จุฬาลงกรณ์ราชบรรณาลัย

19/12/2025

[ชวนอ่าน ] รัชกาลที่ 6 กับกำเนิดนามสกุลคนไทย
ในชีวิตประจำวัน เราเขียนนามสกุลลงในแบบฟอร์ม กรอกในเอกสารราชการ ใช้เปิดบัญชีธนาคาร สมัครงาน ทำสัญญา หรือแม้แต่กดค้นหาชื่อคนรู้จักในสื่อสังคมออนไลน์ นามสกุลจึงดูเหมือนเป็นเรื่องธรรมดาที่ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิด จนหลายคนอาจไม่เคยนึกถามเลยว่า “นามสกุลของเรามาจากไหน เริ่มต้นขึ้นเมื่อไร ใครเป็นผู้กำหนด และเกิดขึ้นเพื่ออะไร”
เมื่อมองให้ลึกลงไป “นามสกุล” ไม่ใช่แค่นามท้ายบัตรประชาชน แต่คือระบบระบุตัวตนบุคคล สิ่งบ่งชี้ถึงสายสกุล และสายใยที่เชื่อมเราเข้ากับบรรพบุรุษ สำหรับคนไทย ระบบนี้ถือกำเนิดจากพระราชวิสัยทัศน์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ผู้ทรงเห็นว่าประเทศควรต้องมีข้อมูลประชากรที่เป็นระเบียบ ทันสมัย และทัดเทียมสากลโลก
ก่อนมีกฎหมายกำหนดนามสกุล คนสยามอาศัยวิธีการเรียกขานหลากหลาย เช่น ชื่อตัวบวกฉายา ชื่อพ่อ หรือถิ่นที่อยู่ ซึ่งใช้ได้ดีในสังคมขนาดเล็ก แต่เมื่อบ้านเมืองเติบโต การค้าเพิ่มขึ้น และผู้คนหลากหลายเชื้อชาติเข้ามามากขึ้น ปัญหาการระบุตัวบุคคลก็เริ่มส่งผลต่อการบริหารราชการ
รัชกาลที่ 6 ทรงมองเห็นข้อจำกัดเหล่านี้อย่างลึกซึ้ง ทรงศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับ แซ่ และชื่อสกุล จากแง่มุมและวัฒนธรรมต่างๆ ก่อนที่พระราชดำริเรื่องให้คนไทยมีนามสกุลจะพัฒนามาเป็น “พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พระพุทธศักราช 2456” ในที่สุด
กฎหมายฉบับนี้ไม่เพียงกำหนดหลักเกณฑ์การตั้งนามสกุล แต่ยังเปลี่ยนวิธีคิดต่อความเป็นครอบครัว วงศ์ตระกูล และความรับผิดชอบต่อชื่อสกุลของตน ถือเป็นนวัตกรรมสำคัญแห่งยุค ที่กลายเป็นรากฐานของระบบทะเบียนราษฎรที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน
บทความนี้ชวนพาย้อนสำรวจว่า ก่อนมีนามสกุล คนไทยระบุตัวตนกันอย่างไร รัชกาลที่ 6 ทรงพัฒนาแนวคิดเรื่องนามสกุลจนเป็นรูปธรรมได้อย่างไร และพระราชบัญญัติขนานนามสกุลมีสาระสำคัญอะไรบ้าง
อ่านบทความฉบับเต็มที่ https://digiverse.chula.ac.th/Highlight/detail/101
และขอชวนผู้อ่านร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้วยกันต่อที่ นิทรรศการ นัย นาม สกุล | Beyond Surnames: A Legacy นิทรรศการที่พาผู้ชมย้อนสำรวจที่มาและความหมายของนามสกุล หนึ่งในพระราชกรณียกิจสำคัญของรัชกาลที่ 6 จัดขึ้นภายใต้โครงการ Rama VI: A Century of Legacy เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณและพระราชวิสัยทัศน์ของพระองค์
นิทรรศการเปิดให้เข้าชมที่ชั้น 6 ห้องหนังสือหายาก สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระหว่างวันที่ 25 พฤศจิกายน 2568 ถึง 28 กุมภาพันธ์ 2569 วันจันทร์–ศุกร์ เวลา 8.00–19.00 น. และวันเสาร์ เวลา 9.00–18.00 น.
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Facebook:Thailand and ASEAN Information Center – TAIC
เพราะเราไม่อาจสร้างอนาคตที่มั่นคงได้ หากไม่รู้ว่าปัจจุบันยืนอยู่บนรากฐานแบบไหน
หลายอย่างที่เราคุ้นจนลืมนึกถึงที่มา แท้จริงแล้วเกิดจากพระราชดำริและพระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 6
เนื่องในวาระครบ 100 ปีวันสวรรคต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงจัดโปรเจกต์ Rama VI: A Century of Legacy เพื่อชวนทุกคนกลับไปมองรากฐานเหล่านั้นอีกครั้ง
#จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #หอสมุดกลาง #หนังสือหายาก #มรดกเพื่ออนาคต #นัยนามสกุล #วันคล้ายวันสวรรคตครบ100ปี #25พฤศจิกายน2568 #100ปีรัชกาลที่6 #มรดกรัชกาลที่6 #รัชกาลที่6 #ราชวงศ์จักรี

