Gerald P. Dyck Ethnomusicology Archive of Lanna Music

27/12/2023

อาจารย์สุรสิงห์สำรวม ฉิมพะเนาว์ อาจกล่าวได้ว่าเป็นอาจารย์หัวก้าวหน้ามากของวิทยาลัยครูอีกท่านหนึ่ง ดังตัวอย่างการวิพากษ์ปัญหาของการศึกษาวิชาคติชนวิทยาเมื่อ พ.ศ. 2524 อย่างน่าสนใจในบทความของท่าน เรื่อง "ข้อสังเกตบางประการในการศึกษาวัฒนธรรมประเพณีลานนาเชิงมานุษยวิทยา" ไว้ว่า

“…ข้อจำกัดที่สำคัญคือ เป็นเพียง “กระจกเงาของวัฒนธรรม” แต่ไม่ใช่องค์ประกอบที่มีพลังเคลื่อนไหวในวัฒนธรรม เป็นภาพฉายของบุคลิคพื้นฐานของคน แต่ไม่ใช่บุคลิกพื้นฐานของคที่ยังปรากฏอยู่…”

และกล่าวเสริมว่า
“…กล่าวโดยสรุปแล้ว ระเบียบวิธีของการศึกษาในเชิงคติชนวิทยานี้ ไม่ส่งเสริมให้มีการวิเคราะห์ถึงสภาพของสังคม…”

ดูเพิ่ม:
https://www.music.cmru.ac.th/archive/?p=2828

26/12/2023

โครงการหอจดหมายเหตุดนตรีล้านนา ศูนย์ความเป็นเลิศด้านดนตรีและนาฏศิลป์ล้านนา มหาวิทยาลัยราชภัฎเชียงใหม่

ขอกราบนมัสการไหว้สาขอบพระคุณ

พระครูสังฆรักษ์อนุวัฒน์ สิริภทฺโท
เจ้าอาวาสวัดชมพูหลวง ตำบลชมพู อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง

ที่ได้กรุณามอบเทปรีลและเทปคาสเสตต์ดนตรีล้านนา โดยมีผู้ช่วยศาสตราจารย์สงกรานต์ สมจันทร์ เป็นผู้รับมอบ ในการนี้ศูนย์ความเป็นเลิศฯ จะได้ทำการแปลงและเผยแพร่ในเว็บไซต์หอจดหมายเหตุฯ ต่อไป

โครงการหอจดหมายเหตุดนตรีล้านนา ศูนย์ความเป็นเลิศด้านดนตรีและนาฏศิลป์ล้านนา มหาวิทยาลัยราชภัฎเชียงใหม่ ...

21/12/2023

#มีเสียงอาจารย์ไกรศรี #มีเสียงลุงต๋าคำ

เพลงพื้นบ้านลานนาไทย โดย ไกรศรี นิมมานเหมินท์

สำหรับบทความเรื่อง “เพลงพื้นบ้านลานนาไทย” ของอาจารย์ไกรศรีนี้ เป็นข้อเขียนจากประสบการณ์ของท่านตั้งแต่ พ.ศ. 2503 ที่สืบค้นเรื่องเกี่ยวกับวัฒนธรรมของคนไทยและคนล้านนาในพม่า ได้บันทึกเสียงเพลง “โยเดีย” กลับมาประเทศไทยด้วย

หลังจากนั้น อาจารย์ไกรศรีได้เริ่มบันทึกเสียงซอเมื่อ พ.ศ. 2509 จากพ่อตาคำ ชัยวิณา โดยที่อาจารย์เจอรัลด์ ไดค์ (Gerald P. Dyck) ได้กล่าวถึงการทำงานของอาจารย์ไกรศรีว่า “It is also a tribute to the thoroughness of Graisri’s approach to preserving Lanna lore. During my stay in Chiang Mai (1967-1971) he was the only Thai I knew who had the foresight to do this sort of thing.“

อ่านเพิ่มเติม:
https://www.music.cmru.ac.th/archive/?p=2747

โครงการเผยแพร่เอกสารโบราณดนตรีล้านนา
โดย ศูนย์ความเป็นเลิศด้านดนตรีและนาฏศิลป์ล้านนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

