28/05/2018
(English version below)
ซอพื้นบ้านล้านนา คือ การขับขานของคนล้านนาที่มีอยู่คู่กับสังคมและวิถีชีวิตมาช้านาน เป็นศิลปะการแสดงอีกประเภทหนึ่งของล้านนา การแสดงเป็นลักษณะของการขับขาน หรือการร้องร้อยกรองที่มีฉันทลักษณ์เฉพาะและมีเครื่องดนตรีประกอบ โดยมีท่วงทำนองต่างๆ แตกต่างกันไป การร้องขับขานร้อยกรองดังกล่าวจะเป็นการร้องโต้ตอบซึ่งกันและกันระหว่างช่างซอชายและช่างซอหญิง ภาษาพื้นถิ่นเรียกว่า “คู่ถ้อง” (Khuu Thong) โดยมีทั้งหมดประมาณ 13 ทำนอง
1. ทำนองซอ ตั้งเชียงใหม่ (อ่านว่า ตั้ง เจียงใหม่) (Tang Chiangmai / Tang Jiangmai)
2. ทำนอง จาวปุ หรือจะปุ (Jao-pu or Ja-pu)
3. ทำนองละม้าย (Lamai)
4. ทำนองเงี้ยว หรือเสเลเมา (Nguew or Selemao)
5. ทำนองเพลงอื่อ (Uue)
6. ทำนองพม่า (Phama)
7. ทำนองพระลอ (Phra Loa)
8. ทำนองเจียงแสน (Jiang Sean)
9. ทำนองปั่นฝ้าย (Pan Fai)
10. ทำนองล่องน่าน (Long Nan)
ทำนองที่ไม่ค่อยได้ใช้
11. ทำนองยิ้น (Yin)
12. ทำนองมะเก่ากลาง (อ่านว่า “บะเก่ากล๋าง”) (Ma Kao Klang or Ba Kao Klang)
13. ทำนองเงี้ยวสิบจาติ (Nguew Sib Jaad)
ส่วนรูปแบบของการซอในงานต่างๆ นั้นมีความเปลี่ยนแปลงไปจากการซอในอดีต ซึ่งแต่เดิมนั้นจะใช้ช่างซอเพียงคู่เดียวซอตลอดทั้งวัน แต่ในปัจจุบันนี้มีรูปแบบการซอที่แตกต่างไป โดยจะใช้คู่ซอเปลี่ยนแปลงไปตามเนื้อหาของการแสดงทั้ง 3 ช่วงเวลาตามความนิยมของกลุ่มผู้ฟัง กล่าวคือ ในช่วงเช้า ตั้งแต่เวลา 9.00น.-11.30 น. เป็นการซอฮ่ำก๋ารฮ่ำงาน (Sor Ham Karn Ham Ngaan เป็นการซอที่กล่าวถึงความเป็นมาของงาน) ซอปัดเคราะห์ (Sor Pad Kroa เป็นการซอเพื่อขับไล่โชคร้าย) ซอเชิญเทวดา (Sor Chern Tewada เป็นการซอเพื่อเชิญเทพลงมาสถิตย์ในงาน) ซอปั๋นปอน (Sor Pan Pon เป็นการซอเพื่ออวยพร) ให้แก่เจ้าภาพและผู้ฟัง จากนั้นจึงพักการแสดง แล้วขึ้นขันตั้ง (คือการบูชาเพื่อระลึกถึงครูซอ)
หลังจากขึ้นขันตั้งเสร็จแล้ว เหลือเวลาอีกประมาณ 30 นาทีก่อนถึงเที่ยงวัน จะมีการซอเชิญผู้ฟังรับประทานอาหารร่วมกันแล้วจึงสิ้นสุดการแสดงซอในช่วงเช้า
ในช่วงบ่าย ตั้งแต่เวลาประมาณ 13.00-17.00 น. เป็นการซอที่มีเนื้อหาสนุกสนาน เพื่อเอาใจหนุ่มสาว โดยใช้ช่างซอรุ่นใหม่ที่มีความสามารถและลูกเล่นในการซอเพื่อสร้างความสนุกสนานบันเทิง ส่วนในช่วงค่ำจะมีซอการประกอบเพลงร่วมสมัยโดยใช้ดนตรีเข้ามาประกอบ ด้วยการเอาเพลงลูกทุ่งสมัยใหม่มาร้องในงานพร้อมกับอิเล็คโทน โดยจะแสดงไปจนถึงเวลาดึกและถือเป็นการแสดงในวันนั้น
ผู้เขียน และวีดีโอ : กรกวี ธาราพันธรักษ์
ผู้แปล : นุกัณฑ์ วรรธนะภัฏ
‘Sor Puen Baan Lanna’ is a vernacular chanting tradition which has long been a part of the Northern Thai way of life. Resembling poetry, the Sor Puen Baan Lanna possesses a unique prosodic quality. A variety of instruments are usually employed to accompany the singers. The performance is often dialectical or responsory, deriving its character from the dynamic between male and female singers – a tradition known in the vernacular as ‘Khu Thong’, whose repertoire comprises more than 13 uniquely identifiable tunes:
Tang Chiangmai / Tang Jiangmai
Jao-pu or Ja-pu
Lamai
Nguew or Selemao
Uue
Phama
Phra Loa
Jiang Sean
Pan Fai
Long Nan
Several tunes are less frequently encountered:
11. Yin
12. Ma Kao Klang or Ba Kao Klang
13. Nguew Sib Jaad
Sor Puen Baan Lanna is a whole day’s affair. In previous times, only a pair of singers is called for the occasion. However, modern practice employs alternating pairs of singers, with the performance being split into three parts according to the composition of the audience. From its commencement at 9:00 to 11:30 a.m., the Sor Ham Karn Ham Ngaan (a Sor depicting work and toil), Sor Pad Kroa (sung to repel bad omens), Sor Chern Tewada (summoning of the angels), and Sor Pan Pon (blessings) are performed. This is followed by the traditional Kan Tang (the commemoration of teachers), often concluding thirty minutes before lunchtime. This half-hour interval is set aside for an invitational Sor, calling the audience to the meal.
Then, in the afternoon (from 1:00 to 5:00 pm), the occasion is enlivened with a more light-hearted Sor by a new pair of performers, appealing to younger members of the audience. Finally, as night falls, Phleng Luk Thung (country music) and the electronic keyboard are added to the mix, ending the performance on a contemporary note.
Author and Video: Kornkavi Tharapantharuk
Translator: Nugunn Wattanapat
ซองานใส่ขันดอกเสาอินทขิลเสาหลักเมืองเชียงใหม่ 12 พฤษภาคม 61 คณะดาวรุ่งเชียงใหม่ รับงาน ละครซอ ซอคู่ ซอสตริง .....