[นิทรรศการ Beyond Surnames: A Legacy ] รัชกาลที่ 6 กับกำเนิดนามสกุลคนไทย

ในชีวิตประจำวัน เราเขียนนามสกุลลงในแบบฟอร์ม กรอกในเอกสารราชการ ใช้เปิดบัญชีธนาคาร สมัครงาน ทำสัญญา หรือแม้แต่กดค้นหาชื่อคนรู้จักในสื่อสังคมออนไลน์ นามสกุลจึงดูเหมือนเป็นเรื่องธรรมดาที่ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิด จนหลายคนอาจไม่เคยนึกถามเลยว่า “นามสกุลของเรามาจากไหน เริ่มต้นขึ้นเมื่อไร ใครเป็นผู้กำหนด และเกิดขึ้นเพื่ออะไร”
เมื่อมองให้ลึกลงไป “นามสกุล” ไม่ใช่แค่นามท้ายบัตรประชาชน แต่คือระบบระบุตัวตนบุคคล สิ่งบ่งชี้ถึงสายสกุล และสายใยที่เชื่อมเราเข้ากับบรรพบุรุษ สำหรับคนไทย ระบบนี้ถือกำเนิดจากพระราชวิสัยทัศน์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ผู้ทรงเห็นว่าประเทศควรต้องมีข้อมูลประชากรที่เป็นระเบียบ ทันสมัย และทัดเทียมสากลโลก
ก่อนมีกฎหมายกำหนดนามสกุล คนสยามอาศัยวิธีการเรียกขานหลากหลาย เช่น ชื่อตัวบวกฉายา ชื่อพ่อ หรือถิ่นที่อยู่ ซึ่งใช้ได้ดีในสังคมขนาดเล็ก แต่เมื่อบ้านเมืองเติบโต การค้าเพิ่มขึ้น และผู้คนหลากหลายเชื้อชาติเข้ามามากขึ้น ปัญหาการระบุตัวบุคคลก็เริ่มส่งผลต่อการบริหารราชการ
รัชกาลที่ 6 ทรงมองเห็นข้อจำกัดเหล่านี้อย่างลึกซึ้ง ทรงศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับ แซ่ และชื่อสกุล จากแง่มุมและวัฒนธรรมต่างๆ ก่อนที่พระราชดำริเรื่องให้คนไทยมีนามสกุลจะพัฒนามาเป็น “พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พระพุทธศักราช 2456” ในที่สุด
กฎหมายฉบับนี้ไม่เพียงกำหนดหลักเกณฑ์การตั้งนามสกุล แต่ยังเปลี่ยนวิธีคิดต่อความเป็นครอบครัว วงศ์ตระกูล และความรับผิดชอบต่อชื่อสกุลของตน ถือเป็นนวัตกรรมสำคัญแห่งยุค ที่กลายเป็นรากฐานของระบบทะเบียนราษฎรที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน
บทความนี้ชวนพาย้อนสำรวจว่า ก่อนมีนามสกุล คนไทยระบุตัวตนกันอย่างไร รัชกาลที่ 6 ทรงพัฒนาแนวคิดเรื่องนามสกุลจนเป็นรูปธรรมได้อย่างไร และพระราชบัญญัติขนานนามสกุลมีสาระสำคัญอะไรบ้าง
อ่านบทความฉบับเต็มที่ https://digiverse.chula.ac.th/Highlight/detail/101
และขอชวนผู้อ่านร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้วยกันต่อที่ นิทรรศการ นัย นาม สกุล | Beyond Surnames: A Legacy นิทรรศการที่พาผู้ชมย้อนสำรวจที่มาและความหมายของนามสกุล หนึ่งในพระราชกรณียกิจสำคัญของรัชกาลที่ 6 จัดขึ้นภายใต้โครงการ Rama VI: A Century of Legacy เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณและพระราชวิสัยทัศน์ของพระองค์
นิทรรศการเปิดให้เข้าชมที่ชั้น 6 ห้องหนังสือหายาก สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระหว่างวันที่ 25 พฤศจิกายน 2568 ถึง 28 กุมภาพันธ์ 2569 วันจันทร์–ศุกร์ เวลา 8.00–19.00 น. และวันเสาร์ เวลา 9.00–18.00 น.