21/12/2023

ผลงานสำคัญของศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ วิทยาลัยครูเชียงใหม่ที่เริ่มต้นนับตั้งแต่การก่อตั้งศูนย์ คือ การจัดประชุมทางวิชาการล้านนาคดีศึกษา อันเป็นการรวมกลุ่มนักวิชาการที่มีความสนใจทั้งด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศิลปวัฒนธรรมล้านนา นำโดยอาจารย์ไกรศรี นิมมานเหมินท์. คหบดีชาวเชียงใหม่ที่สนใจในด้านนี้มายาวนาน การจัดประชุมทางวิชาการล้านนาคดีศึกษาดังกล่าวนั้นได้แยกหัวข้อเป็นครั้งๆ ครอบคลุมทุกประเด็นหัวข้อทางการศึกษาศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นทุกแขนง และหนึ่งในหัวข้อประชุม คือ ดนตรีและการแสดงพื้นบ้านล้านนา ซึ่งจัดประชุมขึ้นเมื่อวันที่ 22-24 มกราคม พ.ศ. 2524 ซึ่งมีบทความการศึกษาเรื่องพิณเปี๊ยะ คือ “การเล่นพิณเปี๊ยะ การส่งดนตรีจากดวงใจ” ของสุรสิงห์สำรวม ฉิมพะเนาว์

อ่านเพิ่มเติม:
https://www.music.cmru.ac.th/archive/?p=2731

20/12/2023

วงกลองโต้มนี้ มีพัฒนาการมาจากวงกลองสิ้งหม้องหรือวงกลองถิ้งบ้อม กลองสิ้งหม้องคือกลองพื้นเมืองหน้าเดียวลักษณะคล้ายกลองยาว เมื่อบรรเลงร่วมกันกับกลองตั้ง จะเรียกวงดนตรีว่า วงกลองถิ้งบ้อม หากไม่มีกลองตั้งในวง คงมีแต่เฉพาะกลองสิ้งหม้อง จะเรียกว่า วงกลองสิ้งหม้อง

เป็นที่น่าสังเกตว่าบางพื้นที่ ได้แก่ อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน เรียกวงลักษณะนี้วง "วงกลองแกร" ก็คือ วงกลองแตรนั่นเอง สะท้อนให้เห็นถึงพัฒนาการที่มาจาก วงแตรในขบวนทหาร ที่เข้าใจว่าชาวล้านนาคงเริ่มรู้จักวงแตรเช่นนี้ราวสมัยรัชกาลที่ 5 เป็นต้นมา ดังวงแตรวงของเจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต เจ้าหลวงลำปาง และเห็นเด่นชัดขึ้นคราวที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จมณฑลพายัพเมื่อ พ.ศ. 2469 มีวงดนตรีลักษณะนี้บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีรับส่งเสด็จ สร้างความทรงจำเกี่ยวกับ "กลองแกร" ให้ชาวล้านนามากยิ่งขึ้น

สำหรับวงกลองโต้มขนาดย่อม นิยมใช้บรรเลงในขบวนที่มุ่งเน้นไปที่ "ความบันเทิง" เป็นหลัก มีเครื่องดนตรีพื้นเมืองทำทำนองคือ แนหน้อย บรรเลงทำนองเพลงในจังหวะรำวง เพลงลูกทุ่ง และเพลงพื้นเมืองประยุกต์เข้ากับจังหวะกลองต่าง ๆ โดยเฉพาะสามช่า ส่วนเครื่องทำจังหวะ ประกอบไปด้วย กลองสแนร์ กลองทอมทอม และกลองฟลอร์ทอมหรือกลองทอมใหญ่ นอกจากนั้นก็ใช้เครื่องประกอบจังหวะ ทั้งฉาบ ฉิ่ง คาวเบล

วงกลองโต้มขนาดย่อม นิยมใช้บรรเลงในขบวนที่มุ่งเน้นไปที่ "ความบันเทิง" เป็นหลัก มีเครื่องดนตรีพื้นเมืองทำท...

07/12/2023

แม้ว่าในวัฒนธรรมดนตรีล้านนาเชียงใหม่จะมีระนาดใช้บรรเลง ส่วนจะเป็นลักษณะอย่างไรนั้น สันนิษฐานว่าคงจะเป็นระนาดไม้และระนาดเหล็กที่ทำลูกจาก “เหล็กตีนล้อ” นำมาตัดแล้วจัดวางบนราง ดังที่พบในวัฒนธรรมพม่าที่เรียกว่า ปัตตะล่า หรือในดนตรีไทใหญ่ที่ว่า ปัตตะยา/ปัตตะนา ที่มาจากคำว่า “พาทย” นั่นเอง แบบแผนการประสมวงในพื้นที่เชียงใหม่น่าจะมีการนำเอาระนาดไม้หรือ “พาทย์ไม้” เข้ามาประสมวงนานแล้ว และตอกย้ำอีกครั้งในคราวที่ชนชั้นนำเชียงใหม่นิยมดนตรีไทยจากกรุงเทพฯ แตกต่างจากพื้นที่อื่นที่ยังไม่มีการนำระนาดไม้มาประสมวง ดังเช่นในพื้นที่ลำปาง

แม้ว่าในวัฒนธรรมดนตรีล้านนาเชียงใหม่จะมีระนาดใช้บรรเลง ส่วนจะเป็นลักษณะอย่างไรนั้น สันนิษฐานว่าคงจะเป....

