อความเป็นครอบครัว วงศ์ตระกูล และความรับผิดชอบต่อชื่อสกุลของตน ถือเป็นนวัตกรรมสำคัญแห่งยุค ที่กลายเป็นรากฐานของระบบทะเบียนราษฎรที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน
บทความนี้ชวนพาย้อนสำรวจว่า ก่อนมีนามสกุล คนไทยระบุตัวตนกันอย่างไร รัชกาลที่ 6 ทรงพัฒนาแนวคิดเรื่องนามสกุลจนเป็นรูปธรรมได้อย่างไร และพระราชบัญญัติขนานนามสกุลมีสาระสำคัญอะไรบ้าง
อ่านบทความฉบับเต็มที่ https://digiverse.chula.ac.th/Highlight/detail/101
และขอชวนผู้อ่านร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้วยกันต่อที่ นิทรรศการ นัย นาม สกุล | Beyond Surnames: A Legacy นิทรรศการที่พาผู้ชมย้อนสำรวจที่มาและความหมายของนามสกุล หนึ่งในพระราชกรณียกิจสำคัญของรัชกาลที่ 6 จัดขึ้นภายใต้โครงการ Rama VI: A Century of Legacy เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณและพระราชวิสัยทัศน์ของพระองค์
นิทรรศการเปิดให้เข้าชมที่ชั้น 6 ห้องหนังสือหายาก สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระหว่างวันที่ 25 พฤศจิกายน 2568 ถึง 28 กุมภาพันธ์ 2569 วันจันทร์–ศุกร์ เวลา 8.00–19.00 น. และวันเสาร์ เวลา 9.00–18.00 น.

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Facebook:Thailand and ASEAN Information Center – TAIC
เพราะเราไม่อาจสร้างอนาคตที่มั่นคงได้ หากไม่รู้ว่าปัจจุบันยืนอยู่บนรากฐานแบบไหน
หลายอย่างที่เราคุ้นจนลืมนึกถึงที่มา แท้จริงแล้วเกิดจากพระราชดำริและพระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 6
เนื่องในวาระครบ 100 ปีวันสวรรคต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงจัดโปรเจกต์ Rama VI: A Century of Legacy เพื่อชวนทุกคนกลับไปมองรากฐานเหล่านั้นอีกครั้ง
#จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #หอสมุดกลาง #หนังสือหายาก #มรดกเพื่ออนาคต #นัยนามสกุล #วันคล้ายวันสวรรคตครบ100ปี #25พฤศจิกายน2568 #100ปีรัชกาลที่6 #มรดกรัชกาลที่6 #รัชกาลที่6 #ราชวงศ์จักรี