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Facebook:Thailand and ASEAN Information Center – TAIC
เพราะเราไม่อาจสร้างอนาคตที่มั่นคงได้ หากไม่รู้ว่าปัจจุบันยืนอยู่บนรากฐานแบบไหน
หลายอย่างที่เราคุ้นจนลืมนึกถึงที่มา แท้จริงแล้วเกิดจากพระราชดำริและพระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 6
เนื่องในวาระครบ 100 ปีวันสวรรคต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงจัดโปรเจกต์ Rama VI: A Century of Legacy เพื่อชวนทุกคนกลับไปมองรากฐานเหล่านั้นอีกครั้ง
#จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #หอสมุดกลาง #หนังสือหายาก #มรดกเพื่ออนาคต #นัยนามสกุล #วันคล้ายวันสวรรคตครบ100ปี #25พฤศจิกายน2568 #100ปีรัชกาลที่6 #มรดกรัชกาลที่6 #รัชกาลที่6 #ราชวงศ์จักรี

26/11/2025

[คลิปเต็มมาแล้ว]
รู้ไหมว่า
นามสกุลของเรามาจากไหน
ก่อนมีนามสกุล คนรู้ได้อย่างไรว่าใครเป็นใคร
ไทยเริ่มใช้นามสกุลตั้งแต่เมื่อไร
ทำไมหลายคนถึงนามสกุลซ้ำกัน
แล้ว “แซ่” กับ “นามสกุล” ต่างกันตรงไหน
คำถามใกล้ตัวแบบนี้มีคำตอบอยู่ในคลิปพิเศษที่จะพาไปเปิดโลกของ “นามสกุล” ว่าคำสั้นๆ ท้ายชื่อเรานี้เกิดขึ้นได้อย่างไร ซ่อนเรื่องอะไรไว้ และมีผลกับตัวตนเรามากกว่าที่คิด ผ่านมุมมองของผู้เชี่ยวชาญหลากหลายด้าน:
รศ. ดร.วาสนา วงศ์สุรวัฒน์
จิตรพันธุ์ หัชชะวณิช (พี่ต่อ Jito/ ไกลบ้าน)
ปิติรัชต์ จูช่วย บรรณาธิการสำนักพิมพ์สยาม เรเนซองส์
และถ้าอยากรู้ให้ครบ ชวนไปชมต่อที่นิทรรศการ นัย นาม สกุล | Beyond Surnames: A Legacy
ที่อยากชวนมอง “นามสกุล” ในมุมลึกขึ้นแต่เข้าใจง่าย ตั้งแต่ที่มา เหตุผล ความจำเป็น และความสำคัญของการมีนามสกุล หนึ่งในมรดกสำคัญแห่งรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ไปจนถึงความหมายที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัย พร้อมสะท้อนรากเหง้า ความเชื่อ ค่านิยม และตัวตนที่เราสืบต่อมาจากบรรพบุรุษ
ณ ชั้น 6 ห้องหนังสือหายาก
สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
เริ่มเปิดให้ชมตั้งแต่ 25 พฤศจิกายน 2568 ถึง 28 กุมภาพันธ์ 2569...
เพราะเราไม่อาจสร้างอนาคตที่มั่นคงได้ หากไม่รู้ว่าปัจจุบันยืนอยู่บนรากฐานแบบไหน
หลายอย่างที่เราคุ้นจนลืมถามว่ามาจากไหน แท้จริงแล้วเกิดจากพระราชดำริและพระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 6
เนื่องในวาระครบ 100 ปีวันสวรรคต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงจัดโปรเจกต์ Rama VI: A Century of Legacy เพื่อชวนทุกคนกลับไปมองรากฐานเหล่านั้นอีกครั้ง
#นัยนามสกุล #วันคล้ายวันสวรรคตครบ100ปี #25พฤศจิกายน2568 #100ปีรัชกาลที่6 #มรดกรัชกาลที่6 #รัชกาลที่6 #จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #หอสมุดกลางจุฬา #หนังสือหายาก

25/11/2025

นัย นาม สกุล | Beyond Surnames: A Legacy
เราไม่อาจสร้างอนาคตที่มั่นคงได้ หากไม่รู้ว่าปัจจุบันมีรากฐานมาอย่างไร
หลายสิ่งที่ดำรงอยู่ในชีวิตประจำวัน กลายเป็นความคุ้นชินที่ใช้กันอยู่โดยแทบไม่รู้ที่มา แต่นั่นคือระบบซึ่งถือกำเนิดขึ้นจากพระราชดำริและพระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 6

17/10/2025

“ศัพท์บัญญัติ” มรดกแห่งถ้อยคำจากรัชกาลที่ 6
..เทเลโฟนหาโปลิศให้มาที่ไลบรารี่เดี๋ยวนี้ เพราะว่ามีโจรแอบมาขโมยดอกคิวเมนท์ของออฟฟิศไป แถมคัมปะนีข้างๆ ก็โดนบุกรุกเหมือนกัน ไบสิเกิลและราดิโอหายไป สเครตตารี่ของคัมปะนีนั้นก็โดนทำร้ายบาดเจ็บด้วย!