19/07/2023

โครงการหอจดหมายเหตุดนตรีล้านนาฯ ขอขอบพระคุณ คุณรัชนี อบรม (ป้าเก๋) เเห่งพิพิธภัณฑ์บ้านมณีทอง อ.บ้านโฮ่ง จ.ลำพูน ที่ได้กรุณามอบแผ่นเสียงโบราณทั้งเพลงซอ เพลงบรรเลงดนตรีล้านนา และเครื่องดนตรีล้านนา ตลอดจน คุณนเรศ บุญเที่ยง นักสะสมของโบราณ Admin เพจ “ภาพถ่ายเก่าชาวบ้านล้านนา” ที่กรุณามอบภาพถ่ายงานเลี้ยงอายุ 60 ปี ของคุณพ่อประทีป อินทร์บุรี เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2526 ซึ่งปรากฏภาพของเจ้าสุนทร ณ เชียงใหม่ (ถือซออู้) เจ้าโสภา ณ เชียงใหม่ และท่านอื่น ๆ

ทั้งนี้ มีนายนิธชวัฒน์ ดวงสีลา เป็นผู้ประสานงานในการรับมอบข้อมูลดังกล่าว

ในการนี้ โครงการหอจดหมายเหตุฯ จะได้ดำเนินการจัดกระทำกับข้อมูลและเผยแพร่ต่อไป ขอกราบขอบพระคุณในการสนับสนุนการดำเนินงานของโครงการหอจดหมายเหตุมา ณ โอกาสนี้

https://www.music.cmru.ac.th/archive/?p=2506

01/05/2023

เนื่องในวาระ 99 ปีแห่งการสถาปนา
จากโรงเรียนฝึกหัดครูกสิกรรมประจำมณฑลพายัพ สู่มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ (1 พฤษภาคม 2467-ปัจจุบัน)

หอจดหมายเหตุดนตรีล้านนาเจอรัลด์ ไดค์ ขอนำเสนอภาพถ่ายอาคารสถานที่เก่าของโรงเรียนฝึกหัดครู/โรงเรียนฝึกหัดครูมูล/วิทยาลัยครูเชียงใหม่ในอดีต ซึ่งคณะทำงานประกอบด้วยอาจารย์และนักศึกษาในหลักสูตรดนตรีศึกษาได้ขออนุญาตนำฟิล์มเก่าที่ยังไม่ได้คัดแยกจากงานจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยนำสไลด์และฟิล์มเก่ามาทำความสะอาดและแสกนเป็นดิจิทัลไฟล์

นอกจากนี้ยังได้แปลงเสียงสัมภาษณ์เจ้าชื่น สิโรรส ครูใหญ่คนแรกของโรงเรียนฝึกหัดครูกสิกรรมประจำมณฑลพายัพเป็นดิจิทัลไฟล์ ซึ่งจะได้นำเสนอในโอกาสต่อไป อย่างไรก็ตามท่านสามารถอ่านเรื่องราวชีวิตของเจ้าชื่นได้จาก E-Book ของหอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก เชียงใหม่ ได้จากลิงก์นี้

https://www.finearts.go.th/chiangmailibrary/view/7083-ชีวประวัติ-นายชื่น-สิโรรส

หอจดหมายเหตุดนตรีล้านนาเจอรัลด์ ไดค์
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านดนตรีและนาฏศิลป์ล้านนา
มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
Gerald P. Dyck Ethnomusicology Archive of Lanna Music, Chiang Mai Rajabhat University

09/04/2023

ในวาระครบรอบมรณกาลของพ่อครูวิเทพ กันธิมา (16 พฤศจิกายน 2497-9 เมษายน 2549) หอจดหมายเหตุดนตรีล้านนาเจอรัลด์ ไดค์ ศูนย์ความเป็นเลิศด้านดนตรีและนาฏศิลป์ล้านนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ ขอนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับพ่อครูวิเทพ ซึ่งท่านสามารถเข้าถึงแบบออนไลน์ได้ดังนี้

