23/09/2026
นี่คือการเรียกร้องมหาวิทยาลัย ครั้งแรกในภูมิภาค ก่อนที่จะมีมหาวิทยาลัยเชียงใหม่
มหาวิทยาลัยดารารัศมี สาขาของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในเชียงใหม่ โครงการที่ไม่เคยเกิดขึ้นจริง
ช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 แนวคิดให้รัฐบาลขยายการศึกษาระดับสูงไปยังส่วนภูมิภาคเกิดขึ้นเป็นวงกว้างในหมู่ประชาชนภาคเหนือของไทย กรณีที่เห็นได้ชัดคือ หนังสือพิมพ์คนเมืองเรียกร้องให้ตั้งมหาวิทยาลัยขึ้นในจังหวัดเชียงใหม่ ทั้งยังพิมพ์ป้ายข้อความให้ประชาชนนำไปติดแสดงเจตจำนงช่วงต้นทศวรรษ 2490 นำมาสู่การตั้งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยแห่งแรกในส่วนภูมิภาคที่ตั้งขึ้นในปี 2507
นอกจากกรณีเรียกร้องที่นำมาสู่การตั้งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่แล้ว กลุ่มเจ้านายฝ่ายเหนือในเชียงใหม่เองก็พยายามเรียกร้องให้จัดตั้งมหาวิทยาลัยเช่นกัน โดยเจ้าแก้วมงคล ณ เชียงใหม่ และคุณแสงดาว ณ เชียงใหม่ ได้เจรจากับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเพื่อขอให้ขยายสาขามาตั้งที่เชียงใหม่
พร้อมกันนั้น เจ้าแก้วมงคลและคุณแสงดาวได้เสนอขายที่ดินบริเวณ “สวนเจ้าสบาย” หรือ “พระตำหนักดาราภิรมย์” ซึ่งเป็นที่ดินมรดกของพระราชชายา เจ้าดารารัศมี ที่อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ให้กับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (ในราคาที่เคยมีผู้กล่าวว่า “ขายให้ในราคาถูก”)
สำหรับที่ดินและพระตำหนักดาราภิรมย์นั้น เป็นพื้นที่ที่พระราชชายา เจ้าดารารัศมี ทรงใช้เป็นที่ประทับเมื่อเสด็จกลับมาประทับที่เชียงใหม่เป็นการถาวร ตัวพระตำหนักก่อสร้างช่วงปี 2470-2472 บริเวณโดยรอบเป็นสวนทดลองปลูกพืชต่าง ๆ และกุหลาบจุฬาลงกรณ์ซึ่งสมาคมกุหลาบแห่งอังกฤษส่งมาถวาย
ทั้งนี้ เงื่อนไขสำคัญของเจ้าแก้วมงคลและคุณแสงดาวที่เสนอต่อจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยก่อนการซื้อขายที่ดิน คือ มหาวิทยาลัยต้องขยายสาขามาตั้งที่เชียงใหม่ พร้อมกับใช้ที่ดินผืนนี้ตั้งเป็นมหาวิทยาลัยและให้ชื่อว่า “มหาวิทยาลัยดารารัศมี” เพื่อเป็นอนุสรณ์คู่กับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในฐานะที่พระราชชายา เจ้าดารารัศมี เป็นพระชายาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ผู้ทรงเป็นที่มาของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ในครั้งนั้นกระทรวงศึกษาธิการซึ่งเป็นต้นสังกัดที่กำกับดูแลจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้อนุมัติงบประมาณซื้อที่ดินพระตำหนักดาราภิรมย์ และรับปากกับเจ้าแก้วมงคลและคุณแสงดาวว่าจะตั้งมหาวิทยาลัยดารารัศมี
แต่ภายหลัง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้ล้มเลิกแผนการตั้งมหาวิทยาลัยในเชียงใหม่ และปรับพื้นที่ไปใช้ประโยชน์ในด้านอื่นแทน ไม่ว่าจะเป็นการแบ่งพื้นที่ให้ตั้ง “ค่ายดารารัศมี” ของกองบังคับการตำรวจตระเวนชายแดน ภาค 3 (ตชด. ภาค 3) และการพัฒนาบริเวณพระตำหนักดาราภิรมย์ให้กลายเป็นพิพิธภัณฑ์มาจนถึงปัจจุบัน
เรื่อง : ธนกร การิสุข
ภาพ : พระราชชายา เจ้าดารารัศมี และพระตำหนักดาราภิรมย์ สวนเจ้าสบาย อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ (ภาพจาก : Wiki Commons และสำนักบริหารศิลปวัฒนธรรม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย)
#มหาวิทยาลัยดารารัศมี #เจ้าดารารัศมี #จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #ศิลปวัฒนธรรม