จะเป็นอย่างไร หากเราไม่มีคำภาษาไทยบัญญัติใช้แทนคำศัพท์ภาษาต่างประเทศ ประโยคที่เราเขียน คำที่เราพูดจะปะปนเป็นไทยคำ อังกฤษคำอย่างประโยคข้างต้นหรือไม่?
คำศัพท์ภาษาไทยจำนวนมากไม่ใช่คำไทยดั้งเดิมที่มีอยู่ หากแต่เป็นคำบัญญัติใหม่ซึ่งเกิดขึ้นในยุคสมัยที่บ้านเมืองกำลังขยับขยายไปตามกำลังลมของโลกยุคใหม่ กิจการและความเจริญต่างๆ จากภายนอกไหลหลั่งสู่สยาม สิ่งใดไม่เคยมีก็เกิดมีขึ้น ผลที่ตามมาคือศัพท์ภาษาต่างประเทศที่พ่วงมาพร้อมความใหม่เหล่านั้น และถูกใช้ปะปนกับภาษาไทยอยู่ทั่วไป เพราะไม่เคยมีคำบัญญัติในภาษาไทยมาก่อน
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงให้ความสำคัญต่อการใช้ภาษาไทยอย่างเหมาะควร ไม่ทรงใช้ภาษาไทยผสมกับภาษาต่างประเทศโดยไม่จำเป็น จึงทรงบัญญัติคำศัพท์ภาษาไทยขึ้นใหม่จำนวนมากตั้งแต่ครั้งยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร เพื่อใช้แทนคำทับศัพท์ภาษาต่างประเทศ ทั้งยังทรงบัญญัติและแก้ไขคำศัพท์ไทยเสียใหม่เพื่อให้เหมาะสมต่อบริบทปัจจุบัน คำศัพท์ที่ทรงบัญญัติไว้แบ่งออกได้ 3 ประเภท
คำศัพท์ภาษาต่างประเทศที่ใช้ทับศัพท์ภาษาอังกฤษและสะกดเป็นภาษาไทย รัชกาลที่ 6 ทรงบัญญัติเป็นคำศัพท์ภาษาไทยและใช้กันมาจนทุกวันนี้ เช่น

“คมนาคม” มาจาก Communication (คอมมิวนิเคชั่น)

“โทรศัพท์” มาจาก Telephone (เทเลโฟน)

“รถจักรยาน” มาจาก Bicycle (ไบสิเกิล)

“ห้องสมุด” มาจาก Library (ไลบรารี่)

“วิทยุ” มาจาก Radio (ราดิโอ)

“เอกสาร” มาจาก Document (ดอกคิวเมนท์)

“เลขานุการ” มาจาก Secretary (สเครตตารี่)

“ตำรวจ” มาจาก Police (โปลิศ)

“บริษัท” มาจาก (Company) คัมปะนี

“ธนาคาร” มาจาก Bank (แบงก์)

“สถาบัน” มาจาก Institution (อินสติตูชั่น)

“รโหฐาน” มาจาก Privacy (ไปรเวซีย์)

“สำนักงาน” มาจาก Office (ออฟฟิศ)

“สหประชาชาติ” มาจาก The United Nation (เดอะ ยูไนเต็ด เนชั่น)

คำศัพท์ที่มีอยู่เดิม แต่ทรงบัญญัติใหม่ให้เหมาะสม เช่น

“กรมชลประทาน” ทรงบัญญัติใหม่จากศัพท์เดิม คือ กรมทดน้ำ

“นาง”, “นางสาว” ทรงบัญญัติใหม่จากศัพท์เดิม คือ อำแดง

“สภากาชาด” ทรงบัญญัติใหม่จากศัพท์เดิม คือ สภาอุณาโลมแดง

คำศัพท์ที่ทรงบัญญัติขึ้นใหม่เนื่องจากทรงริเริ่มสิ่งใหม่ๆ ขึ้นในรัชสมัย รวมทั้งศัพท์ที่ต้องใช้ในการออกกฎหมาย เช่น

“เครื่องบิน” เริ่มใช้เมื่อมีงานแสดงการบินในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2454

“ไชโย” ใช้เมื่อเสด็จไปทำพิธีบวงสรวงสังเวยเจดีย์ยุทธหัตถีสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เมื่อวันที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2456