Andrew Shahriari’s Collection: วีดิทัศน์ดนตรีล้านนา
-ชั้นเรียนสะล้อ ซอ ซึง สอนโดยครูวิเทพ กันธิมา วิทยาลัยนาฏศิลปเชียงใหม่ 16 กุมภาพันธ์ 2542
-สาธิตการเป่าแน ปี่น้ำเต้า โดยครูวิเทพ กันธิมา 25 มิถุนายน 2542
https://www.music.cmru.ac.th/archive/?page_id=926

ภาพถ่ายเก่าดนตรีล้านนา: การประชุมวิชาการ “เพลงพื้นบ้านลานนาไทย” พ.ศ. 2524
https://www.music.cmru.ac.th/archive/?p=1727

ภาพถ่ายเก่าดนตรีล้านนา: พิธีไหว้ครูดนตรีล้านนา พ่อครูวิเทพ กันธิมา
https://www.music.cmru.ac.th/archive/?p=2486

หอจดหมายเหตุดนตรีล้านนาเจอรัลด์ ไดค์
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านดนตรีและนาฏศิลป์ล้านนา
มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
Gerald P. Dyck Ethnomusicology Archive of Lanna Music, Chiang Mai Rajabhat University

24/03/2023

วัฒนธรรมดนตรีล้านนาประชานิยม

ภาพวงดนตรีนิเทศสัมพันธ์ วงดนตรีชาวบ้านชื่อดังทศวรรษ 2510-2520 แห่งบ้านมะขุนหวาน อ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่ โดยมีพ่อหนานสุวิทย์ จารุภรณ์ เป็นหัวหน้าวง มีเครือข่ายความสัมพันธ์กับวงดนตรีศรีสมเพชรในเมืองเชียงใหม่ โดยเฉพาะ “ย่าบุญ” ศิริพงษ์ ศรีโกไสย ที่เดินทางลงมาสอนการเต้นหางเครื่องและฟ้อน

นอกจากนี้ยังมีภาพต่าง ๆ ในชุมชน เช่น วงดนตรีคณะกู่แดง อ.สารภี จ.เชียงใหม่ ขณะบรรเลงที่วัดวชิรธรรมสาธิต กรุงเทพฯ (เข้าใจว่าเดินทางไปแสดงดนตรีที่กรุงเทพร่วมกัน), กฐินภายในหมู่บ้าน และพิธีพระราชทานเพลิงศพ พระครูนิเทศสังฆกิจ (ครูบาคำ)

ขอขอบพระคุณ คุณ​ณัฐ​พงษ์​ อ้าย​เอ้ย สำหรับความช่วยเหลือในการเก็บข้อมูลมา ณ ที่นี้

เข้าชมภาพได้จากที่นี่:
https://www.music.cmru.ac.th/archive/?p=1844

หอจดหมายเหตุดนตรีล้านนาออนไลน์ เจอรัลด์ ไดค์
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านดนตรีและนาฏศิลป์ล้านนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
Gerald P. Dyck Ethnomusicology Archive of Lanna Music
Chiang Mai Rajabhat University

24/03/2023

เทปรีล บันทึกเสียงการบรรเลงสะล้อสาธิตเพลงต่างๆ เเละการให้สัมภาษณ์ของพ่อครูสิงห์คำ มาคำจันทร์
พ่อครูสิงห์คำ มาคำจันทร์ เดิมทีเป็นชาวบ้านเหมืองง่า อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน เเละได้เป็นศิษย์ของครูรอด อักษรทับ ภายหลัง พ่อครูสิงห์คำ มาคำจันทร์ ได้อพยพย้ายมาสร้างครอบครัวอยู่ที่จังหวัดลำปาง เเละได้นำระนาดเอกเข้ามาประสมวงปี่พาทย์ล้านนาของจังหวัดลำปางอีกด้วย อีกทั้งจากคำบอกเล่าของนักดนตรีร่วมสมัย ได้กล่าวว่า วงปี่พาทย์ล้านนาของจังหวัดลำปางในอดีต จะประกอบไปด้วย เเนน้อย เเนหลวง ฆ้องวง กลองทึ่ง สิ้ง สว่า
เทปรีลม้วนนี้ ประกอบไปด้วยเสียงสัมภาษณ์พ่อครูสิงห์คำ มาคำจันทร์ เเละการสาธิตการบรรเลงบทเพลงต่างๆ อาทิ ปราสาทไหวเชียงใหม่ มอญเชียงใหม่ ปราสาทไหวออกทางผีมด ปราสาทไหวลำพูน ปราสาทไหวลำปาง ลาวน้ำป้าว เป็นต้น

โดย นิธชวัฒน์ ดวงสีลา