“นามสกุล” เริ่มใช้เมื่อออกพระราชบัญญัติขนานนามสกุลเมื่อวันที่ 19 มีนาคม พ.ศ. 2456

“มหาวิทยาลัย”, “ปริญญา”, “แพทยศาสตร์”, “วิทยาศาสตร์”, “รัฐประศาสนศาสตร์”, “วิศวกรรมศาสตร์”, และ “อักษรศาสตร์” เริ่มใช้เมื่อก่อตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

“อนุบาล” ใช้เมื่อออกพระราชบัญญัติให้ตั้งโรงเรียนสำหรับเด็กอายุน้อย พ.ศ. 2461

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงใฝ่พระราชหฤทัยศึกษาและสร้างสรรค์งานด้านอักษรศาสตร์อย่างละเอียดลึกซึ้ง ในทางหนึ่งอาจกล่าวได้ว่าเป็นงานที่โปรดด้วยใจจริงแท้ แต่ในอีกทางหนึ่ง พระราชกรณียกิจด้านอักษรศาสตร์ของพระองค์ คือหนึ่งในกลยุทธ์สำคัญเพื่อพัฒนาบ้านเมืองด้วยวัฒนธรรมอันจับต้องไม่ได้ หากมีคุณค่าและความหมายต่อการพัฒนาความรู้ ความเข้าใจ แก่ประชาชนเพื่อให้เท่าทันความเป็นไปของโลก แม้เมื่อวันเวลาผ่านมาแล้วกว่าร้อยปี มรดกทางวัฒนธรรมที่พระราชทานไว้ก็ยังคงอยู่ในชีวิตประจำวันของคนไทยทุกคน แม้เราอาจไม่เคยฉุกใจคิดถึงที่มาของสิ่งอันคงอยู่เหล่านั้นเลยก็ตาม
#วันคล้ายวันสวรรคตครบ100ปี #25พฤศจิกายน2568 #100ปีรัชกาลที่6 #มรดกรัชกาลที่6 #รัชกาลที่6 #ราชวงศ์จักรี #จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #หอสมุดกลาง #หนังสือหายาก #มรดกเพื่ออนาคต
เราไม่อาจสร้างอนาคตที่มั่นคงได้ หากไม่รู้ว่าปัจจุบันมีรากฐานมาอย่างไร

หลายสิ่งที่ดำรงอยู่ในชีวิตประจำวัน กลายเป็นความคุ้นชินที่เราใช้อยู่ทุกวันโดยแทบไม่รู้ที่มา แต่นั่นคือระบบซึ่งถือกำเนิดขึ้นจากพระราชดำริและพระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 6
โปรดติดตามโปรเจกต์ Rama VI: A Century of Legacy ชวนย้อนกลับไปมองการวางแบบแผนในรัชสมัยที่ทำให้ประเทศเดินหน้าอย่างมั่นคง และทบทวนว่าสิ่งที่เคยถูกวางไว้เมื่อร้อยปีก่อน ยังคงมีบทบาทต่อชีวิตและการตัดสินใจของเราในวันนี้อย่างไร
อ้างอิง:
คณะกรรมการฉลองวันพระบรมราชสมภพครบ 8 รอบ และ 100 ปี ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (2524). สารานุกรม พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เล่ม 2 ย-อ. 2524 “ศัพท์บัญญัติ”. เจริญวิทย์การพิมพ์.
Library Location: https://library.car.chula.ac.th/record=b1297023

17/10/2025

“ฉันหวังว่าจะมีชีวิตอยู่นานพอ ที่จะได้เห็นประเทศสยามได้เข้าร่วมในหมู่ชาติต่าง ๆ โดยได้รับเกียรติ และความสามารถอย่างจริง ๆ ตามความหมายของคำนั้นทุกประการ...”

พระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานตอบลายพระหัตถ์สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ

รัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 กินเวลาเพียง 15 ปี หากแต่เป็น 15 ปีที่สยามก้าวเดินอย่างรวดเร็ว ท่ามกลางคลื่นลมของโลกสมัยใหม่ พระองค์ทรงเตรียมความพร้อมให้ประเทศด้วยการพัฒนาอย่างรอบด้าน ทรงให้ความสำคัญกับการศึกษา เพื่อสร้างพลเมืองที่มีความรู้ โดยไม่จำเพาะเพียงผลิตคนเข้ารับราชการ “ตลาดวิชา” อย่างจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยจึงได้ถือกำเนิดขึ้น

พร้อมกันนั้น พระองค์ยังทรงบ่มเพาะความเข้าใจเรื่องการปกครองระบอบประชาธิปไตยให้ค่อย ๆ เติบโต ผ่านการทดลองจัดตั้ง “ดุสิตธานี” เมืองจำลองที่เปิดพื้นที่ให้ข้าราชการได้ฝึกฝน เรียนรู้หลักการบริหารจัดการปกครองตนเองภายใต้กติกาแบบใหม่

พระราชวิสัยทัศน์ของพระองค์มิได้หยุดอยู่เพียงการศึกษาและการปกครอง หากยังขยายไปสู่การจัดระเบียบระบบพื้นฐานของบ้านเมือง ไม่ว่าจะเป็นการกำหนดวัน เดือน ปี การใช้ปฏิทินสากล ระบบนับเวลา หน่วยชั่งตวงวัด และการตั้งนามสกุล ฯลฯ ล้วนเป็นการวางรากฐานเพื่อให้ประเทศสามารถดำรงอยู่ในหมู่ประชาชาติได้อย่างมีเกียรติและเท่าเทียม

แม้กาลเวลาจะล่วงเลยมากว่าหนึ่งศตวรรษ พระราชกรณียกิจที่ทรงวางไว้ยังคงดำเนินไปพร้อมกับความเปลี่ยนแปลงของบ้านเมือง ยังคงมีชีวิต เติบโต และปรับตัวตามยุคสมัย

#วันคล้ายวันสวรรคตครบ100ปี #25พฤศจิกายน2568 #100ปีรัชกาลที่6 #มรดกรัชกาลที่6 #รัชกาลที่6 #ราชวงศ์จักรี #จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #หอสมุดกลาง #หนังสือหายาก #มรดกเพื่ออนาคต
เราไม่อาจสร้างอนาคตที่มั่นคงได้ หากไม่รู้ว่าปัจจุบันมีรากฐานมาอย่างไร

หลายสิ่งที่ดำรงอยู่ในชีวิตประจำวัน กลายเป็นความคุ้นชินที่เราใช้อยู่ทุกวันโดยแทบไม่รู้ที่มา แต่นั่นคือระบบซึ่งถือกำเนิดขึ้นจากพระราชดำริและพระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 6

โปรดติดตามโปรเจกต์ Rama VI: A Century of Legacy ชวนย้อนกลับไปมองการวางแบบแผนในรัชสมัยที่ทำให้ประเทศเดินหน้าอย่างมั่นคง และทบทวนว่าสิ่งที่เคยถูกวางไว้เมื่อร้อยปีก่อน ยังคงมีบทบาทต่อชีวิตและการตัดสินใจของเราในวันนี้อย่างไร

18/09/2025

18/08/2025

หนังสือ “ความเป็นมาของทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1”
จัดพิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพนายพืชน์ เดชะคุปต์ หนึ่งในทหารอาสาในสงครามโลกครั้งที่ 1 เล่มนี้เป็นแหล่งข้อมูลสำคัญที่บอกเล่าเรื่องราวของทหารอาสาไทยอย่างละเอียดและมีคุณค่า

เนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่ภาพลักษณ์ของไทยในสายตาชาวโลกก่อนเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่ 1 พระวิสัยทัศน์ของรัชกาลที่ 6 ในการประกาศสงคราม พระบรมราโชวาทในการเลี้ยงส่งคณะทูตทหาร และการส่งกองบินและกองรถยนต์ทหารไปร่วมรบ ในฝรั่งเศสทหารอาสาไทยได้เข้ารับการฝึกในโรงเรียนการบินและการขับรถยนต์ ร่วมรบในสนามจริง และมีข่าวปรากฏในหนังสือพิมพ์ฝรั่งเศส รวมถึงการแสดงมวยไทยในต่างแดน กองทหารไทยยังได้ร่วมสวนสนามในเบลเยียม และได้รับพระราชทานเลี้ยงจากพระมหากษัตริย์เบลเยียม

เมื่อกลับสู่ไทย ทหารอาสาได้รับการต้อนรับอย่างสมเกียรติ มีพระราชดำรัส พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เหรียญตราจากพันธมิตร และหยุดราชการ 3 วันเพื่อเฉลิมฉลอง หนังสือยังรวบรวมเพลง "ตำนานทหารอาสา" ทุกบท และบอกเล่าพิธีแห่อัฐิทหารอาสาสู่อนุสาวรีย์

ในตอนท้ายกล่าวถึงผลดีของการเข้าร่วมสงคราม เช่น การสร้างสัมพันธไมตรี การพัฒนาด้านกฎหมายและการค้า ตลอดจนการจัดตั้งสมาคมสหายสงคราม ภายใต้พระบรมราชูปถัมภ์ ณ กระทรวงกลาโหม
E-book: https://digiverse.chula.ac.th/Info/item/dc:87246
--------------------------------------------------
#จุฬาลงกรณ์ราชบรรณาลัย #มหาวชิราวุธราชบรรณาลัย #หนังสือหายาก #รัชกาลที่6 #รัชกาลที่5

25/11/2024

เนื่องในวันคล้ายวันสวรรคต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 25 พฤศจิกายน 2567 จุฬาลงกรณ์ราชบรรณาลัย น้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ ผ่านบทความ "ศิลปะบนสิ่งพิมพ์ในรัชสมัยรัชกาลที่ 6"
สิ่งพิมพ์ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 งามโดดเด่นเป็นที่ประจักษ์ แม้เมื่อกาลเวลาผ่านมาจนถึงปัจจุบัน ความงามของศิลปะจากรัชสมัยก็ยังคงเป็นตัวแทนบอกเล่าถึงบรรยากาศศิลปะและงานออกแบบเมื่อร้อยกว่าปีก่อนได้เป็นอย่างดี

อ่านเพิ่มเติมได้ที่ https://digiverse.chula.ac.th/Highlight/detail/73

--------------------------------------------------
#จุฬาลงกรณ์ราชบรรณาลัย #มหาวชิราวุธราชบรรณาลัย #หนังสือหายาก #รัชกาลที่6 #รัชกาลที่5

  สิ่งพิมพ์ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 งามโดดเด่นเป็นที่ประจักษ์ แม้เม...

22/10/2024

117 ปี พระพุทธเจ้าหลวง “ไกลบ้าน”
ตามรอยรัชกาลที่ 5 จากพระราชนิพนธ์ไกลบ้าน เนื่องในวันปิยมหาราช 2567 ผ่าน Google Earth (ผ่านลิงก์ด้านล่าง)
แผนที่นี้ได้คัดเลือกส่วนหนึ่งของสถานที่สำคัญซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เสด็จประพาสยุโรปในครั้งที่ 2 เมื่อปี 2450 โดยนำภาพถ่ายและเนื้อหาจากพระราชนิพนธ์ "ไกลบ้าน" ซึ่งรัชกาลที่ 5 ทรงพระราชนิพนธ์ในรูปแบบพระราชหัตถเลขาถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านิภานภดล วิมลประภาวดี กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี จากฉบับพิมพ์ในงานฉลองพระชัณษาพระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมขุนสุทธาสินีนาฎ เมื่อปี 2466 มาจัดแสดงบน Google Earth แสดงเส้นทางการเดินทาง และเปรียบเทียบสถานที่ระหว่างอดีตและปัจจุบันที่ห่างกันกว่า 100 ปี
ท่องโลกให้ไกลตามรอยไกลบ้าน ได้ที่ https://earth.google.com/earth/d/12ew9MWQ0LLE7auGaoe3c3E_MkkrHGVUo?usp=sharing

อ่าน "ไกลบ้าน : พระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถึง สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้านิภานภดล เสื่อเสด็จไปประพาสยุโรป ร.ศ. 126
พิมพ์ในงานฉลองพระชัณษาพระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมขุนสุทธาสินีนาฎ เมื่อปีกุญ พ.ศ. 2466"
Ebook: https://digiverse.chula.ac.th/Info/item/dc:2326

--------------------------------------------------
#จุฬาลงกรณ์ราชบรรณาลัย #มหาวชิราวุธราชบรรณาลัย #หนังสือหายาก #รัชกาลที่6 #รัชกาลที่5 #วันปิยมหาราช

26/08/2024

[หนังสือแนะนำ]“เอกสารเรื่องจัดการศึกษาในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว”

เอกสารเรื่องจัดการศึกษาในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นเอกสารเกี่ยวกับการศึกษาตั้งแต่แรกเริ่มที่รวบรวมจากหนังสือราชกิจจานุเบกษา หนังสือกฎหมายในรัชกาลที่ 5 พระราชดำริ พระบรมราชการโองการ และประกาศต่าง ๆ เนื้อหากล่าวถึงปัญหาที่เกิดขึ้นเมื่อนำการจัดระบบการศึกษามาใช้ อันมีเรื่องความเข้าใจผิดของราษฎร แบบเรียน การกำหนดมาตรฐานการเรียน วิธีการสอบไล่ การจัดระบบบริหารโรงเรียนและบริหารการศึกษาทั่วไป จนกระทั่งเกิดมีกระทรวงศึกษาขึ้น และด้วยทรงเพ่งเล็งถึงความต้องการของประเทศเป็นสำคัญ จึงทรงจัดการศึกษาทุกด้านที่จำเป็นต่อความเจริญของประเทศ ทรงตั้งโรงเรียนประถมสำหรับราษฎร โรงเรียนเฉพาะทาง และทรงอุปถัมภ์โรงเรียนราษฎร์ การส่งนักเรียนไปศึกษาต่างประเทศ การศึกษาของคนต่างชาติศาสนา หนังสือแบบเรียน

นอกจากนั้น ในหนังสือนี้ยังมีพระราชดำรัสเกี่ยวกับการจัดการศึกษาตอนหนึ่งในที่ประชุมพระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการที่โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบมาลงไว้ด้วยว่า “… เจ้านายในตระกูลตั้งแต่ลูกฉันเป็นต้นลงไปจนถึงราษฎรที่ต่ำที่สุด จะได้มีโอกาสเล่าเรียนเสมอกัน ไม่ว่าเจ้าว่าขุนนางว่าไพร่...”
Download e-book: https://digiverse.chula.ac.th/Info/item/dc:87275

"Management of Education During the Reign of King Chulalongkorn" is a compilation of information from the Royal Gazette, legal texts from the reign of King Rama V, royal decrees, royal commands, and various proclamations. It discusses the initial challenges faced when implementing a formal education system, including misunderstandings by the citizens, curriculum issues, setting educational standards, examination methods, and the administration of schools and overall educational management until the establishment of the Ministry of Education. Focused on the nation's needs, King Chulalongkorn developed all necessary aspects of education to enhance the country's prosperity. He established primary schools for the common people, specialized schools, and supported community schools, initiated international scholarships, and promoted education for children of different nationalities and religions.

Additionally, this book includes a royal speech given at a meeting of the royal family and civil servants at the Rose Garden Palace School, stating: "...From my children to the lowest citizens, everyone should have the opportunity to learn equally, no matter if they are nobles or commoners..."
---------------------------------------------------
#จุฬาลงกรณ์ราชบรรณาลัย #มหาวชิราวุธราชบรรณาลัย #หนังสือหายาก #รัชกาลที่6 #รัชกาลที่5

16/07/2024

วชิราวุธานุสรณ์สาร

พันธกิจประการหนึ่งของ #มูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์ #พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในพระบรมราชูปถัมภ์ ที่ #สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ #เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา #สิริโสภาพัณณวดี ทรงพระกรุณาโปรดให้ #หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล เริ่มดำเนินการจัดตั้ง เมื่อพุทธศักราช ๒๕๒๒ คือการจัดทำวารสาร ชื่อ #วชิราวุธานุสรณ์สาร ทั้งนี้ การดำเนินงานวารสารดังกล่าวได้รับพระราชทานพระอนุเคราะห์เรื่อยมาโดยตลอด

วัตถุประสงค์ของวชิราวุธานุสรณ์สาร มีเพื่อเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบรมราชวงศ์ , ส่งเสริมการศึกษาประชาชนตามพระบรมราโชบาย , เสริมสร้างความจงรักต่อชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และความสามัคคีของชาวไทย ตลอดจนการดำรงตนเป็นพลเมืองดีในระบอบประชาธิปไตย

เนื้อหาในวชิราวุธานุสรณ์สาร นอกจากประกอบด้วยบทพระราชนิพนธ์ต่างๆ ของ #สมเด็จพระมหาธีรราชเจ้าแล้ว ยังมีเรื่องราวพระราชประวัติ พระราชกรณียกิจด้านต่างๆ ในรัชกาลที่ ๖ และพระบรมราชวงศ์ รวมทั้งข้อเขียน บทความ กวีนิพนธ์ และภาพประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรม นำเสนอโดยกองบรรณาธิการ นักวิชาการประจำมูลนิธิฯ และผู้ทรงคุณวุฒิที่ส่งเนื้อหามาให้พิจารณาเผยแพร่

วชิราวุธานุสรณ์สาร เป็นวารสารราย ๓ เดือน มีกำหนดการออกปีละ ๔ ฉบับ ดังนี้
๑ มกราคม - วันคล้ายวันพระบรมราชสมภพพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
๖ เมษายน - วันพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและ วันที่ระลึกมหาจักรีบรมราชวงศ์
๑ กรกฎาคม - วันพระราชทานกำเนิดลูกเสือของประเทศสยาม
๑๑ พฤศจิกายน - วันฉัตรมงคล พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

วชิราวุธานุสรณ์สาร ปีที่ ๑ ฉบับที่ ๑ ซึ่งถือเป็นฉบับปฐมฤกษ์ มีการจัดพิมพ์เผยแพร่ เมื่อวันที่ ๑๑ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๒๔ และได้มีการออกวารสารต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน โดยปรับปรุงรูปแบบให้สมสมัย และเข้าถึงได้โดยกว้างขวางยิ่งขึ้น เป็นวารสารออนไลน์ ซึ่งท่านสามารถดาวน์โหลดโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายได้ที่ e-library.kingrama6.or.th/e-library/category/oor